باياعى قىرىمداعى ارتەكتەي وسى كۇنگى قازاق ارتەگى – «بالداۋرەن» دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. جۇزدەگەن بالا دەمالىپ كەلە جاتقان بۇل كەشەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن 2002 جىلى «ارتەك» حالىقارالىق بالالار ورتالىعى نەگىزىندە اشىلعانى بەلگىلى. ونداي ارتەك كەڭەس زامانىندا قىرىمدا بولعان ەدى. داۋلەتى مەن ساۋلەتى قاتار دامىعان قازاق ەلى ءۇشىن ۇرپاققا مۇنداي قامقورلىق كورسەتۋ ۇلكەن جاقسىلىقتىڭ نىشانى. سودان بەرگى ۋاقىت ىشىندە بۇل ەلىمىزدىڭ بالدىرعانداردىڭ قۇت مەكەنى دەسە بولادى. لاگەردى ازات ەلدىڭ ارتەگىنە اينالدىرۋ ءۇشىن ونىڭ بولىمشەلەرىن وتانىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان اشىپ, «بالداۋرەنگە» سول بولىمشەلەردەن جاساقتالعان جۇزدەگەن جۇيرىكتەردى جىبەرۋ جايىن باس باسىلىم تالاي رەت ماسەلە ەتىپ قوزعاعان. بۇل وقۋشىلاردىڭ ىنتاسىن ارتتىرۋمەن قاتار, ءبىر بارىپ كورسەك دەگەن بالاڭ ارمانىنا قانات بىتىرەرى حاق.
كەڭەستىك كەزەڭدە ارتەككە بارعان وقۋشى ەرەكشە ىلتيپاتقا بولەنەتىن. شىركىن, تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى سونداي مارتەبەگە يە بولار كۇن تۋسا, «قازاق ارتەگىن» كەلىستى ەتىپ قالىپتاستىرساق – ۇلت ۇرپاعىنىڭ رۋحى بيىكتەي بەرەر ەدى. بۇگىنگى ابىرويلى ءىس بەدەل بيىگىنەن نىق تابىلار ەدى. بۇعان وبلىس جۇرتشىلىعى قولداۋ كورسەتىپ, باسشىلار جاعى باسىم كوڭىلمەن كەڭدىك تانىتسا, ۇرپاق ءىسى ۇتىسقا شىعارى انىق. وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى كەندىرلىدەن «بالداۋرەن» لاگەرىنىڭ بولىمشەسى اشىلعان. امال نە, كەيىن تىندىم بولدى.
ءيا, ءبىر كەزدەرى ەل بالاسىنا جالعىز «بالداۋرەن» كەشەنى قىزمەت ەتىپ كەلسە, ەندى الماتى وبلىسى قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ جاعاسىنداعى «التىن-ەمەل» پانسيوناتى بازاسىندا بولىمشە اشىلىپ, ءۇش جىلدان بەرى جۇيەلى جۇمىسىمەن جۇرت كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر.
ء«بىزدىڭ «بالداۋرەن» ورتالىعىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى ايدان انىق. كەشەن بالالاردىڭ بويىندا بەلسەندىلىكتى وياتۋعا, ازاماتتىق ۇستانىمدارىن جەتىلدىرۋگە تاربيەلەي وتىرىپ, ولاردىڭ وي-ءورىسىن, شىعارماشىلىق قابىلەتىن شىڭدايدى. ءار بالانىڭ ءوزى تۋرالى تولىق مالىمەت بەرە الاتىن دارەجەگە كوتەرىلۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزادى. سول ارقىلى بولاشاق تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا قالىپتى جاعداي جاسالادى», دەيدى «بالداۋرەن» كەشەنىنىڭ باس ديرەكتورى مۇحيتدين تولەپباي.
