2015 جىلى 11 ناۋرىز كۇنى كەشكە گۇلتاس تەلەفون شالدى. جاي كۇندەرى جارق ەتە قالاتىن داۋىسىندا ءدىرىل, قوبالجىعاندىق بار سياقتى كورىندى. بۇگىن ونىڭ رەنجيتىن كۇنى ەمەس قوي دەپ تە ويلادىم. الدىندا عانا تەلەديدار-
دان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق تىلىنەن لينگۆيستيكالىق كوميسسيانىڭ الدىندا سىناقتان وتكەنى, قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەندىگى تۋرالى مەملەكەت قايراتكەرى, كوميسسيا توراعاسى مىرزاتاي اعا جولداسبەكوۆتىڭ سۇحباتىن كوردىم. ءوزىم دە گۇلتاسقا تەلەفون سوعامىن دەپ وتىرعانمىن.
– گۇلتاس, قۇتتى بولسىن, بۇگىن ەلباسىنىڭ وزىنەن ەمتيحان الدىڭدار, قالاي بولدى؟
– اپكە, كەرەمەت بولدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇلىلىعى مەن قاراپايىمدىلىعىنا تاعى دا كوز جەتكىزدىم. مىرزاتاي اعا امانداسىپ بولعان سوڭ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا كوميسسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. پروفەسسورلار: سەيىت قاسقاباسوۆ, فاۋزيا ورازباەۆا, ديحان قامزابەك ۇلىن ول كىسىلەردىڭ بۇل كوميسسيادا بۇرىننان بار ەكەنىن ايتتى دا, ماعان كەزەك كەلگەندە: «بيىل كومياسسياعا جاڭا مۇشە قوسىلدى, بۇل كىسى پروفەسسور گۇلتاس قۇرمانباي نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنەن» دەدى. سول كەزدە ەلباسى: «مەن بۇل كىسىنى وتە جاقسى تانيمىن, قازاق ءتىلىنىڭ اريستوكراتتىق ءتىل ەكەنىن مەن وسى كىسىدەن, وسى كىسىنىڭ شاكىرتتەرىنەن كوردىم», دەدى. 2012 جىلى 1 ناۋرىزدا مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوزىم باسقاراتىن «قازاق ءتىلى, ادەبيەت جانە مادەنيەت كافەدرامدى» نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا تانىستىرىپ, وقۋ مازمۇنى, وتكىزگەن پاندەر تۋرالى ايتتىم. ەلباسى ءبىراز سۇراقتار قويدى. ال ستۋدەنتىم الىبەك نۇركەش كەرەمەت سويلەپ, ءوزى شىعارعان ولەڭىن وقىعان بولاتىن. ەلباسى سوندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى شيگەو كاتسۋ مىرزاعا قازاق ءتىلى وقىتۋشىڭ مىناداي ەكەن دەپ باسبارماعىن كورسەتىپتى. ونى بۇكىل ۇجىمنىڭ كوزىنشە رەكتور ايتىپ, مەنى قۇتتىقتاعان. كوردىڭىز بە, سول ءۇش جىل بۇرىنعى وقيعا دا, ستۋدەنتتىڭ سويلەگەنى دە ەسىندە قالىپتى. بىلەسىز بە, اپكە, مەنىڭ ەڭ باقىتتى كۇنىم – وسى كۇن! ەلباسىنان مۇنداي باعا الۋ مەنىڭ ويىما دا, ءتىپتى ارمانىما دا كىرمەگەن عوي. اپكە, مەن اۋىلدان شىققان, قاراپايىم قويشىنىڭ عانا قىزىمىن عوي, – دەپ كوڭىلى بوساپ كەتكەنىن بايقادىم.
– ەلباسى دا قاراپايىم اۋىلدان, قازاق مەكتەبىندە وقىعان, اتا-اناسى دا قاراپايىم ادامدار. پرەزيدەنت سەنىڭ تۋا بىتكەن ۇستاز ەكەنىڭدى سەزگەن عوي, – دەدىم.
