ويتكەنى جان-جاقتى ءارى تەرەڭ ەكونوميكالىق تالداۋلار جۇرگىزىلگەن جاعدايدا قولداعى باردى باعالاۋعا ءارى كەلەشەكتە قانداي تابىستارعا يەك ارتا الاتىنىمىزعا ايقىن كوز جەتكىزۋگە بولادى. سوندىقتان اقتوبە وبلىسىندا قازىرگى كەزدە ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق تەتىكتەرى جاساقتالۋدا. ايتالىق, وڭىرلەردە ماقساتتى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋدىڭ باستى باعىتتارى قانداي؟ بۇل ماسەلەگە ۇكىمەت تاراپىنان تولىق ەركىندىك بەرىلگەن. ويتكەنى ەكونوميكالىق ءوسىم قاتىپ-سەمىپ قالعان دۇنيە ەمەس. كەرىسىنشە, ۇدايى قوزعالىس, ءوسۋ مەن ورلەۋ ۇستىندەگى ۇدەرىس. سوندىقتان ءار ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگىنە ءتان ەكونوميكالىق جوبالاردى ەلەپ-ەكشەپ, قولدانىسقا ەنگىزگەننىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىعى جوق. تەك سونىڭ ءبارى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ورگە باسۋىنا كومەگىن تيگىزسە بولعانى.
وسى ورايدا اقتوبە وبلىسىندا جوبالىق باسقارۋ كەڭسەسى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. ونىڭ قۇرامىنا وبلىستاعى وندىرىستىك جانە الەۋمەتتىك باسقارمالار تولىق ەنگىزىلگەن. قازىرگى كەزدە 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكالىق ءوسىمدى 5 پروتسەنتتەن كەم تۇسىرمەۋ جونىندە جوبالار جاساقتالعان.
جوبالىق كەڭسەنىڭ قىزمەتى ناقتى ءارى ناتيجەلى جۇمىستار جۇرگىزۋگە باعىتتالعان. بۇل رەتتە وبلىستا ەكونوميكالىق ءوسىمدى جولعا قويۋدىڭ 15 تارماقتان تۇراتىن نەگىزگى باعىتتارى بەلگىلەندى. ونىڭ الدىڭعى لەگىندە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ مەن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جۇيەسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ مىندەتى تۇر. بيىل وبلىس ەكونوميكاسىنا 512 ميلليارد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيالىق قاراجات تارتىلماق.
وسى ىڭعايمەن بازالىق يندۋستريالاندىرۋ, وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنى مەن شاعىن جانە ورتاشا بيزنەستىك قۇرىلىمداردى دامىتۋ, ساۋدا سالاسىن جاڭعىرتۋ, سونداي-اق اگروونەركاسىپ, كولىك-لوگيستيكا كەشەنىن وركەندەتۋ جونىندەگى باعىتتار دا ەلەۋلى مانگە يە. «تەڭىزدىڭ ءدامى تامشىسىنان بىلىنەدى» دەگەندەي, جوبالىق باسقارما شەڭبەرىنە كىرگەن قاي-قاي جوبانىڭ دا ارقالايتىن جۇگى سالماقتى.
سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن قوسا تارقاتۋ جولدارى قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋ مەن ەڭبەك نارىعىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى ىستەر دە جوبالىق باسقارما جۇرگىزەتىن جۇمىستار قاتارىنا قوسىلادى. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اتقارىلاتىن سان الۋان جوبالار دا جوبالىق باسقارمانىڭ جۇگى مەن سالماعىن تەرەڭدەتە تۇسەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندەگى شارالار دا جاڭا قۇرىلىم اياسىنان تىس قالعان جوق. ايتالىق, بيىلعى اقتوبە قالاسىنداعى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقۋ ورىندارى ءۇشىن 12, ال جوعارى وقۋ ورنى ءۇشىن ءبىر جاتاقحانا سالۋ جوسپارلاندى. بيىلعى جارتى جىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, بارلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ءوسۋ قارقىنىنا قول جەتكىزىلدى. الداعى ماقسات – ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيىن وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بەس پروتسەنتكە دەيىن ءوسىرۋ بولىپ وتىر. بيىك مەجەگە قول جەتكىزۋ جونىندە اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى و.