جاقىندا ءبىز «بالداۋرەننىڭ» قاپشاعاي قالاسى ماڭىنداعى فيليالىندا بولعان ەدىك. رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ بۇل بولىمشەسىندەگى كەشەن جۇمىسى كوڭىلدەن شىقتى. تابيعاتى تاماشا, ىلە وزەنىنىڭ تولقىندى كوكشىل سۋى, جاعاسىنداعى سۋسىعان كۇلگىن قۇمى – ءبارى دە ءبىر-بىرىمەن جاراسىم تاپقان. اناۋ زاماندارى ۇلت ارىستارى وسى سۋ قويماسىن سالۋمەن قاتار, دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋ جايىن دا جان-جاقتى ويلاستىرعان. مىنە, سونىڭ قىزىعىن تولقىن-تولقىن ۇرپاق, ونىڭ ىشىندە وقۋشىلار دا كورىپ, كوڭىل كوكجيەگى كەڭىپ, ەلىمىزدىڭ ءتورت بۇرىشىنان كەلگەن بالدىرعاندار قول ۇستاسا ءجۇرىپ تىلەك ارماندارىن قارلىعاش بالاپانىنداي الىسقا قاناتتاندىرۋدا.
بەس قاباتتى, بەس ەڭسەلى عيمارات, ونىڭ ىشىنە قويىلعان زاماناۋي جيھازدار, بالالارمەن بىرگە اتا-انالاردىڭ ۋاقىتشا تىنىستاۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ورىندار, باقىلاۋ تەتىكتەرى, اپتاپتا قوساتىن سۋىتقىش قۇرىلعىلار, سۋى ءمولدىر, جاعاسىن كۇمىس قۇم كومكەرگەن ءتۇرلى باسسەيندەر, جۇپار ءيىسى قىتىقتاپ, كوزدى باۋراعان گۇلزارلار, جازدا بۇلتتى كۇنى تۇسۋگە لايىقتالعان, ال قالعان ءۇش مەزگىلدە ۇزدىكسىز وقۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن ءۇي ءىشى باسسەينى, بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن قاداعالاپ وتىراتىن قۇرال-جابدىعى تۇگەل امبۋلاتورياسى, وزىندىك ءبىر الەم سانالاتىن اسحاناسى, وزگە دە قۇرىلىمدار وقۋشىلاردىڭ ءار اۋىسىمىنداعى دەمالىسىنىڭ جاقسى وتۋىنە جاسالعان كەرەمەت جاعداي دەۋگە بولادى.
بۇل كەشەندە ءبىر اۋىسىمدا 650 بالا, ءۇش ايداعى بەس اۋىسىمدى قوسا ەسەپتەسەك, ءۇش جارىم مىڭداي وقۋشى لاگەر تابالدىرىعىن اتتاپ, ون كۇندى كوڭىلدى وتكىزەدى. ولارعا ءارتۇرلى ءجۇز ەلۋ ماماندىق يەلەرى قىزمەت كورسەتەدى ەكەن. بەس مەزگىل قۋاتى مول ءتۇرلى تاعامدارمەن قامتاماسىز ەتۋ دە شەشىمىن تاپقان. وقۋشىلار دەمالا ءجۇرىپ, ءتۇرلى شارالاردىڭ ورتاسىنان تابىلادى. ايتالىق «تۋعان كۇنىڭمەن, استانا!» دەگەن تاقىرىپتا وتكەن اۋقىمدى كەشتە ەلوردانى ماقتان ەتەتىنىن ايتىپ, ءتۇرلى كورىنىستەر كورسەتىپ شىعارماشىلىق جۇمىستارىن تالقىعا سالدى.