شىندىعىندا, بۇل ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيتىن گۇلتاستىڭ جۇلدىزدى ءساتى, ۇستاز ەڭبەگىنىڭ سالتاناتى ەدى.
ال سول ۇستاز, عالىم, جازۋشى گۇلتاس سايىنقىزى قالاي قالىپتاستى؟
ءبىز 1990 جىلى جەزقازعان قالاسىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتىڭ وقۋ-تاربيە ماسەلەلەرىنە ارنالعان پەداگوگيكالىق وقۋلار وتكىزدىك. سول وقۋلاردا ەكى بايانداما قاتىسىپ وتىرعان مۇعالىمدەر قاۋىمىنىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. كوپشىلىكتىڭ شەشۋىمەن گۇلتاستىڭ بايانداماسى ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. مەن ول كەزدە وقۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەدىم. بۇل – گۇلتاسپەن العاش تانىسۋىم.
كەيىن ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا وقۋشىلار سارايىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا بولدى. سونىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا بەس جۇزدەن اسا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا گۇلتاس پانورامالىق ساباق وتكىزدى. بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان تانىمدىق ماڭىزى بار ەرەكشە وتكىزىلگەن ساباق تىڭداۋشى جۇرتقا جاقسى اسەر ەتتى.
گۇلتاس سايىنقىزى ءوز اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, ونى 1981 جىلى ءتامامدايدى. ەڭبەك جولىن ۇستازدىقتان باستاپ 8 جىل الماتى قالاسىندا ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى №86 مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى بولعان. ءارى قاراي گۇلتاس ى.التىنسارين اتىنداعى پەداگوگيكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا ءتۇسىپ, ونى بىتىرگەن سوڭ ول وسى مەكەمەنىڭ, ءوزى ءبىلىم العان ءال-فارابي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, ودان سوڭ قازاق-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق ءتىلى جانە ورىس ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان. ال 2010 جىلدان استانادا جاڭا اشىلعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق ءتىلى, ادەبيەت جانە مادەنيەت كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. وتكەن جىلدان بەرى وسىندا وقىتۋشى, ءارى «رۋحاني جاڭعىرۋ» ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە كەلگەن كۇننەن باستاپ گۇلتاستىڭ وتكىزگەن ءىس-شارالارى تەلەديداردان, راديودان, ءباسپاسوز بەتتەرىندە, ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستاندا» جۇيەلى كورسەتىلىپ كەلەدى. گۇلتاستىڭ ءوزىنىڭ دە وسى ۋنيۆەرسيتەت تۋرالى, اكادەميالىق وقۋ ساياساتى تۋرالى, ستۋدەنتتەردىڭ بىلىمدەگى جەتىستىكتەرى تۋرالى ماقالالارى دا وسى گازەتتە جارىق كورۋدە.
گۇلتاس سايىنقىزى 1997 جىلى «قازاق ادەبيەتىن وقىتۋدا وقۋشىلاردىڭ تابيعاتقا ىزگىلىك قاتىناسىن قالىپتاستىرۋ نەگىزدەرى» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ال 2010 جىلى «جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنىڭ گۋماندىق باعىتتىلىعىنىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق نەگىزدەرى» تاقىرىبىندا ديسسەرتاتسيا قورعاپ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى عىلىمي دارەجەسىنە يە بولدى. ول عالىم رەتىندە وتە ءونىمدى جۇمىس اتقارىپ ءجۇر. وسى جىلدارى 4 مونوگرافيا جازدى. ءوزى نەمەسە اۆتورلىق بىرلەستىكتە, جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ جالپىعا مىندەتتى ستاندارتتارى, قازاق, ورىس, ۇيعىر, وزبەك تىلدەرىندە جۇرەتىن مەكتەپتەردىڭ 5-11 سىنىپتارى ءۇشىن وقۋ ءپانىنىڭ ستاندارتتارى مەن وقۋلىقتار, 19 وقۋ باعدارلاماسى, 20-عا جۋىق وقۋ قۇرالى, 14 ادىستەمەلىك قۇرال, 60-تان اسا ماقالا, 40-قا جۋىق رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالارداعى باياندامالارى تاعى بار. بۇل ايتۋعا عانا وڭاي.
