ايداردى العاش رەت دارىندى جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا الماتىدا وتكەن رەسپۋبليكالىق «جاڭا تولقىن 100+» جاستار FUTURE فورۋمىندا كەزدەستىردىك. ۇلتتىق مۇرانى ۇلىقتاعان ونەرتاپقىشتىڭ بىرەگەي جوباسى فورۋمعا قاتىسۋشى كوپشىلىكتى وزىندىك ەرەكشەلىگىمەن باۋراپ الدى. شەبەردىڭ «قازاقى ءۇيدىڭ ىشىنە كىرىپ ويناعان بالا كەڭىستىكتى سەزىنىپ وسەدى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى كوپتەن بەرى كوكەيدە جۇرگەن ويىمىزدى قايتا مازداتىپ, ويىنشىق كيىز ءۇيدى ءوز كوزىمىزبەن كورۋگە ىنتىقتىرا ءتۇستى.
ول قۇراستىرعان كيىز ءۇي ءبىز بىلەتىن كادىمگى ۇلتتىق ناقىشتاعى قازاق ءۇيدىڭ كىشى بالاماسى. بىراق 5-6 جاسقا دەيىنگى ويىن بالالارى ءۇشىن كادىمگى ىشىنە كىرىپ ەركىن ويناۋعا بولاتىن ادەمى ۇيشىك. ۋىعى, كەرەگەسى, شاڭىراعى, ەسىگى, سىقىرلاۋىعى, تۇڭدىگى جانە تاعى باسقا جابدىقتارى تۇتاستاي قولمەن قۇراستىرىلادى. ياعني ونىمەن ويناپ وسكەن بالا كيىز ءۇيدى قالاي قۇراۋ كەرەك ەكەنىن تولىق مەڭگەرىپ شىعادى.
ء«بىز كىشكەنتايىمىزدان كيىز ۇيدە وستىك. قازاقى اۋىلدىڭ تىرشىلىگىمەن تىنىستادىق. الايدا ۋاقىت اعىسى وزگەردى. مىنا زاماندا ەشكىمدى تاس ۇيدەن شىعىپ, كيىز تۋىرلىقتى ۇيگە تۇر دەپ ماجبۇرلەي المايسىڭ. ال مۇنى اتا-انالار بالالارىنا ويناۋ الاڭى رەتىندە الىپ بەرەتىن بولسا, ناعىز رۋحاني جاڭعىرۋ وسى بولاتىن ەدى. جاس بالا دا بوس قۇمىرا سەكىلدى, ىشىنە نە قۇيساڭ سونىمەن تولادى. ءوزىنىڭ ءتۇپ تامىرىن, شىققان تەگىن, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن جادىنا بەرىك توقىپ وسكەن ءبۇلدىرشىن زياتكەر ازامات بولىپ قالىپتاسادى. شاعىن كيىز ءۇيدىڭ كەرەگەسى, بوساعاسى, ۋىعى, شاڭىراعى تۇتاستاي تازا اعاشتان جاسالسا, كيىزى تازا تابيعي قويدىڭ جۇنىنەن باسىلعان. ءونىم ەكولوگيالىق جاعىنان وتە پايدالى. وسى ارقىلى كىشكەنتاي بالاپاندار اتا-بابالارى تۇرعان كيىز ءۇيدىڭ رۋحىن سەزىنىپ وسەدى», دەيدى ا.بەكسۇلتانوۆ.