سماعۇلوۆ جاساعان ەكونوميكالىق ساراپتاما كوكەيگە قونادى. ءالى دە بولسا جەتكىلىكتى پايدالانىلماي جۇرگەن مۇمكىندىكتەر مەن رەزەرۆتەردى ىسكە قوسۋ – ءوسىم مەن تابىسقا قول جەتكىزۋدىڭ باستى كىلتى بولماق. وسى ورايدا ولجاس مۇحتار ۇلى اتاپ كورسەتكەن التى مۇمكىندىكتى اتاي كەتكەننىڭ ارتىقشىلىعى جوق سەكىلدى. ءبىرىنشىسى, جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەمەسىن بارىنشا كوبەيتۋ. وڭىردە ەكىنشى بەسجىلدىق اياسىندا 14 كاسىپورىن ىسكە قوسىلعان. الايدا 9-ى تولىق قۋاتىنىڭ تەڭ جارتىسىنان تومەنگى مولشەردە جۇمىس ىستەيدى. ىسكە قوسىلماي تۇرعان 24 كاسىپورىن بويىنشا تاپسىرىستار بەرۋ ارقىلى ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. كوپشىلىگى 10-15 جىل بۇرىن جابىلىپ قالعان. بۇل كاسىپورىندار تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەن جاعدايدا ءونىم ءوندىرۋدى 120 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. وسى ارقىلى سالىق تۇسىمدەرىن 20 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن وسىرۋگە بولادى. سونداي-اق وسى اۋقىمدا مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا دا جول اشىلماق. ەكىنشى رەزەرۆ, بوس كەن ورىندارىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ. وبلىس اۋماعىندا 156 رەزەرۆتەگى كەن ورىندارى بار. بۇگىندە ونىڭ الەۋەتى تولىق پايدالانىلماعان كۇيىندە تۇر. تالداۋلارعا سۇيەنسەك, كەن ورىندارىنىڭ 35-ءى نيكەلدى-كوبالتتى, 8-ءى ءفوسفوريتتى, 7-ءى ءحروميتتى جانە 6-ۋى التىندى كەن ورنى بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتقاندا, وبلىستىڭ ءار اۋدانىندا دا رەزەرۆتى كەن ورىندارى جەتەرلىك. بۇل كەن ورىندارىن يگەرۋگە ينۆەستيتسيا تارتۋ وڭىرگە قوسىمشا 5 ميلليارد دوللاردان استام قارجى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءۇشىنشى رەزەرۆ, مۇناي وڭدەۋ مەن مۇناي-حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋ. بۇگىن دە ديزەل وتىنىن, مازۋت پەن مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋدى جولعا قويۋعا بولادى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە وڭىردە 200 ميلليون دوللاردان استام قارجىعا حيميالىق ونىمدەر يمپورتقا شىعارىلدى. ايماقتا سينتەتيكالىق نەگىزدە پلاستماسسا, كاۋچۋك, لاك, ەمال بوياۋلار وندىرۋگە دە مۇمكىندىك بار. بۇل ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى گازدىڭ مول قورى قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردەگى اتقارۋشى ورگاندار سالالىق مينيسترلىكتەرمەن جانە ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ «بۇقارا-ورال» گاز جەلىسىنەن اقتوبە قالاسىنا ماگيسترالدى بۇرمانىڭ ءۇشىنشى جەلىسى قۇرىلىسىنا قاتىستى ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ ۇستىندە. ءتورتىنشى رەزەرۆ, فارماتسەۆتيكالىق ونەركاسىپتى دامىتۋ. بۇل سالاداعى نارىق يمپورتقا تاۋەلدى. سوندىقتان وڭىردە ءدارى-دارمەك باعاسى تومەندەمەي تۇر. ويتكەنى ەلىمىز وتاندىق فارماتسەۆتيكا يندۋسترياسى قاجەتتىلىگىنىڭ بەستەن ءبىرىن عانا وتەۋدە. بەسىنشى رەزەرۆ, شيكىزاتتى وڭدەۋ. ونى ءوندىرىپ قويۋ جەتكىلىكسىز. وڭدەۋ ىسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلمەسە, بۇل ءىس جارتىكەش كۇيىندە قالىپ قويماق. سوڭعى التىنشى رەزەرۆ, وبلىستاعى ءىرى كاسىپورىندار مەن ارىپتەستىك باعدارلامالاردى ساپالى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ بولماق. ياعني تاۋار مەن قىزمەتتى ساتىپ الۋدا جەرگىلىكتى وندىرىسشىلەردىڭ ۇلەسىن مولايتۋ باستى مانگە يە بولىپ قالا بەرەدى.
مىنە, وسى ىسپەتتى ناقتى ەكونوميكالىق تالداۋلار مەن ساراپتامالار ءىستى ىلكىمدى جۇرگىزۋگە سەپتىگىن تيگىزەرى حاق.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