گۇلتاس سايىنقىزىنىڭ جاريالانعان كوركەم شىعارمالارى مەن كىتاپتارى دا از ەمەس. ونىڭ ىشىندە تۋعان جەرى تۋرالى «مەنىڭ كۇرەڭبەلىم», اجەسى تۋرالى «اپام – اق نۇرىم», اكەسىنىڭ سوزىمەن اتالعان «حالىقتىڭ بەتىنە تۋرا قارايتىنداي ءومىر سۇرىڭدەر», اناسىنا ارناعان «مەيىرىمىمەن شۋاق شاشقان عالامعا», «قوڭىراۋ», «تامشى سوزدەر مەن قامشى سوزدەر» افوريزمدەر جيناعى ت.ب. كىتاپتارى. سولاردىڭ ىشىندە «ەر جەتتى ۇلىم, بويجەتتى قىزىم» جانە «قوڭىراۋ» پەداگوگيكالىق ەسسەلەر جيناعى, «بويتۇمار» تاربيەلىك اڭگىمەلەر جيناعىنا ەرەكشە كوڭىلىم ءتۇستى. سەبەبى بىزدە عىلىمي-ادىستەمەلىك ماقالالار پەداگوگيكالىق باسىلىمدارعا شىعىپ جاتادى. ال پەداگوگيكالىق كوركەم شىعارما جوق دەۋگە بولادى. قازىر مەكتەپ ءومىرى, بالا تاربيەسى, ۇستاز ەڭبەگى, اتا-انالارمەن قارىم-قاتىناس, عالامدانۋ داۋىرىندەگى قوعامدا بولىپ جاتقان پروبلەمالار تۋرالى پەداگوگيكالىق كوركەم ادەبيەت نە كوركەم فيلم, ساحنالىق قويىلىمدار اتىمەن جوق. سوندىقتان گۇلتاستىڭ جوعارىدا اتالعان كىتاپتارى ازداپ بولسا دا سونىڭ ورنىن تولتىرادى. بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز گۇلتاس سايىنقىزى سياقتى ۇستازداردىڭ اشىق ساباقتارىن, تاربيە ساعاتتارىن تەلەديداردان ارنايى ايدارمەن كورسەتىپ تۇرسا, جالپى ولاردىڭ شىعارماشىلىق لابوراتورياسىمەن تانىستىرىپ وتىرسا, جاس مۇعالىمدەرگە جاقسى ونەگە ەمەس پە؟ قوعامدا ۇستاز بەدەلىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وسىنداي شارالار ءوتىپ تۇرسا, بۇكىل وقۋ-تاربيە جۇمىسى ۇتپاسا, ۇتىلمايدى عوي؟!
گۇلتاس ءوزى ۇيىمداستىرعان ءىس-شارالاردىڭ ستسەناريىن ءوزى جازادى. مەنىڭ بىلەتىنىم گۇلتاستىڭ ابايعا, ماعجانعا, مۇقاعاليعا, مۇحتار اۋەزوۆكە, ماحامبەتكە, قۇرمانعازىعا, فاريزاعا ارنالعان تەاترلاندىرىلعان قويىلىمنىڭ ستسەناريلەرى. اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق ءومىرىنىڭ وزەگىن الا وتىرىپ, ونىڭ تالانتى مەن ەرەكشەلىگىن اسقاتاتىپ بەرەدى. ءارى ونى ستۋدەنتتەرى وبرازعا ەنە وتىرىپ ويناعاندا, كورەرمەندى بەي-جاي قالدىرماسى انىق.