كەشەندە ءار كۇندى ءار تاقىرىپقا ارناۋ داستۇرگە اينالعان. ول «سالەم, بالداۋرەننەن!» باستالىپ, « ۇلى دالا بىرلىگى», «دومبىرا ءۇنى», «جۇلدىزدى ءسات», «ەرتەگىلەر الەمىندە», «مەن كوشباسشىمىن» جانە تاعى باسقا تاقىرىپتارمەن ۇشتاسىپ كەتە بەرەدى. ءبىز وقۋشىلارمەن دە سويلەسىپ, لاگەر تۋرالى ولاردىڭ وي پىكىرىن بىلدىك. قاي-قايسىسى دا «بالداۋرەننىڭ» بالا كوڭىلگە سىيلاعان بارلىق جۇمىستارىنا ريزا ەكەندىگىن جەتكىزىپ, ءتىپتى ە.قارجاۋوۆ ەسىمدى بالا: «ۇيىعان, تارقاماعان بەرەكەتى, «بالداۋرەننىڭ» ورنى ءبىر بولەك ەدى, «بالداۋرەن» جاي عانا كەشەن ەمەس, بۇل – الەمنىڭ سەگىزىنشى كەرەمەتى», دەپ ءتورت جول ولەڭدى توگىپ جىبەردى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن كەلگەن بالالار ءبىر اكە, ءبىر شەشەنىڭ بالاسىنداي بولىپ تابىسقاندارىن, بۇل تابىسۋ الدا ەستەن كەتپەي, قارىم-قاتىناستارىنىڭ جالعاسا بەرەتىنىن, لاگەر دەمالىس الاڭى عانا ەمەس, دوس تاباتىن قۇت مەكەن ەكەنىن دە العا تارتادى.
ءانۇراننىڭ ۇنىمەن ويانىپ, «بالداۋرەن» ءانىنىڭ بال اۋەنىنەن ءنار الىپ, لاگەردەن رۋحتانىپ قايتۋ جاس ۇرپاق ءۇشىن ۇمىتىلماس ءسات ەكەنى ءسوزسىز.
«بىزدە بالالاردىڭ الاڭسىز دەمالۋىنا بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان. ءار توپتاعى وقۋشىنى كوزدەن تاسا ەتپەي, تالاپقا ساي قىزمەت جاساۋ باستى بورىشىمىز. «بالداۋرەننىڭ» بۇل بولىمشەسى وقۋشىلارعا جىل بويى قىزمەت كورسەتەدى. قازىر لاگەرگە ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىنان, سول سەكىلدى ءۇش قالاسىنان كەلگەن جاس بۋىن جازعى دەمالىستارىن ويداعىداي وتكىزۋدە. جاز ايلارىندا 650-دەن 700-گە دەيىن وقۋشىلار قابىلداساق, قىركۇيەكتەن باستاپ ءار اۋىسىمعا 300 ۇل مەن قىز كەلىپ, مەكتەپتەگى ءبىلىمىن جالعاستىرا ءجۇرىپ, دەمالۋىنا بولادى. وتاندى ءسۇيۋ, ەلدى قۇرمەتتەۋ, تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن ءبىلۋ, الدىڭعى تولقىننىڭ ونەگەسىن ۇيرەنە وتىرىپ, ەرتەڭ ءىزىن باسۋ جولىنداعى ءبىر قادام «قازاقستاندىق جاس پاتريوتتار» اكادەمياسىنىڭ يگىلىكتى ءىسى دەر ەدىم. بۇل قۇرىلىمعا وقۋشىلاردى, ۇيىمداردى قابىلداۋ كەزىندەگى تالاپ ۇلكەن. سەبەبى قابىلدانعان وقۋشى مەن ۇيىم اكادەميامەن بايلانىسىن ۇزبەي, جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. مۇندا ءبىلىم بەرۋ ءىسى مەن تاربيە جايى جان-جاقتى قاراستىرىلادى. باستى ماقسات – تالاپتى, تالانتتى, دارىندى بالالار اراسىنان تۇلعا قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلۋ», دەيدى قاپشاعاي قالاسىنداعى «بالداۋرەن» وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بىرلىك بارجاقسىموۆ.
بايتاق ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن كەلگەن ۇل مەن قىزدى باۋىرلاستىرىپ وتىرعان «بالداۋرەن» كەشەنى يگىلىكتى ءىستىڭ التىن ارقاۋىنا اينالىپ قانا قويماي, بولاشاقتا «قازاق ارتەگىنىڭ» ۇيىتقىسى, بەرىك دىڭگەگى بولۋ جولىندا ۇلكەن ىزدەنىسپەن تياناقتى جۇمىس اتقارىپ وتىر.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
