ال بۇل «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەكە تۇلعالاردىڭ كىرىستەرى مەن مۇلكىن دەكلاراتسيالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا ساي اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ ناتيجەسى. بۇگىندە وسىعان بايلانىستى بارلىق زاڭنامالىق بازا جاڭا سالىق كودەكسىندە جازىلىپ, جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋعا قاتىستى نورمالار ايقىندالىپ وتىر. ەندى 2020 جىلى دەكلاراتسيانى قازاقستاننىڭ كامەلەتكە تولعان ازاماتتارى, ورالماندار مەن تۇرۋعا ىقتيارحاتى بار ادامدار, كامەلەتكە تولماعاندار (ياعني ولاردىڭ تىركەلگەن م ۇلىكتەرى بولسا نەمەسە تابىس تاباتىن بولسا عانا), سونىمەن قاتار قازاقستان اۋماعىندا م ۇلىگى نەمەسە قاتىسۋ ۇلەسى بار بولعان كەزدە شەتەلدىكتەر دە تاپسىرادى.
بۇل قالاي جۇزەگە اسادى؟ تابىستار مەن م ۇلىك تۋرالى دەكلاراتسيا (جىلدىق) جىل سايىن ۇسىنىلاتىن بولادى. ول 2 فورماعا سايكەس, ياعني كەڭەيتىلگەن 270.00 ءتۇرى جانە قىسقا 260.00 ءتۇرى بويىنشا تاپسىرىلادى. كەڭەيتىلگەن دەكلاراتسيادا ءبىر جىل ىشىندەگى كىرىستەر جازىلىپ, سوسىن وندا جىلجىمايتىن م ۇلىكتى, كولىكتى, باعالى قاعازداردى, وعان قاتىسۋ ۇلەسىن, ينۆەستيتسيالىق التىندى, قارجى قۇرالدارىن ساتىپ الۋ نەمەسە مەنشىكتەن شىعارۋ دەرەگى كورسەتىلەدى. ال كىرىستەر مەن م ۇلىك تۋرالى قىسقا دەكلاراتسيانى (ول 1 پاراقتا عانا بولماق) زەينەتكەرلەر, مۇعالىمدەر, ستۋدەنتتەر مەن جالدامالى جۇمىسكەرلەر تاپسىرادى. وسىلايشا ولار ءبىر جىل ىشىندە باسقا كولدەنەڭ تابىس الماعاندارىن راستايدى. بۇل دەكلاراتسيانى حالىقتىڭ 70%-كە جۋىعى تاپسىرادى دەپ كۇتىلۋدە. قازىردىڭ وزىندە بۇل جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىن بايقاپ كورۋ ءۇشىن قاراعاندى وبلىسىندا قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى.
بۇل رەتتە, ياعني دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە قوسىلۋ كەزىندە جەكە ادام ءوز مۇلكىن, دەبيتورلىق جانە كرەديتورلىق بەرەشەگىن, قولما-قول اقشالاي قاراجاتتارى مەن شەتەلدىك بانكتەردەگى قارجىلىق مالىمەتتەرىن (دەپوزيتتەر, نەسيەلەر) 250.00 فورماسىندا كورسەتەدى. وسىلايشا جەكە تۇلعانىڭ اكتيۆتەرى مەن مىندەتتەمەلەرى تۋرالى باستاپقى (كىرىس) دەكلاراتسيا ۇسىنىلادى. ەگەر بولىپ جاتسا بۇلاردان وزگە دە, ماسەلەن زەرگەرلىك بۇيىمدارىن, بيولوگيالىق اكتيۆتەر تۇرىندەگى باسقا دا م ۇلىكتەرىن كورسەتۋگە قۇقىلى. ال ادامدارعا وڭاي بولۋ ءۇشىن دەكلاراتسيانى ەلەكتروندى تۇردە دە ۇسىنۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىعان ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ونىڭ 2 مەرزىمى كوزدەلگەن: دەكلاراتسيانى قاعاز تۇرىندە ۇسىناتىندارعا 15 شىلدەگە دەيىن, ال ەلەكتروندى تۇردە ۇسىناتىن ادامدارعا 15 قىركۇيەككە دەيىن ۋاقىت بەرىلەدى.
سوندا الدىن-الا ەسەپتەۋ بويىنشا, 2020 جىلى 18 جاسقا تولعان ازاماتتاردى ەسەپكە العاندا, شامامەن 12,9 ملن ادام دەكلاراتسيا تاپسىرادى ەكەن. ال بۇل بىزگە نە بەرەدى دەگەن ساۋالعا توقتالار بولساق, جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامداردىڭ ءوز تابىستارىن تولىق ءارى ءادىل الۋىنا جول اشادى. ناقتى تولەنەتىن تابىس ايقىندالا تۇسەدى. سوعان ساي زەينەتاقى قورىنا ءتيىستى مولشەردە اقشا اۋدارىلىپ تۇرادى. ءسويتىپ ەڭبەك ءوتىلى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ سالىقتى تولىق تولەۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن 2020 جىلى دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە ەنگەن كەزدە اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەر تۋرالى دەكلاراتسيا تولتىرىلعاندا وندا مەنشىك قۇقىعىنداعى م ۇلىك, سونىڭ ىشىندە پاتەرلەر, كولىكتەر, بانكتەردەگى سالىمدار جانە جەكە تۇلعانىڭ 2019 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى قارجىلىق جاعدايى تۇتاس كورسەتىلۋى ءتيىس. وسىلايشا 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جوعارىدا اتالعان زاڭ نەگىزىندە ەلىمىزدە جاپپاي جەكە تۇلعالاردىڭ كىرىستەرى مەن مۇلكىن دەكلاراتسيالاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. ال جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ جەكە ادام ءۇشىن دە, مەملەكەت ءۇشىن دە ءتيىمدى بولماق.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