گۇلتاستىڭ ادەبيەتتى ءسۇيۋى ەرەكشە. ول ادەبيەتتىڭ قامقورشىسى دەپ ايتا الامىن. 2000 جىلداردىڭ باسىندا ى.التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسى مەن ۇلتتىق اكادەميانىڭ عالىمدارى ورىس, ۇيعىر مەكتەپتەرىندەگى قازاق ادەبيەتى ءپانىن ورىس, ۇيعىر تىلىندە جۇرگىزۋ كەرەك دەگەندە, ءمۇيىزى قاراعايداي اكادەميكتەرگە جالعىز گۇلتاس قارسى شىعىپ: « بۇل ءپاننىڭ اتى – قازاق ادەبيەتى عوي, بۇل ورىس ادەبيەتى ەمەس. نە دەپ وتىرسىزدار؟ ونىڭ ۇستىنە قازاقتىڭ قاي شىعارماسى كەرەمەت اۋدارىلدى؟ ابايدىڭ ءوزىن اۋدارا الماي وتىرعان جوقپىز با؟ ەگەر سىزدەر مۇنداي شەشىمگە كەلسەڭىزدەر, وندا قازاق مەكتەبىندەگى ورىس ادەبيەتىن قازاقشا وقىتايىق. قازاق بالالارىنا دا تۇسىنىكتى بولسىن» دەپ كونبەيدى. مەن ول كەزدە استانادا ەدىم, الماتىعا بارعانىمدا گۇلتاس وسى اڭگىمەنى ماعان كوڭىلى قۇلازىپ وتىرىپ ايتتى. سودان ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن سالا باسشىلىعىنا كەلگەنىمدە بۇل ماسەلە مەنىڭ الدىمنان شىقتى. گۇلتاستىڭ شىرىلداپ قورعاعان قازاق ادەبيەتى ورىس, ۇيعىر مەكتەپتەرىندە قازاق تىلىندە وقىتىلادى دەگەن شەشىم شىعارىلدى.
گۇلتاس سايىنقىزى عىلىمي-پەداگوگيكالىق قىزمەتى ءۇشىن 2002 جىلى ى.التىنسارين اتىنداعى ءى دارەجەلى سىيلىقتىڭ يەگەرى اتاندى. «قازاق كسر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», ى.التىنسارين مەدالى, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى», «جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى», «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەڭ ۇزدىك پروفەسسورى» اتاعىنا قوسا, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادا «قۇرمەت» وردەنىمەن ناگرادتالدى. جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
گۇلتاس ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىن ۇلىقتاۋ مەرەكەلەرىنە ەرەكشە قۋانىپ, ودان ءوزى دە سىرت قالمايدى. ماسەلەن, 2000 جىلى بۇكىل قازاق حالقىنىڭ سۇيىكتى باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 90 جىلدىعىندا تارازدا ۇلكەن تويعا باراتىن بولدىم. سول ءوڭىردىڭ تۋماسى گۇلتاس سايىنقىزىن شاقىرىپ ەدىم, ول قۋانا كەلىستى. سونىمەن تارازدا باتىرعا ەسكەرتكىش اشىلدى, كەشكە وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا بەلگىلى جازۋشى شەرحان مۇرتازانىڭ «نوقتاعا باسى سىيماعان» دەگەن قويىلىمدى كوردىك. ەرتەسىنە توي باتىردىڭ تۋعان جەرى جۋالىدا جالعاستى. باتىرعا مۋزەي اشىلاتىن بولىپ, ەسكەرتكىشى الدىندا سالتاناتتى جيىن بولدى. جاقىن ەلدى مەكەننىڭ بارىنەن كەلگەن جۇرتتا ەسەپ جوق. جيىندى وبلىس اكىمى س.ۇمبەتوۆ ءوزى اشىپ, بىرنەشە ادامعا ءسوز بەردى. مەن سەرىك ابىكەن ۇلىنا گۇلتاس ولەڭ وقىسا دەپ ءوتىنىش جاساپ ەدىم, سەكەڭ مادەنيەتتى ادام عوي, گۇلتاستى شىعاردى. ولەڭدى جۇرت وتە جاقسى قابىلدادى. سەبەبى, گۇلتاس جۇرەگىمەن جازىپ, شىنايى سەزىممەن وقىدى. 9 شۋماق ولەڭىن مىناداي سوزدەرمەن اياقتادى.
