– ەلباسىنىڭ جارلىققا قول قويۋىمەن قاسيەتتى تۇركىستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ ورتالىعىنا اينالىپ, وبلىسقا دا بۇكىل تۇركى جۇرتىنا ءمالىم قالانىڭ اتى بەرىلۋى جۇرتشىلىقتى قۋانتقان وقيعا بولدى. قازاقستاننىڭ قاي شالعايى دا قاسيەتتى تۇركىستاندى ەرتەدەن ءپىر تۇتقان. قوستاناي – تورعاي وڭىرىندە ءحVىىى عاسىردا ءومىر سۇرگەن بىرنەشە باتىردىڭ سۇيەگى تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە جەرلەنگەن. سونىڭ ءبىرى – ەل مەن جەر ءۇشىن جوڭعارلارعا قاسقايىپ قارسى تۇرعان ايتباي باتىر بولاتىن, – دەيدى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندەگى تاريحي-مادەني مۇرالاردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەلميرا الشىموۆا. باتىردىڭ تىكەلەي ۇرپاعى ءابىت شالدىقوۆ اقساقالدىڭ باباسى تۋرالى جيناعان مالىمەتتەرىن ساراپتاعان تۇركىستان قالاسىنداعى «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك-تاريحي قورىق مۋزەيىنىڭ عىلىمي ساراپتاما كەڭەسىنەن 2009 جىلى قاراشادا ايتباي باتىردىڭ قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە جەرلەنگەنى تۋرالى انىقتاما كەلەدى.
ايتباي باتىردىڭ مۋزەيدە تۇرعان دۋلىعاسىن كەلۋشىلەر كوپ اينالشىقتايدى. سارىكول ءوڭىرىن مەكەندەگەن باتىر زامانداستارى قابانباي, بوگەنبايلارمەن بىرگە جوڭعارلارمەن بولعان شايقاستارعا قاتىسادى. جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋىندە, ايتباي باتىردىڭ 1740 جىلدارى ەدىل قالماقتارىمەن حاربالى بەكىنىسى ءۇشىن كەسكىلەسكەن قانتوگىس شايقاسقا قاتىسىپ, جەردى ازات ەتكەنى تۋرالى ايتىلادى. دۋلىعانى باتىر ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, سارىكول اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا تۇراتىن مۇرات جانۇزاقوۆ مۋزەيگە 2011 جىلى تاپسىرىپتى. باتىر باباسىنان قالعان قادىرلى بۇيىمدى ونىڭ ۇرپاقتارى وسى كەزگە دەيىن قاستەرلەپ, اتادان بالاعا اماناتتاپ وتىرعان.
دۋلىعا جارتىلاي كۇمبەز تارىزدەنىپ, مەتالدان تۇتاس قۇيىلعان. جيەگىندە مويىنقورعاعىشتى بەكىتىپ ۇستاپ تۇراتىن قايىرما شەگەلەردىڭ ورىندارى, مايدا تەسىكتەر قالعان. توبەسىندە 2,5 سم بولاتىنداي تۇتىگى بار.
– وسى تۇتىگىنە توبەلدىرىك سالىناتىن بولعان. بىراق تەمىرى جەمىرىلە باستاعان دۋلىعانىڭ ونداي ەلەمەنتتەرى مەن باسقا دا ورنەكتەرى ساقتالماعان. نەگىزى جاۋگەرشىلىكتە باتىرلار كيگەن دۋلىعانىڭ بىرنەشە ءتۇرى بولادى. ولاردىڭ توبەسى كونۋس, كۇمبەز سەكىلدى جاسالادى. قازاق ەرلەرى كيگەن بورىك, قالپاق سەكىلدى التى, سەگىز سايدان قۇرالادى. قۇراما دۋلىعا ۇلگىلەرىنىڭ الدىڭعى جاعىندا «قارۋقاعارى», باتىردىڭ قاباعىن جاۋىپ تۇراتىن «قاسى» بولادى. ارتقى جيەگىنە مويىنجاپقىشى ىلىنگەن. دۋلىعا باتىردى جاۋ وعىنان قورعاپ قانا قويماعان, ونىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن دە بەلگىلەگەن, – دەيدى ەلميرا الشىموۆا.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
