سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولاردىڭ ۇستانىمدارىن جانە ءىس-قيمىلدارىن تۇراقتى تۇردە ۇيلەستىرۋ – بيىلعى ناۋرىزدا استانادا وتكەن مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى جۇمىس كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندىسى اياسىنداعى ماڭىزدى ءىس. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سول جولعى جيىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ مۇددەلەرىن توعىستىرۋ ءوڭىردىڭ تاريحي, ەتنيكالىق جانە مادەني تۇرعىدان تىعىز بايلانىستاعى بارشا حالقى ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
شولپان-اتا قالاسىندا مينيسترلەر ءوڭىر ەلدەرى اراسىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى قارقىنداتۋ سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«استانادا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى جۇمىس كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىن جەمىستى وتكىزۋ وڭىرلىك قاتىناستارداعى جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋىنا سەرپىن بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ الەۋەتىن بىرىكتىرۋگە, وڭىرىشىلىك ساۋدانى ارتتىرۋعا, وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىقتارىمىزدى جاقىنداستىرۋعا ۇلكەن ءمان بەرۋدە», دەدى قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ.
ق.ءابدىراحمانوۆ ءوز سوزىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى دەڭگەيىندەگى تۇراقتى وتىرىستار ورتالىق ازيا ەلدەرى ليدەرلەرى ديالوگىنىڭ جالعاسى جانە جالپى پروبلەمالاردى تالقىلاۋ مەن شەشۋدە ءتيىمدى الاڭ بولۋى ءتيىس ەكەنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىلارىنىڭ استاناداعى كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندى حاتتاماسىن ناقتى ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋدى ۇسىندى.
وزبەكستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابدۋلازيز كاميلوۆ ءوز سوزىندە وزبەك تاراپىنىڭ وڭىردەگى ديالوگتى رەتكە كەلتىرۋگە تالپىنىسىن اتاپ ءوتتى جانە ءىس-شارا قاتىسۋشىلارىن وتكىزىلۋى اعىمداعى جىلدىڭ قازانىندا وزبەكستاندا جوسپارلانعان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وڭىرلىك ەكونوميكالىق فورۋمى جۇمىسىنا قاتىسۋعا شاقىردى. ا.كاميلوۆ وزبەكستاننىڭ استانالىق ديالوگتىڭ جالعاسۋىنا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەزەكتى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى كەلەسى جىلى ناۋرىز مەيرامىنىڭ قارساڭىندا تاشكەنت قالاسىندا وتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
قىرعىزستاننىڭ سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوسى باسشىسى ەرلان ابدىلداەۆ ءىس-شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى رەتىندە قىرعىزستاندا سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى اراسىنداعى وتىرىستى وتكىزۋ باستاماسىن قولداعانى ءۇشىن بارشاعا العىسىن ءبىلدىردى. ءىس-شارانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ول قىرعىزستان جانە ورتالىق ازيانىڭ باسقا مەملەكەتتەرى اراسىنداعى دوستىق قاتىناستار الداعى ۋاقىتتا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق پەن تاتۋ كورشىلىكتى نىعايتۋعا نەگىز بولاتىنىن ءبىلدىردى.
مينيسترلەر وڭىرلىك ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋدىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرى بويىنشا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇستانىمدارى وتە جاقىن ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ءوڭىر ەلدەرىنىڭ ديالوگىن جانداندىرۋدى ۇسىندى.
وتىرىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداپ, وندا تاراپتار مەملەكەتتىك شەكارالاردى حالىقارالىق قۇقىقتىق رەسىمدەۋ پروتسەسىندەگى وڭ ديناميكانى, وڭىرارالىق جانە شەكاراارالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋدى ماقۇلدادى.
سونىمەن قاتار تاراپتار ترانسۇلتتىق قاۋىپ-قاتەرمەن كۇرەسۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. قۇجاتتا «حالىقارالىق تەرروريزم جانە ەكسترەميزممەن, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن, ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسپەن, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار شەڭبەرىندەگى باسقا قاۋىپ-قاتەرمەن كۇرەسۋدە ودان ءارى ىنتىماقتاستىقتىڭ قاجەتتىگى», اتاپ كورسەتىلدى.
ءوڭىر ەلدەرى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋ, ءوزارا ساۋدانى ءوسىرۋ ءۇشىن وڭتايلى جاعدايلار جاساۋعا جۇمىس جاسايتىن بولادى. وڭىرارالىق ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋ ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنى تۋرالى پىكىر ايتىلدى.
سونىمەن قاتار ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ ءوڭىر ەلدەرىنىڭ كولىك كوممۋنيكاتسيالارى ارقىلى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە ترانزيتتىك جۇك اعىندارىن ىسكە قوسۋعا جاردەمدەسەتىنى دە ايتىلىپ ءوتتى.
قازىرگى كۇنى ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ جايى دا ارنايى قاراستىرىلدى. تاراپتار ورتالىق ازياداعى سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى كەشەندى پايدالانۋدى قولدادى جانە ءوڭىردىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنىڭ مۇددەلەرى مەن مۇقتاجدىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان سالاداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ تۇراقتى ۇزاقمەرزىمدى تەتىكتەرىن ازىرلەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتادى.
وتىرىس سوڭىندا قاتىسۋشىلار ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزەكتى كەڭەسىن كەلەسى جىلى تاجىكستاندا وتكىزۋگە ۋاعدالاستى.
تۇتاستاي العاندا, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى وڭىردەگى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ دوستاستىق, تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا تۇسىنىستىك جانە سەنىم داستۇرلەرىنە نەگىزدەلگەن وڭىرلىك ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ جانە ودان ءارى كەڭەيتۋ بويىنشا كۇش-جىگەرىنىڭ لوگيكالىق جانە زاڭدى جالعاسى بولدى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيانىڭ ءتورت مەملەكەتىمەن تاۋار اينالىمى جىل وتكەن سايىن ءوسىپ كەلەدى. مىسالى, وتكەن 2017 جىلدىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش 18,4 %-كە ءوسىپ, 3,6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ەڭ ۇلكەن ءوسىم تاجىكستانمەن جانە وزبەكستانمەن اراداعى ساۋدا اينالىمىندا بايقالىپ وتىر.
قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