سەندەي ادام ومىرگە ەكى كەلمەيدى,
لەبىزىڭە ەلىڭ تالاي شولدەيدى.
الاش امان تۇرسا, اعايىن, ومىردە
باۋىرجانداي باتىر قازاق ولمەيدى.
بۇل ءبارىمىزدىڭ ويىمىز عوي. ال گۇلتاستىڭ باتىرعا ارناعان ءبىر توپتاما ولەڭدەرى بار ەكەن. ءانى-ءمىنى دەگەنشە باتىر اعامىزدىڭ 100 جىلدىعى دا كەلىپ قالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى ەڭ جاقسى پاتريوتتىق انگە كونكۋرس جاريالادى. وسىعان دەيىن گۇلتاس ءسوزىن, ال قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مۋزىكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى گۇلنۇر ومىرباەۆا مۋزىكاسىن جازعان دومالاق انامىزعا ارنالعان «نۇر ديدارلى نۇريلا» دەگەن ادەمى ءان شىققان. ەندى ۇلكەندىگىمدى پايدالانىپ مىنا كونكۋرسقا قاتىسىڭدار دەپ قولقا سالدىم. ءان شىقتى. جانە سول كونكۋرستا ءى ورىنعا يە بولدى. جۇرتشىلىققا 4 تومدىق تۇسىندىرمە سوزدىكتىڭ اۆتورى رەتىندە كەڭ تانىمال ەتنوگراف عالىم, جازۋشى, ساياحاتشى ۆ.دال قازاق دالاسىندا بولعان ەكەن. بىرنەشە ءتىلدى, سونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلىن ءتاپ-ءتاۋىر مەڭگەرىپتى. ءوزىنىڭ سول ساپارلارىنىڭ بىرىندە جازعان «بيكەي ي ماۋليانا» دەگەن پوۆەسىندە قازاق قىزىن بىلايشا سۋرەتتەيدى. «وتكۋدا ۆ ەتوي كراساۆيتسە, ۆ ەتوي ستەپنوي پەۆيتسە سۆەركايۋششي, وسترىي ۋم, تونكايا مۋزىكالنوست, ۆىسوكي پوەتيچەسكي دار؟ ەي نە نانيمالي گۋۆەرنانتوك, ەە نە دەرجالي ۆ مودنوم پانسيونە, دا زناەت لي ونا, چتو تاكوە كنيگا!» مەنىڭشە, قۇرمەتتى عالىم كەيىنىرەك ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ وزىنە عانا ءتان, عاسىرلار بويى قالىپتاسقان پەداگوگيكالىق مادەنيەتى بولعانىن بايقاعان شىعار. سول ۇلاعاتى مول ۇلتتىق تاربيەنىڭ جەمىسى ەكەنىن تۇسىنگەن بولار. ال مەن عالىمنىڭ جوعارىدا ايتىلعان سوزدەرىن وقىعاندا گۇلتاس سياقتى قىزداردى ەلەستەتتىم. ءبىر ساتتە شۋماق-شۋماق ولەڭدەرىن توگىپ جىبەرگەندە قىزىعاسىڭ, سويلەيتىن جەرىندە, اسىرەسە, نامىستانسا ەسەسىن جىبەرمەي, شەشەن سويلەپ كەتكەندە سۇيسىنەسىڭ. اڭگىمە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز تۋرالى بولسا, ءتىپتى جىگەرلەنىپ كەتەدى. ال ولەڭ وقىعاندا ەرەكشە قاناتتانىپ قالادى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە جازعى دەم-
