قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا حابارلاعانداي, رەتتەۋشى باعدارلامانى الداعى ىسكە قوسۋعا بايلانىستى دايىندىق جۇمىسىن اياقتاۋدا. جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا العاشقى يپوتەكالىق كرەديتتەردى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– ولەگ الەكساندروۆيچ, قازاقستان پرەزيدەنتى ۇستىمىزدەگى جىلعى ناۋرىزدا جاريا ەتكەن الەۋمەتتىك باستامالاردىڭ ءبىرى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاقستاندىق ازاماتتارعا وڭتايلى مولشەرلەمەلەر بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جاردەمدەسۋگە ءتيىس يپوتەكالىق باعدارلامانى ازىرلەۋدى تاپسىرۋ بولدى. باعدارلامانى ازىرلەۋ قازىر قانداي ساتىدا تۇر؟ ونى ىسكە اسىرۋ قاشان باستالادى؟
– ءبىرىنشى كەزەكتە, مەملەكەتتىڭ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ مىندەتىن شەشۋ جۇيەلىلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەملەكەتتىڭ ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ بويىنشا بىرنەشە رەت اۋقىمدى شارالار قابىلداعانى بەلگىلى. ىسكە اسىرىلعان, سونداي-اق كۇنى بۇگىنگە دەيىن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ توپتاماسى ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى. بۇعان 2016 جانە 2017 جىلدارداعى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا ەنگىزۋدىڭ وسكەنى دالەل بولا الادى. وسى ەكى جىلدا ەلىمىزدە 21 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىندى. قۇرىلىس سالاسىنىڭ جوعارى ءوسۋ قارقىنى, تۇتاستاي العاندا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى, حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى وسۋگە قولداۋ كورسەتەدى. ءوز كەزەگىندە پاتەر ساتىپ الۋ ءۇشىن قارجىلىق رەسۋرستاردى الۋدىڭ حالىققا تۇسىنىكتى ءارى تارتىمدى تەتىگىن قۇرۋ بويىنشا مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرى سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيگە جوعارى سۇرانىس دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەسەدى. باسقاشا ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى جانە پاتەر ساتىپ الۋعا قاجەتتى بۇكىل سومانىڭ جيناقتالۋىن كۇتپەستەن ازاماتتارعا پاتەر ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرادى جانە مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ اۋقىمدى بولىگىن وڭ شەشەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ازىرلەنگەن جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما بەكىتىلىپ, ۇلتتىق بانكتىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جاريالاندى.
سونىمەن قاتار باعدارلاما وپەراتورى – ارنايى كومپانيا, «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق قۇرىلدى. بانكتەر باعدارلاما شەڭبەرىندە يپوتەكالىق قارىزداردى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بەرە باستايدى دەپ كۇتىلۋدە.
باعدارلاما يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن بەرۋدىڭ نەگىزگى تالاپتارىن, باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن قارىز الۋشىلار مەن بانكتەرگە ارنالعان ولشەمشارتتاردى, بانكتەردىڭ وپەراتورمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءتارتىبىن, سونداي-اق ونى تابىستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق اكتىلەر دەڭگەيىندە قابىلدانۋعا ءتيىس شارالاردى ايقىندايدى.
– بۇل باعدارلامانىڭ الدىڭعى بارلىق باعدارلامادان ماڭىزدى ەرەكشەلىگى نەدە؟
– جاڭا يپوتەكالىق باعدارلامانىڭ الدىڭعى نەمەسە اعىمداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردان ماڭىزدى ايىرماشىلىعى – وندا مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ بولماۋىندا. باعدارلامادا قارجىلاندىرۋ كوزى رەتىندە قور نارىعىنىڭ قۇرالدارى پايدالانىلاتىن بولادى. ماسەلەن, يپوتەكالىق قارىزداردى ساتىپ الۋدى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق تارتىمدى كىرىستىلىگى بار سەنىمدى وبليگاتسيالاردى ينۆەستورلاردىڭ شەكتەۋسىز اياسى اراسىندا قور نارىعىنا ورنالاستىرا وتىرىپ شىعارادى. وسىلايشا باعدارلاما مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ قاراجاتىن تارتپاستان دەربەس قارجىلاندىرىلادى. باعدارلامانىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى قاراجاتتى ءتيىمدى تارتۋعا بىرنەشە جاعداي ىقپال ەتەدى. بىرىنشىدەن, «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق ۇلتتىق بانكتىڭ 100% ەنشىلەس ۇيىمى بولادى, بۇل ونىڭ اسا جوعارى سەنىمدىلىك دەڭگەيىن بىلدىرەدى. ەكىنشىدەن, سەنىمدى قارجى قۇرالدارىنىڭ قازىرگى تاپشىلىعى جاعدايلارىندا «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى» وبليگاتسيالارىنا دەگەن جوعارى سۇرانىس كۇتىلەدى.
بۇدان باسقا, جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما بۇكىل الدىڭعى جانە قولدانىستاعى مەملەكەتتىك يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ اياسىندا ءوزىنىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماۋىمەن جانە اۋقىمىمەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى. ءبىر جاعىنان, حالىققا تاريحي تۇرعىدان ەڭ از 7% مولشەرلەمەسى بويىنشا يپوتەكالىق كرەديت الۋدىڭ تەڭدەسى جوق جاعدايلارى ۇسىنىلادى, كرەديتكە بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇنىنان 20% مولشەرىندە باستاپقى جارناسى جانە كرەديتتىڭ ەڭ جوعارى مەرزىمى 25 جىلعا دەيىن بولادى. وسىنىڭ ءبارى مەنشىكتى باسپاناسى جوق ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇيدى يپوتەكاعا ساتىپ الۋىنا جانە بۇل قارىزدى ءوز بيۋدجەتى ءۇشىن اۋىرتپالىقسىز وتەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشى جاعىنان, بولاشاق يپوتەكالىق باعدارلامانىڭ اۋقىمى بويىنشا رەكوردتىق مولشەرى بولادى, بۇل – 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق. بۇل باعدارلاما تابىستى ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا ەلىمىزدەگى بۇكىل اعىمداعى يپوتەكالىق پورتفەلدىڭ ءىس جۇزىندە ەكى ەسە ۇلعايۋىن بىلدىرەدى.
ءىس جۇزىندە باعدارلاما ۇزاق ۋاقىت شەشىلمەگەن بىرنەشە پروبلەمانى شەشەدى:
1) قۇرىلىس سالۋعا دەگەن سۇرانىستى ىنتالاندىرادى جانە بۇكىل تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس نارىعىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قوزعاۋشى كۇش بولا وتىرىپ, ەلدەگى تۇرعىن ءۇي سەكتورىن تولىعىمەن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلەدى;
2) ەلىمىزدىڭ تۇرعىن ءۇي پروبلەمالارىن شەشۋگە مۇقتاج ازاماتتارىنىڭ اۋقىمدى سانى ءۇشىن قولجەتىمدى باسپانا ۇسىنادى;
3) ءوز تەتىكتەرى ەسەبىنەن يپوتەكالىق قارىزدار بەرۋگە جانە باعدارلامانىڭ جۇمىس ىستەۋىنە قاجەت قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– باعدارلاما شەڭبەرىندە قانداي جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرىن ساتىپ الۋعا بولادى؟
– ەلدە قۇرىلىس سالاسىنا جاڭا قارقىن بەرۋ باعدارلامانىڭ ماڭىزدى تالاپتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ءبىز باعدارلاما تۇرعىن ءۇي سەكتورىن تولىعىمەن قايتا ىسكە قوسىپ, بۇكىل تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نارىعىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قوزعاۋشى كۇش بولادى دەپ كۇتەمىز. وسى سەبەپتى باستاپقى كەزەڭدە باستاپقى تۇرعىن ءۇيدى عانا كرەديتتەۋ بولجانادى.
– مەنشىگىندە باسپاناسى بار قازاقستاندىقتار باعدارلاماعا قاتىسا الا ما؟
– بۇعان دەيىن دە ايتىپ جۇرگەندەي, باعدارلاما تەك الەۋمەتتىك سيپاتتا جانە, ەڭ الدىمەن, مەنشىكتى باسپاناسى جوق ادامدارعا عانا ارنالعان, سەبەبى باسىندا باسپاناسى جوق ازاماتتاردى جەڭىلدىك بەرىلگەن تەتىكپەن قامتاماسىز ەتۋ – ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. جاڭا باعدارلاما شەڭبەرىندە يپوتەكالىق قارىزدى الەۋەتتى الۋشىلاردى باعالايتىن ماڭىزدى ولشەمشارت – قارىز الۋشىدا كرەديتتى قيىندىقسىز وتەيتىن كىرىسىنىڭ بولۋى. بۇكىل باعدارلامانىڭ ورنىقتىلىعى تولىعىمەن ازاماتتاردىڭ بولاشاقتا ءوز بورىشتارىنا قىزمەت كورسەتە الۋ قابىلەتىنە بايلانىستى بولادى.
– حالىقتىڭ تاراپىنان باعدارلاما شەڭبەرىندە يپوتەكالىق قارىزعا دەگەن سۇرانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى الدىن الا باعالادى ما؟ حالىقتىڭ باعدارلامادا مالىمدەلگەن تالاپتار بويىنشا يپوتەكالىق كرەديتتەردى تولەي الۋ قابىلەتى بار ما؟
– باعدارلامانىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان تالاپتارىن ەسكەرسەك, ءبىز حالىقتىڭ ول بويىنشا يپوتەكالىق قارىزعا دەگەن سۇرانىسى جوعارى بولادى دەپ كۇتەمىز. باعدارلاما تالاپتارى بولاشاق قارىز الۋشىلاردىڭ تۇراقتى تولەم قابىلەتىن ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الدىن الا جاسالعان ەسەپتەر باعدارلاما بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ وتباسى بيۋدجەتىنە زيان كەلتىرمەي قىزمەت كورسەتۋگە بولاتىنىن ايعاقتاپ وتىر. مىسالى, قارىزدىڭ سوماسى 7 ملن تەڭگە بولسا, يپوتەكالىق كرەديت بويىنشا اي سايىنعى تولەم مولشەرى 50 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. بۇل – كوپتەگەن قارىز الۋشى ءۇشىن بورىشتىق جۇكتەمەنىڭ وتە قولايلى دەڭگەيى. قاتىسۋشى بانكتەردىڭ قارىزدار بەرۋ ءراسىمىن باستاۋى تۋرالى اقپارات قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا قوسىمشا ورنالاستىرىلادى.
– باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە قازاقستاننىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندەگى باسپانا باعاسىنداعى ايىرمانى قالاي ەسكەرمەكسىزدەر؟
– باعدارلامانىڭ ولشەمشارتتارى مەن تالاپتارىن ازىرلەۋ كەزىندە ەلدىڭ وڭىرلىك ايىرماشىلىقتارى, ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي باعاسىنداعى ايىرماشىلىقتار دا ەسكەرىلدى. سوندىقتان دا تۇرعىن ءۇيدىڭ وڭىرگە قاراي سارالاناتىن شەكتى قۇنى ايقىندالاتىن بولادى. ماسەلەن, استانا, الماتى, اقتاۋ جانە اتىراۋ سياقتى قالالار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ ەڭ جوعارى قۇنى 25 ملن تەڭگە, باسقا وڭىرلەر ءۇشىن 15 ملن تەڭگە بولادى. سونىمەن قاتار «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىمەن ساتىپ الۋعا بولاتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ شەكتى قۇنى باعدارلامانىڭ الەۋمەتتىك سيپاتىنا بايلانىستى بەلگىلەنگەن. سونىمەن بىرگە بۇل شەكتەۋلەر باسپانا باعاسىنىڭ الىپساتارلىق وسۋىنە جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– باعدارلامانىڭ تەتىگى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز. ءىس جۇزىندە ول قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
– باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ۇلتتىق بانككە تاپسىرىلعان بولاتىن جانە باعدارلامانىڭ جوعارى الەۋمەتتىك مانىنەن باسقا بۇل, ءىس جۇزىندە, ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىنىڭ وسىنداي اۋقىمدى مىندەتتەردى شەشۋگە دايىن ەكەندىگىن راستاۋ مۇمكىندىگى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ تەتىگى تىكەلەي كرەديتتەۋمەن اينالىساتىن جانە قارىز الۋشىلارمەن قاتىناس ورناتاتىن بانكتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساي وتىرىپ ازىرلەندى.
جالپى العاندا, باعدارلامانىڭ جۇمىس بارىسى مىناداي بولادى: كوممەرتسيالىق بانك قارىز الۋشىعا «7 – 20 – 25» سحەماسى بويىنشا كرەديت بەرەدى. كرەديتتەۋ تەڭگەمەن عانا جۇزەگە اسىرىلادى. ودان كەيىن بەرىلگەن كرەديتتەردى ۇلتتىق بانكتىڭ ارنايى ەنشىلەس كومپانياسى – «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق بانكتەردەن ساتىپ الادى. كوممەرتسيالىق بانك كرەديتتى ساتۋدان الىنعان قاراجاتتى كەلەسى يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردى كرەديتتەۋگە جىبەرەدى.
جوعارىدا اتاپ وتىلگەندەي, قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ارنايى ەنشىلەس ۇيىمى ىشكى نارىقتا قارجىلاندىرۋدى نارىقتىق قاعيداتتارمەن تارتادى. بۇل – وتە ماڭىزدى تالاپ, ول بولاشاقتا باعدارلامانىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەتتەن اقشانىڭ اۋقىمدى قۇيىلۋىن تالاپ ەتپەيدى.
– باعدارلاماعا قانداي بانكتەر قاتىسادى؟
– جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما ۇزاق مەرزىمدى جانە تۇراقتى بولۋى ءتيىس, سوندىقتان وعان ورنىقتى كاپيتال بازاسى, قارجىلىق قىزمەتتەر نارىعىندا بەلگىلى ءبىر ۇلەسى, سەنىمدى قولداۋ كوزدەرى, سونداي-اق راستالعان حالىقارالىق كرەديتتىك رەيتينگى بار بانكتەر قاتىسا الادى. سونىمەن قاتار قاتىسۋشى الەۋەتتى بانكتەرگە ناقتى ولشەمشارتتار باعدارلامادا ايقىندالعان جانە باعدارلاماعا قاتىسۋشى بانكتەر «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى» اق-پەن ءتيىستى شارتتار جاساعاننان كەيىن ولاردىڭ ءتىزىمى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلادى.
– الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى تۇسىندىرمەلەرگە سايكەس, كەيبىر قازاقستاندىقتار بۇل باعدارلامانى جەڭىلدىك بەرەتىن جانە اسا اۋىرتپالىق تۇسىرمەيتىن باعدارلاما دەپ قابىلدايدى. ۇلتتىق بانك باعدارلامانىڭ الەۋەتتى قاتىسۋشىلارىنا جەڭىلدىك بەرىلگەن تالاپتاردىڭ دا قارىز الۋشىنىڭ بيۋدجەتىنە بەلگىلى ءبىر قارجىلىق جۇكتەمە بولجايتىنى تۋرالى اقپاراتتى جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقپەن اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىسىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر ما؟
– جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما كوپتەگەن ازاماتتار ءۇشىن تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا جاسالادى. وسىعان بايلانىستى باعدارلاما بويىنشا الەۋەتتى قارىز الۋشىنىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسى وسى جۇكتەمەنىڭ ونىڭ وتباسى بيۋدجەتى ءۇشىن اۋىرتپالىق سالمايتىنداي جوسپارلانادى. باعدارلامانىڭ تالاپتارىنا سايكەس, قاتىسۋشى بانكتەر قارىزداردى بەرگەنى جانە قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن قارىز الۋشىلاردان كوميسسيا الۋعا قۇقىلى ەمەس.
سونىمەن قاتار جاڭا يپوتەكالىق باعدارلامانى الەۋەتتى قارىز الۋشىلار ەشبىر جاعدايدا مەملەكەتتەن بەرىلەتىن وتەۋسىز كومەك رەتىندە قابىلداماۋى ءتيىس. باعدارلاما تولەم جاساۋعا قابىلەتتىلىك جانە قارىز الۋشىلار, سول سياقتى بانكتەر تاراپىنان ءادىل نارىقتىق قاعيداتتاردى قاتاڭ ساقتاۋ نەگىزىندە جاسالادى.
اقپاراتتىق اشىقتىق قاعيداتى ۇلتتىق بانك قىزمەتىندەگى باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. ءبىز «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدەمىز.
بريفينگتەر, دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزۋ مەن سۇحبات بەرۋدەن باسقا ءبىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جانە باسقا تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋعا نيەتتەنىپ وتىرمىز. مىسالى, ۇلتتىق بانككە حالىق تاراپىنان «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارى تۋرالى كوپتەگەن سۇراقتاردىڭ كەلىپ تۇسەتىنىن تۇسىنە وتىرىپ, ءبىز ۇلتتىق بانكتىڭ «قۇب Online» موبيلدىك قوسىمشاسىندا (اۆتوردىڭ ەسكەرتۋى: iOS ي Android پلاتفورمالارىندا App Store جانە Play Market دۇكەندەرىندە مەملەكەتتىك تىلدە جانە ورىس تىلىندە كوشىرىپ الۋعا قولجەتىمدى) جاڭا ءبولىم اشتىق. وندا حالىقتىڭ باعدارلاماعا قاتىستى سۇراقتارعا جەدەل جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگى بار.
جەلى پايدالانۋشىلارى «ۇلتتىق بانك حابارلايدى, تۇسىندىرەدى, تۇسىنىكتەمە بەرەدى» توبىنا قوسىلا وتىرىپ, قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ Facebook جەلىسىندەگى رەسمي اككاۋنتىندا «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى تۋرالى وزدەرىن قىزىقتىراتىن اقپارات الۋعا مۇمكىندىگى بار.
«7 – 20 – 25» باعدارلاماسى – ءىس جۇزىندە حالىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاما جانە ول تۋرالى تولىق جانە دايەكتى اقپاراتتى بارلىق الەۋەتتى قارىز الۋشىلاردىڭ ءبىلۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان»