ۇلتتىق تانىمعا ساي ويىنشىق ونىمدەرىن شىعاراتىن مەكەمە اشۋدى كوپتەن ارمانداپ جۇرگەن ونەرتاپقىش ماقساتىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولداۋ كەرەك ەكەنىن دە جاسىرمايدى. ماسەلەن, قىتايدا تەك ويىنشىق شىعارۋمەن اينالىساتىن ءتورت مىڭنان استام كاسىپورىن بولسا, رەسەيدە ءبىر جارىم مىڭنان استام مەكەمە وسى جۇمىسپەن اينالىسادى. فرانتسيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى سىندى ەلدەر اتالعان مەملەكەتتەرگە تاپسىرىس بەرىپ, وزدەرىندە كوتەرمە باعامەن ساتادى. ولار ويىنشىقتاردى شەتەل كومپانيالارىندا جاساتقانىمەن, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىنەن سىر شەرتەتىن ويىنشىقتاردى وزدەرىندە عانا ساۋدالاۋعا رۇقسات بەرەدى. ويتكەنى بۇل قۇرالداردى ۇلتتىق برەندكە اينالدىرۋدى كوزدەيدى. بىزدە دە وسى سالاعا كوپتەپ كوڭىل بولىنسە, دەيدى شەبەر. راسىندا, كيىز ءۇي جابدىقتارى سياقتى ۇلتتىق مۇرالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە كورنەكىلىك قۇرال رەتىندە پايدالانۋ بۇلدىرشىندەردىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ۇلتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدە تاپتىرماس ادىستەمە بولار ەدى. سان رەت ەستىگەننەن گورى, ءبىر رەت قولمەن ۇستاپ, كوزبەن كورگەن نارسە بالا كوڭىلىنە بەرىك ورنىعاتىنى انىق. تابىستى عانا ەمەس, ۇلتتىق تانىم-تاربيەنىڭ تاعىلىمىن تانىتۋدى كوزدەگەن تالانت يەسى كەز كەلگەن ءىسىمىز ۇلت قاسيەتىمەن, ۇرپاق مۇراتىمەن ساباقتاسىپ جاتسا دەيدى.
– ءبىر كۇنى ۇستەل استىندا ويناپ وتىرعان بالالارىمدى كوردىم. بالالار ويىنىنا ارنالعان ءتۇرلى زاماناۋي ۇيشىكتەردى كوزىم شالىپ ءجۇردى. كەنەت, نەگە وسىنى قازاقى ءۇي تۇرىندە جاساپ كورمەسكە دەگەن ويعا كەلدىم. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى تەحنيكا داۋىرىندە وسكەلەڭ ۇرپاق وزدەرىنىڭ بابالارىنا باسپانا بولعان عاجايىپ كونسترۋكتسيانى مەڭگەرسە, تەرەڭ تاريحىمەن تامىرلانىپ, سالت-ءداستۇرىن دە ۇمىتپايدى. ۋىق قالاي بايلانادى, كەرەگە قالاي كەرىلەدى, شاڭىراق قالاي كوتەرىلەدى. بايلاۋدىڭ دا ءتۇر-ءتۇرى بار. شالىپ بايلاۋ, كۇرمەپ بايلاۋ, قازىقباۋ شالىپ بايلاۋ. ويۋ دەگەندە كوبىنە قوشقارمۇيىزدى عانا ايتامىز. ودان بولەك, شىتىرا, بەسقيىق, ۇشقيىق ءتارىزدى نەشە ءتۇرلى ويۋ تۇرلەرىن ۇيرەنەدى. تۋىرلىق, تۇڭلىك, ۇزىك سياقتى قازاقشا اتاۋلاردى قۇلاعىنا قۇيىپ وسەدى. قازاقى ءۇي – بارلىق كونسترۋكتورلاردىڭ اتاسى. ونىڭ اەروديناميكاسى جاڭبىرعا دا, جەلگە دە ولشەنىپ جاسالعان. مۇنىڭ بارلىعى ءوسىپ كەلە جاتقان بالانىڭ قيمىل-ارەكەتىنىڭ موتوريكاسىن جاقسى دامىتادى. قول يكەمدىلىكتەرىن ارتتىرادى. ويلاۋ قابىلەتىن جەتىلدىرەدى, – دەيدى ول.
«ۇيدەگى باعانى, بازارداعى نارىق بۇزادى» دەمەكشى, ءوز كاسىبىنىڭ ارناسىن كەڭەيتۋدى قالاعان ارمانى بيىك ازامات سۇرانىسقا ساي ساپالى ءارى قولجەتىمدى ءونىم شىعارۋعا قولداۋ كەرەكتىگىن ايتادى. كيىز ءۇيدىڭ ىشىنە قوسىمشا تۇسكيىز, تەكەمەت, شي, تاعى باسقا تۇرمىستىق جابدىقتار سالىپ, يدەياسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ دە ويىندا بار. ۇلت مۇراسىنىڭ قاينارىنان قانىپ ىشكەن ۇل-قىز تانىمى مەن ەستەتيكالىق قابىلەتى جوعارى ازامات بولىپ قالىپتاساتىنى انىق. بۇل تۇرعىدا ايدار بەكسۇلتانوۆ ويلاپ تاپقان ەكوقۇراستىرعىش ويىن بالالارىنىڭ اقىل-ويىن ورىستەتىپ, دۇنيەتانىمىن دامىتاتىنى داۋسىز.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