الىسىن اكە-شەشەسىمەن ىلعي جايلاۋدا وتكىزەتىن گۇلتاس ات قۇلاعىندا ويناعان, ءتىپتى قازىر دە قالا جاعدايىندا ەربول ەكەۋى يپپودرومعا بارىپ, اتپەن ءجۇرىپ قايتۋدى ادەتكە اينالدىرعان دەسە سەنەسىز بە؟ ياعني اجە گۇلتاس تا تاڭعالدىرۋدا. وسى قاسيەتتەر قايدان باستاۋ الدى؟
گۇلتاس سايىنقىزى 1958 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ 9-دا جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانى, كۇرەڭبەل اۋىلىندا مەزگىلىنەن ەرتەرەك, جەتى ايلىعىندا دۇنيەگە كەلىپتى. وزىنەن تۋعان قىزدارى ولە بەرگەن اجەسى: «وسى قىزىم تۇرادى. اتىن گۇلتاس قويامىن. تاسقا بىتكەن گۇلدەي مىقتى بولسىن», دەپتى. گۇلتاستان سوڭ ءشاربانۋ, ينديرا, سۆەتا دەگەن ءۇش ءسىڭلىسى بار. جاس كەزىندە-اق اكەسىنىڭ ۇلى جوقتىعىن بىلدىرمەس ءۇشىن ول ءشوپ شاپسا دا, مال باقسا دا ەر بالاشا كيىنىپ الىپ اكەسىنە كومەكتەسىپ, جانىندا جۇرەدى ەكەن. قالبۇبى اجەسىنىڭ, ياعني «كۇن اپاسىنىڭ» قولىندا وسكەن سوڭ, اكەسىنە قارىنداسىنداي ەركىن سويلەپ, شەشەسىنە جەڭەشە دەيتىن بولعان. وسە كەلە اكەسىنىڭ دوس كوڭىلدى سىرلاسىنداي بولىپتى. ءبىر جولى اكەسىنە «ساكە, ساعان شەشەم ەكىنشى ايەل الۋعا رۇقسات بەردى عوي. ءتىپتى ول ايەل ۇل تۋىپ بەرسە, باسىما كوتەرەمىن», دەپ ەدى عوي. سەن نەگە سونى جاسامادىڭ؟ سەن بىزگە باۋىر كەرەك ەكەنىن نەگە ويلامادىڭ؟ –
دەپتى. ءبىراز ۇنسىزدىكتەن سوڭ اكەسى: «وكىنەتىن ەش نارسە جوق, بۇعان دا تاۋبە, سەندەردى بەرگەنىنە راحمەت. قىزدارىم ءتورت ۇل ء(تورت كۇيەۋ بالا) اكەلدى, نەمەرەلەرىم بار. تەك ءبىر ارمانىم اللا مەنىڭ جانىمدى السا دا, سىرىمتايىما (گۇلتاستىڭ ۇلكەن ۇلى) دەنساۋلىق بەرسە ەكەن», دەپتى. اكەسىنىڭ ءتىرى كەزىندە سول ەلدىڭ شەجىرەسىن جاساۋشىلار «سايىننان گۇلتاس» دەپ جازعانىن كورىپ قۋانىپتى. ال گۇلتاس اعايىن-تۋىستارىنا, شەجىرە اۆتورلارىنا العىسىن ايتىپ: «قىز دەگەنگە قيماعان قايران ەلىم, قادىرىڭە جەتەم بە, ەندى سەنىڭ؟», دەپ حات جازىپ, ال «تامشى سوزدەرىنە» «قىز بولسام دا جۇرەگىمدە ەلىمدى جىلىتار وت بار, اينالايىن اعايىن, كەۋدەمدە جانىم بولسا, جىلۋىمدى سەندەردەن اياماسپىن», دەپ قوسىپتى. مەنىڭشە, گۇلتاس سايىنقىزى بۇكىل بولمىسىمەن, ءبىلىم-بىلىگىمەن, ىزگىلىكتى ءىس-ارەكەتىمەن ايتقان سوزدەرىنە بەرىك ەكەنىن دالەلدەپ كەلەدى.
گۇلتاس ءسوز قۇدىرەتىن ەرتە تۇسىنگەن. ول اجەسىنىڭ ەرتەگىلەرىن, قازاقتىڭ ادەت-عۇرىپ, سالت-ءداستۇرى تۋرالى اۋىز ادەبيە-
تىمىزدە ساقتالعان اڭگىمەلەرىن ەستىپ وسكەنىن, شەشەسىنىڭ توقىماسىن توقىپ وتىرىپ, قىزدارىنا قازاق ەرتەگىلەرىن, عاشىقتىق جىرلارىن, باتىرلىق جىرلارىن, كەي جىر-داستانداردىڭ مازمۇنىن ايتىپ وتىرادى ەكەن. ءسوز قۇدىرەتىن ەرتەرەك ءتۇسىنۋىنىڭ باستاۋىندا, ءسوز جوق, انالارى تۇرعان. ارينە, مەكتەپتەگى, ۋنيۆەرسيتەتتەگى ۇستازدارىنىڭ وي-ساناسىنىڭ وسۋىنە, ماماندىعى بويىنشا شىڭدالۋىنا, قازاق ادەبيەتىنىڭ مول قازىناسىنا جول سىلتەۋىنىڭ ورنى بولەك. گۇلتاس اجەسى, اتا-اناسى تۋرالى عانا ەمەس, بۇكىل اعا-جەڭگەلەرى, اپكە-جەزدەلەرى, قايىن جۇرتى, دوستارى مەن اۋىلداستارى تۋرالى ەسسە-اڭگىمەلەر, ارناۋ ولەڭدەر جازعان. ماسەلەن, گۇلتاستىڭ قازىنا ەنەسىنىڭ رۋحىنا ارناعان مىنا ولەڭىندە:
ەلانام-اۋ ارداقتى,
جان ەدىڭ انام جان-جاقتى.
قايىڭدىداعى بۇلاقتاي,
سونبەيتىن ماڭگى شىراقتاي, دەگەنىنە قاراعاندا ەكىنشى اناسىنىڭ دا بولمىسى اتىنا ساي قازىنالى بولعانى عوي. بۇل جولى دا گۇلتاس «ەنەڭدى سىيلاساڭ, ەنە بولاتىنىڭدى ۇمىتپا, قارتتى سىيلاساڭ, ەرتەڭ ءوزىڭ دە قارتاياتىنىڭدى ەسىڭە ال», دەگەن قامشى سوزىمەن تۇيىندەيدى. اينالاسىنداعى ادامداردىڭ بارىنە كوڭىل سىيلاۋعا وسىنشا مەيىرىم قايدان كەلىپ جاتىر؟ جاقىندارىنا ارناعان, تۋعان جەرى تۋرالى كىتاپتارىن وقىپ وتىرعاندا وسى سۇراققا جاۋاپ كەلگەن سياقتى. گۇلتاس بەرەكەلى وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ, مەيىرىمگە شومىلىپ ءوستى. كوزىن اشىپ كورگەنى – اتا-اناسى, تۋىس-
تارى, ولاردىڭ دوستارى اراسىنداعى سىيلاستىق, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە قامقورلىق. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋى ءوتىپ ءجۇر. وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى كەڭىرەك ناسيحاتتاۋ كەرەك-اق.
گۇلتاس سايىنقىزى ۇستازدىق قىزمەتىنىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن قازاق جاستارىن ەلىن, جەرىن سۇيۋگە, تۋعان حالقىنىڭ مۇددەسىنە رياسىز قىزمەت ەتۋدى اللانىڭ بەرگەن سىيى, ال ونىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ەڭ باستى بايلىعىم دەپ قابىلداۋعا تاربيەلەپ كەلەدى. ونىڭ دالەلى – شاكىرتتەرىنىڭ ءسوزى. وسىدان ون جىل بۇرىن گۇلتاستىڭ مەكتەپتەگى جانە كبتۋ-داعى شاكىرتتەرى سۇيىكتى ۇستازىنىڭ ەلۋ جىلدىعىنا ەكى تىلدە «ۇستاز تۋرالى ءسوز» – «سلوۆو وب ۋچيتەلە» دەگەن 250 بەتتىك كىتاپ شىعارىپتى. سوندا ماحاتوۆا ادەلينا: «اپايدىڭ جۇرەگىنەن نۇر جاۋىپ تۇرادى. ءبىز سول نۇرعا اسىعامىز», دەسە, حاليدۋللين رۋسلان: «ول قازاق ءتىلىن, قازاق ۇلتىن جانىنداي سۇيەدى. ونىڭ وتانىنا پاتريوتتىق سەزىمى وتە تەرەڭ. وسى ءۇش ايدىڭ ىشىندە ۇيىقتاپ قالعان جۇرەگىمىز وياندى, قازاق ۇلتى بار ەكەنىن, ۇلتى ەركىن ەكەنىن سەزە باستادى. وسى ادام بولماسا, ومىرگە كوزقاراسىم مۇلدەم تومەن بولار ەدى. ءيا, ول ادام – گۇلتاس اپاي!», دەپتى. ال كەيىنگى جىلدارداعى ستۋدەنت شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى ەردەن سەرىكباي ۇستازى تۋرالى: ء«دال قازىرگى ۋاقىتتا ورال قالاسى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ليتسەي ينتەرناتىندا فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمىمىن. بۇل مەنىڭ ۋاقىتشا جۇمىسىم ەمەس, بۇيىرسا, ەڭبەك جولىمدى وسىلاي جالعاستىرامىن. بۇل تاڭداۋىما ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ باسشىسى, ۇستازىم, ەكىنشى انام گۇلتاس سايىنقىزى سەبەپكەر بولدى. ۇستازىمنىڭ ونەگەگە تولى لەكتسيالارى حالقىما ايانباي ەڭبەك ەتۋگە ۇيرەتتى. ەندى ۇستاز بولۋدان ارتىق ماماندىق جوق مەن ءۇشىن. ۋنيۆەرسيتەتتە كورىپ-بىلگەنىمنىڭ بارلىعى ءوز ءىسىمدى ساپالى اتقارۋعا كومەگىن تيگىزىپ جاتىر», – دەپ جازىپتى. وسى سوزدەردى وقىعاندا ويلى جاستارىمىز بار ەكەنىنە, بۇلار بولاشاقتا قازاقتىڭ تۇلعالى ازاماتى بولادى دەپ قۋاندىم. ولاردىڭ پاك جۇرەگىنەن شىققان تاڭعى شىقتاي تاپ-تازا سەزىمىن بىلدىرەتىن سوزدەر سۇيىكتى ۇستازىنا قۋانىش پەن جاقسى كوڭىل سىيلاپ تۇراتىن شىعار. سەبەبى شاكىرتتەرىنىڭ شىنايى قۇرمەتىنە بولەنۋ ۇستاز ءۇشىن باقىت ەمەس پە؟ گۇلتاس ماماندىعىن ءدال جانە ماحابباتپەن تاڭداپتى. سوندىقتان دا ول ءوز ىسىنە وتە ادال, وقۋ اۋديتورياسىنا قۋانىپ كىرىپ, قۋانىپ شىعادى.
گۇلتاس وتباسىلىق ومىردە دە باقىتتى. سۇيىكتى جار. اياۋلى انا. قىزى شىنار اباي اتىنداعى ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىقارالىق قۇقىق فاكۋلتەتىن, ال سايات قازاق-بريتان ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىرىپ, ەكەۋى دە ءوز ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك ەتۋدە. ەربول مەن گۇلتاس ءۇش نەمەرە ءسۇيىپ وتىر. ولاردىڭ كورەر جاقسىلىقتارى كوپ بولسىن, اللا عۇمىر بەرسىن دەپ تىلەيمىن.
ءشامشا بەركىمباەۆا
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى
