ەل بولاشاعىن ايقىنداپ بەردى

پرەزيدەنت جولداۋىنا نازار سالساق, “كەشە قانداي جاعدايدا بولدىق, بۇگىن قاي دەڭگەيگە كوتەرىلدىك, ەرتەڭگى كۇنى شىعاتىن بيىگىمىز قانداي؟” دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ تابامىز. ال بۇگىنگى تاڭدا ەل بولىپ قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىك, الداعى مىندەتتەر قانداي دەگەن تولعاقتى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىپ, وتكەن جىلىمىزدى ءبىر سارالاپ الاتىن كەز كەلدى. كەڭەس وداعى تاراپ, تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدە ەلىمىز ۇلكەن ەكونوميكالىق قيىن­دىق­تارعا ۇشىرادى. بۇرىنعى وداق بويىنشا ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىسى بار زاۋىت-فابريكالار توقتاپ قالدى. ەلدە جۇمىسسىزدىق ءورىس الدى. قالالار مەن اۋىلدار دا تابيعاتتىڭ قاتال سىنىنان شىعا المايتىن جاعدايعا جەتتى. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى باسىندا بۇرىنعى كەڭشارلار تارادى, بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنە قاراعان مالدار دا, جەكەنىڭ قولىنداعى مالدار دا اقشانىڭ تاپشىلىعىنان بارتەر ارقىلى كۇندەلىكتى قاجەتتى تاۋارلارعا ايىرباستالىپ كەتتى. سول تۇستا مال سانى كۇرت ازايدى. ال سوڭعى ون جىلدىڭ ىشىندە حالىقتىڭ جاعدايى جاقساردى. شارۋا قوجالىقتارى دا, جەكە ادامدار دا ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانىن ءوسىرىپ, تۇقىمىن جاقسارتىپ, پايداسىن كورىپ وتىر. 90-جىلدارى اۆتوكولىك نەمەسە تەمىر جول­داردى سالاتىنداي مۇمكىندىگىمىز بولعان جوق. بۇرىنعى بار جولدار جۇرۋگە جارامسىز بولىپ, جىل سايىن ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىنا ۇلكەن قيىندىقتار تۋدىرعان ەدى. ال جاڭا عاسىردان باستاپ ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ تۇزەلگەنىنىڭ ار­قاسىندا اۆتوكولىك جولدارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى جانە جاڭا جولدار سالىندى. ەلىمىزدىڭ باتىسى مەن شىعىسىن, وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىن قوساتىن جاڭا جولدار پايدالانۋعا بەرىلدى. سول سەكىلدى 153 شاقىرىمدىق شار-وسكەمەن, اقتوبە مەن قوستانايدىڭ اراسىن قوساتىن 400 شاقىرىمنان اساتىن تەمىر جول سالىندى. قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت استانا-بۋراباي اۆتوبانى پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ ءبارى مول قارجىنى, ۇلكەن قاجىر-قايراتتى تالاپ ەتتى. وسىنىڭ ءبارى – ەلدىڭ جەتىستىگى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان كەشەندى ىستەر. نارىق زامانى كەزىندە ءبىر شاقىرىم جول سالۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپايدى. سوندىقتان وسى ىستەردىڭ قالاي جۇزەگە اسقانىن ۇعىنا بىلگەنىمىز ابزال. الەمدىك قارجى داعدارىسى كەزىندە حالىق “ەندى ەلدىڭ بولاشاعى قالاي بولادى؟” دەپ قاتتى الاڭداپ قالىپ ەدى. مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا الاڭدايتىن ەشتەڭە جوق ەكەنىن سەنىمدى تۇردە ايتتى. وسى جولداۋىن ەلباسى “داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” دەپ تەككە اتاعان جوق. قانداي ەل دە اينالىپ سوعاتىن ءار دەڭگەيدەگى داعدارىستارعا كەزىگىپ وتىرادى. ءبىز دە بۇعان دەيىن قارجى قيىندىعىنا توتەپ بەرىپ كەلگەنبىز. تاۋەلسىزدىك العان تۇسىمىزدا تۇرالاپ قالعان ەكونومي­كانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدىڭ, بارلىق سالا بويىنشا جاڭا رەفورمالار جاساۋدىڭ قيىندىقتارى وراسان زور بولدى. ەلىمىز بارلىق اۋىرتپالىقتاردى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جەڭىپ شىعا ءبىلدى. 90-جىلدارى ەلدە ىشكىەكونوميكالىق داعدا­رىس ورىن الدى, شىعىس ازيادا باستالعان كەزەكتى داعدارىس تۇسىندا تاۋەلسىزدىگىمىز تاعى ءبىر سىناققا ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارىن ايتا كەلىپ: “دەر كەزىندە قابىلدانعان دۇرىس شەشىم, ۇتىم­دى ءىس-قيمىلدىڭ ارقاسىندا ءبىز ودان دا امان-ەسەن وتە شىقتىق. ءبىز وسىلايشا سىندارلى جىلدار مەن كۇردەلى كەزەڭدەردە لايىقتى ءتاجى­ريبە جيناقتاپ, ىسىلىپ, شىڭدالا تۇستىك. ەل دامۋىنىڭ جاڭا باعىتتارىن اي­قىنداپ, قارىش­تاپ العا باسۋمەن بولدىق. سول سياقتى قازىرگى الەم­دىك داعدارىس تا وتكىنشى قۇبىلىس. حالقى­مىز مۇنداي كۇيزەلىستەر كەزىندە “كوپپەن كور­گەن ۇلى توي” دەپ سابىر ساقتاپ, ىنتىماق-بىرلىگىن بەكىتە تۇسكەن. قيىندىقتاردى بىرلەسىپ جەڭىپ وتىرعان. ولاي بولسا, بۇل داعدارىستان دا ءبىزدىڭ امان-ەسەن وتەتىنىمىز ايداي انىق”, – دەدى ن.نازارباەۆ. ال بيىلعى جولداۋىندا مەملەكەت باس­شى­سى ەل تاريحىنىڭ ءححى عاسىرداعى اسا ءبىر كۇر­دەلى كەزەڭى اياقتالىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەكونوميكاسىن تۇرالاتقان جا­ھان­دىق داعدارىس داۋىلى ءالى باسىلا قويماعا­نىن, الايدا ول ءوزىنىڭ العاشقى الاپات قۋاتى­نان ايىرىلعانىن ءمالىم ەتتى. ء“بىز ءتاستۇيىن دايىن بولعاندىقتان, ونىڭ سالدارى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن سونشالىقتى اۋىرعا سوققان جوق. داعدارىسقا دەيىنگى كەزەڭدە ءبىز قىتاي, ءۇندىستان جانە وزگە دە ەكونوميكاسى قا­رىش­تاپ العا باس­قان مەملەكەتتەر قاتا­رىن­­دا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىل­دىك. ويتكەنى, ءبىز وعان قالاي قول جەت­كىزۋگە بولاتىنىن بىلدىك. ءبارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىر­عاندىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى. ءبىز جاسامپازدىققا جۇمىلا كىرىس­كەن­دىكتەن, دامۋدىڭ داڭعىل جو­لىنا تۇستىك. تولاعاي تابىس­تارى­مەن دۇنيە ءجۇزىن مويىنداتقان قازاقستاننىڭ الەۋەتى ارتىپ, ەكونوميكاسى سەرپىندى بولا ءتۇستى”, دەگەن ەلباسىنىڭ ءتۇيىندى ويى ءبارىمىزدىڭ كوڭىلىمىزگە قوندى, حالىقتىڭ جۇرەگىنە ۇلكەن سەنىم ۇيالاتتى. قازىر ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى بىرنەشە ەسەگە ارتتى. ءبىر عانا مىسال, 1996 جىلعى رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتىڭ كولەمىن قازىرگىمەن سالىس­تىرساق, كوپ جايتقا قانىق بولا تۇسەمىز. 1996 جىلى بەكىتىلگەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كى­رىسى بار بولعانى 149 ملرد. 646 ملن. 054 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. قازىر 3 ترلن.-نىڭ ۇستىنە شىعىپ وتىر. ەلدىڭ تاتۋلىعى, اۋىزبىرشىلىگى – باستى قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى. قازاقستانداعى بەيبىتشىلىكتى الەم ەلدەرى جوعارى باعالاۋدا. كوپتەگەن شەتەلدىك ساياساتكەرلەر, ساراپشىلار مەن عالىمدار ەلدىڭ بىرلىگىن ساقتاۋداعى ۇلت­ارالىق كەلىسىمدى, دىنارالىق بايلانىستاعى وزىق تاجىريبەلەرىمىزدى, وسى باعىتتاعى يگى ىستەرىمىزدى ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر. قارجى داعدارىسى كەزىندە ەلباسىنىڭ ۇكى­مەت پەن پارلامەنتكە بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىندار توقتاپ قالعان جوق. 1990-جىلدارى ىشكى داعدارىس كەزىندە قانشا ادام جۇمىستان قىسقارىپ كەتكەنى ءالى ەسىمىزدە عوي. ال بۇل جولى پرەزيدەنت قىزمەتكەرلەردى قىس­قارتپاۋ جونىندە قاتاڭ تاپسىرما بەردى. سونىڭ ارقاسىندا ەل ىشىندە تۇراقتىلىق ساق­تالدى. قارجى داعدارىسىنىڭ اسەرىن ەل بولىپ كوتەرە ءبىلدى. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جانە جاڭا ماماندىقتارعا وقىتىپ شىعارۋعا 2009 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 140 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. الەۋمەتتىك ماڭىزى زور جوبا­لاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى توقتاعان جوق. اسا قاجەت وڭىرلەردە بالاباقشا, مەكتەپ پەن اۋرۋ­حانا سالۋ, پايدالانۋعا بەرۋ ناتيجەلى جۇرگى­زىلۋدە. ال قۇرىلىسى باستالماعان الەۋمەتتىك نى­سانداردى سالۋ جوسپارى الداعى جىلداردىڭ ەنشىسىنە بەرىلدى. ەلىمىز تۇراقتى دامۋ جولىمەن العا باسا بەرسە, الەۋمەتتىك سالا بويىنشا كوزدەلگەن بارلىق جوبالاردىڭ ىسكە اساتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. بۇگىنگى تاڭدا ەلباسى مەملەكەت قاراجاتىن جۇمساۋدا قاتاڭ باقىلاۋ جاسالاتىنىن ەسكەرتىپ وتىر. بۇرىنعى جاسالعان باعدارلامالار, قارجى داعدارىسىنا دەيىن قاجەتتى دەپ تابىلعان جوبالار قايتا ەلەپ-ەكشەۋدەن ءوتتى. ونىڭ ءىشىن­دە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەيتىن, حالىق سۇرا­نىسىن وتەيتىن باعدارلامالار عانا قارجىلان­دىرىلاتىن بولدى. قارجى داعدارىسىنىڭ ىق­پا­لىنان قينالماي شىعۋ ءۇشىن ەكونوميكانى قا­تاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى دا كەز كەلگەن جاعدايدا قارجى جۇمسار الدىندا ويلانىپ الاتىن كەزگە كەلدى. بۇگىنگى تاڭدا ماقساتسىز شىعىن شىعارۋ ەرتەڭگى كۇنى وكىنىشتى جايتقا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. قازاق حالقى­نىڭ كوڭىلى – كەڭ, جانى – جومارت. ايتالىق, توي جاساسا دا قۇدالارىم مەن قوناقتارىمدى ريزا قىلايىن دەپ بارىن شاشادى. اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ: “قازاق وسى دۇنيە مەن مالىڭدى, وڭدى-سولدى شاشۋ ءۇشىن جينايتىن”, دەپ كەلەتىن ولەڭ جولدارى ۇلتتىڭ مىنەز-قۇلقىن ءدال بەرىپ تۇر. الايدا, بۇگىنگى نارىق زامانىندا تويدى قالاي وتكىزۋدى دە ويلانىپ-تولعانىپ الىپ شەشكەنىمىز ابزال. قازاق “كورپەڭە قاراپ كوسىل” دەپ بەكەر ايتپاعان. كەيبىر ازاماتتارىمىز ەلدەن قال­مايىن دەپ دوستارى مەن تۋىستارىنان قارىز نەمە­سە بانكتەن نەسيە الىپ, توي وتكىزەدى. كەيىن ونى ۋاقىتىندا قايتارا الماي, اعايىندار ارا­سىندا تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ورىن الىپ جاتادى. ماسەلەن, ءبىر جولى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ استانا قالالىق قوعامدىق قابىلداۋىندا ازاماتتاردى ءوز وتىنىشتەرى بويىنشا قابىلداپ وتىرعانىمدا, ءبىر اقساقال كەلدى. امانداسقان سوڭ الگى قاريا: “بالامنىڭ اتىنا بانكتەن نە­سيە الدىرتتىم. ول اقشاعا بالالارىمنىڭ تويىن جاساپ, قۇدالارىمدى شاقىرىپ, ءبىراز قاراجاتتى جۇمساپ ەدىم. ەندى نەسيەنى وتەيتىن كەز كەلىپ, قينالىپ تۇرمىز”, – دەيدى. مەن سول كەزدە “نارىق زامانىن دا الاڭ قىلمايتىن قازاقتار-اي, نەگە سونشاما قارىزدانىپ توي جا­سايدى ەكەن؟” دەپ ويلادىم. توي جاساما دەيتىن ەشكىم جوق. دەگەنمەن دە, تويدى شاما-شارقىڭا قاراي جاساۋىڭ كەرەك قوي. بۇل دا ويلانارلىق ماسەلە. ال بانكتەن نەسيە الۋدىڭ جولى وتە قيىن. الدىڭ ەكەن, ونى جەدەل ەسەلەپ, كەرى قايتارۋدى ويلاۋىڭ قاجەت. نارىقتىڭ زاڭى دا, بانكتىڭ تالابى دا – وسى. ايتالىق, بانكتەن 500 مىڭ تەڭگە نەسيە الدىڭ با, ونى پايدا كەلتىرەتىن كا­سىپكەرلىككە سالىپ, ەكى-ءۇش ايدا 1 ملن. تەڭگەگە اينالدىرۋىڭ قاجەت. تاپقان تازا پايداڭدى تاعى دا تويعا, قىدىرۋعا جۇمساماي, قايتادان تابىس اكەلەتىن كاسىپكە جۇمساپ, قارىزدارىڭدى تو­لىق وتەپ, ءوزىڭنىڭ دە, بىرگە جۇمىس ىستەپ ءجۇر­گەن جانداردىڭ دا جاعدايىن جاقسارتۋىڭ قاجەت. سول ارقىلى ەلدىڭ دە ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە از دا بولسا ىقپال ەتىپ وتىرعانىڭدى سەزەسىڭ. مەملەكەتتىك ورگاندار حالىقارالىق فورۋم­دارعا قاتىسۋ ءۇشىن ىسساپارلارعا شىعۋ, شەتەل­دەرگە بارۋ سەكىلدى شىعىنداردى ازايتتى. داعدا­رىس ىقپالىنان امان-ەسەن شىعىپ, ەكونومي­كامىز تۇراقتى دامۋ جولىنا تۇسكەن كەزدە ونداي ماڭىزدى شارالارعا قاتىسۋعا دا, وزىمىزدە وتكىزۋگە دە تولىق مۇمكىندىك بولادى. الدىمىزدا ۇلكەن بەلەستەر بار. ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانعانىنا بيىل 15 جىل تولادى. كەلەر جىلى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى كەلە جاتىر. وسى بەلەستى الەۋمەتتىك جاعدايى ورنىققان, ەكو­نوميكالىق الەۋەتى نىعايعان مىقتى مەم­لەكەت رەتىندە قارسى الۋدىڭ ماڭىزدىلىعى زور. ەلباسى وسىنداي ماقساتقا جەتۋ جولىندا ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقى بەلسەندى تۇردە ء“بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ” ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك ەكەنىن ايتتى. 20 جىلدىق كەزەڭ تورقالى توي وتكىزۋ ءۇشىن ەمەس, الدى-ارتىمىزدى ەلەپ-ەكشەپ, قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك, قانداي ماقسات-مىندەتتەردى ءبىرىنشى كەزەكتە ورىن­داۋىمىز كەرەك دەگەن توقتام جاسايتىن, ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى جاعدايىن ساراپتاپ قارايتىن تۇس دەپ بىلەمىن. ەندەشە, سول ءبىر ناتيجەلى مەجەگە ەڭسەسى بيىك ەل بولىپ, الەمدىك قوعامداستىق الدىندا بەدەلگە يە مەملەكەت بولىپ جەتەيىك. بيىلعى جاڭا جولداۋدا ەلباسى ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ الدىنا كەلەلى ءمىن­دەتتەر قويدى. “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشە­لەرى وسى جولدا بەلسەندىلىك تانىتىپ, حالىقتى بىرلىككە, ىرگەلى ىستەرگە جۇمىلدىرا بىلەتىندىگىنە سەنىم ارتتى. مىنە, بيىل, قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىز­دىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) توراعالىق ەتۋ ميسسياسىن باستادى. بۇل ەلىمىز ءۇشىن ايرىقشا وقيعا. قازاقستان تمد, ازيا جانە مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ وسىنداي الەمدىك بەدەلى زور ۇيىمعا جەتەكشىلىك جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعانىن قازىر الەم جۇرتشىلىعى ۇلكەن تاڭدانىسپەن, ەرەكشە كوز­قاراسپەن جازىپ جاتىر. بۇل كۇندەرى شەتەلدىك باسىلىمدار جاس تاۋەلسىز مەملە­كەتىمىزدىڭ تاريحى مەن بۇگىنگى جەتىستىكتەرى, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتقارىپ وتىرعان قاجىرلى قىزمەتى جايلى كوپتەگەن ماتەريالدار بەرۋ ۇستىندە. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ كەزىندە قازاق ەلىنىڭ ارمان-مۇددەسى جاڭا بەلەسكە كوتە­رىلىپ, حالقىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعى جان-جاق­تى تانىلا تۇسەتىنىنە ەشقاداي كۇمانىمىز جوق. 14 قاڭتار كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي جولداعان ۇندەۋىندە بۇل مىندەت ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تەك سىرتقى ساياسي تابىس قانا ەمەس, جالپىۇلتتىق اۋقىمداعى قۇن­دى­لىق رەتىندە قابىلدانىپ وتىرعانىن ءمالىم ەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ الەمدىك ماڭىزى زور باستامالاردى كوتەرىپ كەلە جاتىر. ەلباسىنىڭ باستاماسى بوي­ىن­شا بۇۇ باس اسسامبلەياسى جۋىردا 29 تامىز كۇنىن يادرولىق سىناقتارعا قارسى ارەكەتتىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قارار قابىلدادى. ءوز ۇندەۋىندە ەلباسى استانادا ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ باس­تاماسىن قولداۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار, 1 تامىزدى ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمى كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى ۇسىنىستى قاراۋدى ۇسىندى. بۇل دا جاڭا باستاما بولىپ تابىلادى. قازاق حالقى كەيىنگى ۇرپاعى – بىزدەرگە ايەل بەس كۇندىگىن, ەر ادام بەس جىلدىعىن, ال ەل ەلۋ جىلدىعىن ويلاۋى كەرەكتىگى جونىندە ناقىل قالدىرعانى بەلگىلى (“بەس كۇندىگىن ويلاماعان ايەلدەن بەز, بەس جىلدىعىن ويلاماعان ەركەك­تەن بەز, ەلۋ جىلدىعىن ويلاماعان ەلدەن بەز”). ءتىپتى ءار ادام دا الدىنا ماقسات-مۇددە, ناقتى جوسپار قويادى. ەندەشە, ەكونوميكامىز ستراتەگيالىق جوسپارلى جۇرگەنى ناقتى ءناتي­جەگە الىپ كەلەتىنى ءسوزسىز. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى قولىنان كەلگەنىنشە بەلسەندى اتسالىسادى دەگەن سەنىمدەمىن. باۋىرجان سمايىلوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. جولداۋ جانە جۇرتشىلىق اسقاق مۇراتتار ونجىلدىعى ءبىزدىڭ حالقىمىز ەجەلدەن اسقاق مۇراتتاردى ىسكە اسىرۋعا تالپىن­عان. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ بيىلعى جولداۋىندا الداعى ون جىلدا ەڭسەرىلۋگە ءتيىس وسىنداي اسقاق مۇراتتاردان تۋىندايتىن ءما­سەلەلەر كەڭىنەن قامتىلدى. وتان­دىق ەكونوميكانى داعدارىستان كەيىن قالاي دامىتقان دۇرىس؟ ءبىز بۇ­عان قانشالىقتى دايىنبىز؟ مىنە, وسى ساۋالدارعا پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحام­بەت كوپەەۆ اتىراۋ وبلىسىنا جۇ­مىس بابىنداعى ساپارىمەن كەلىپ, ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋدە تولىققاندى جاۋاپ بەردى. ول الدى­مەن اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينس­تيتۋتىنىڭ پروفەسسورلار قۇرامى­مەن, ستۋدەنتتەرىمەن جۇزدەسۋدە ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىن­دىكتەرى” اتتى جولداۋىندا كوتە­رىلگەن ماڭىزدى ماسەلەلەرگە جان-جاقتى تالداۋ جاسادى. سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسا­رى م.كوپەەۆ ماحامبەت, قىزىل­قو­عا اۋداندارىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋدە دە ەلباسى جولداۋىندا ايقىندالعان ءار مىندەتتى ورىنداۋ­دىڭ العىشارتتارىنا توقتالدى. اسىرەسە, الىستاعى قىزىلقوعا اۋدا­نى­نا ساپارى كەزىندە وسىنداعى الەۋ­مەتتىك نىساندارعا ەرەكشە نازار اۋداردى. مۇندا 30 مىڭنان استام حالىق تۇرادى. ءوندىرىسى جوققا ءتان اۋدانعا تابيعي گاز جەلىسى ەندى جەتىپ جاتىر. تازا اۋىز سۋ دا سولاي. ءوڭىر ورتالىعىمەن بايلانىستىرار جولدى جوندەۋ ءالى تولىق اياقتالعان جوق. دەگەنمەن, ءبىلىم بەرۋ, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ نىساندارىن جاڭعىر­تۋ­دا وڭ قادامدار بار. ماسەلەن, بىل­تىر مۇندا 30 توسەكتىك وكپە دەرتىن ەمدەيتىن اۋرۋحانا اشىلسا, ەندى ءبىر مەزگىلدە 250 ادام قابىلدايتىن ەمحانا قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەمحانا قۇنى – 1 ميلليارد 760 ميلليون تەڭگە. ازىرگە 500 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى يگەرىلىپتى. – مۇنداي ەمحانانىڭ اۋدان ورتالىعىندا سالىنۋى قۇپتارلىق. “جول كارتاسى” باعدارلاماسىمەن وسىنداي الەۋمەتتىك نىساندار تۇر­عىزىلىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ەلباسى جولداۋىندا بۇل باعدار­لا­مانىڭ بيىل تاعى دا جالعاسىن تابا­تىنى ناقتىلاندى. دەمەك, مەم­لە­كەت ەكونوميكانى دامى­تىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك ءما­سەلەگە, ىشكى-سىرتقى قاۋىپسىزدىگى­مىز­گە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. ادام­دار دەنساۋلىعىن قورعاۋ, تۇرمىسىن جاقسارتۋ, ساپالى ءبىلىم بەرۋ سەكىلدى ماسەلەلەر مەملە­كەتتىك ساياساتتىڭ باستى تارماعى بولعانمەن, اگرار­لىق سەكتوردى وركەندەتۋگە دە باسىم باعىت ۇستالىپ وتىر, – دەدى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحام­بەت كوپەەۆ “ارمان” مادەنيەت ءۇيىن­دە وتكەن اۋدان جۇرتشى­لى­عى­مەن كەزدەسۋدە. بۇدان كەيىن ول وسى اۋدان اۋما­عىنان مۇناي وندىرەتىن “قاينار­مۇ­ناي­گاز” باسقارماسىنىڭ مۇنايشى­لارى­مەن دە جولداۋدا ايتىلعان ءمىن­دەتتەردى بىرلەسە تالقىلادى. “ەم­بىمۇنايگاز” وندىرىستىك في­لي­الى­نىڭ ديرەكتورى ىزتۇرعان باي­مۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باس­قارمانىڭ تۇساۋىن كەزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ كەسكەن. سودان بەرى باس­قارمادا مۇناي وندىرۋدە ءىر­كىلىس بولماعان. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى مۇنايشىلارعا تىڭ سەرپىن بەردى, بىزدە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا تولىق نەگىز بار, دەدى ءى. بايمۇحانوۆ سەنات دەپۋتاتتارىمەن كەزدەسۋدە. “ەلىمىزدىڭ باتىس ايما­عىن­دا ەكونوميكانىڭ وركەندەۋى مۇناي-گاز ونەركاسىبىمەن تىعىز باي­لانىستى. الدىمىزدا اسقاق مۇراتتاردى ورىنداۋدىڭ ونجىلدىق مەجەسى ايقىندالدى. قازاقتىڭ قوناقجايلىق, كەڭپەيىلدىك پەن كىشىلىك, ءىلىم-بىلىمگە تالپىنار قاسيەتى تانىلار ونجىلدىقتا ءار كەز بيىكتەن كورىنەيىك” دەپ وي ءتۇيىن­دەگەن سەنات توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى سونىمەن بىرگە, قازاق­ستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دامۋ ىرعاعىن ۇدەتۋ ءۇشىن الدىمەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا كوڭىل اۋداردى. كەدەن وداعىنىڭ ماڭىزى, ەكسپورتتىق باعىتتاردى كەڭەيتۋ, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ تۇرعىسىنداعى ويلارىمەن دە ءبولىستى. مۇحامبەت كوپەەۆتىڭ اتى­راۋ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋلە­رىن­دە سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايرات يششا­نوۆ, سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ بىرگە بولدى. جولداسبەك شوپەعۇل, اتىراۋ وبلىسى. ورلەۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا كەڭىنەن ءسوز ەتىلدى. بۇرناعى كۇنى الماتىداعى قا­زاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستي­تۋ­تىن­دا (قسزي) وتكەن وسىناۋ جي­ىنعا بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, مەملەكەتتىك جانە تاۋەلسىز تالداما­لىق قۇرىلىمداردىڭ جەتەكشى سا­راپشىلارى, جوعارى وقۋ ورىن­دارى­نىڭ وقىتۋشىلارى قاتىستى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جول­داۋى­نىڭ نەگىزگى وزەگى بولىپ تا­بىلادى. ال ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسۋىنە تەك قارقىندى يندۋستريا­لاندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى جەدەلدەتە دامىتۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, جولداۋ قولدا بار رەسۋرستارمەن بەكەمدەلىپ بەكىتىلگەن مىندەتتەردى العا تارتىپ وتىر. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قاتىس­قان پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىق­ارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ ءوز بايانداما­سىن­دا تۇپكى ءونىم وندىرەتىن دەربەس ەكو­نوميكا جاساۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق تەتىكتەردى جۇمىس ىستەۋگە ماجبۇرلەۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. – بيىلعى جولداۋدىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى, “قازاق­ستان-2030” ستراتەگياسىنىڭ ءبىرىنشى ونجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ پەرسپەكتيۆالارى ايقىندالىپ بەلگىلەندى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ول. – ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭ­تارى­نان باستاپ قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدە. ەلىمىز مۇنداي سە­نىمگە كوپ جاعدايدا ەكونوميكالىق جانە ساياسي جۇيەلەردەگى رەفورما­لار­دى تابىستى جۇرگىزۋىنىڭ ارقا­سىن­دا يە بولدى. سەناتور تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىن­دا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ايتارلىق­تاي جاقسارعانىن, 652 مەكتەپ, 635 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى سا­لىن­عانىن, جالاقى – بەس, ال زەي­نەتاقى  ءۇش ەسە كوبەيگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق, ق.سۇلتانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيۋدجەتتى تابيعي رەسۋرستاردى ساتۋ ەسەبىنەن ەمەس, ەكونوميكانى ءارتاراپتان­دى­رۋ ارقىلى جاساۋ جونىندە بەرگەن تاپ­سىرماسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا نازار اۋداردى. سويتكەن جاع­دايدا ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىن 100 ميلليارد دوللارعا دەيىن ۇل­عايتۋ ورايىنداعى مىندەت ناقتى ىسكە اسپاق. سونىمەن قاتار, جول­داۋ­دا وتاندىق ەكونوميكاعا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ قوسار ۇلەسىن 40 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەتتىلىگى ايتىلعان. ءسوز العان باس­قا شەشەندەر بۇل ءۇشىن تورە­شىل­دىك اۋرە-سارساڭعا سالۋدى ازايتۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قسزي ديرەكتورى بولات سۇلتانوۆ ەل دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اسا ماڭىزدى تاريحي مىندەت بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. گۇلدەنگەن قازاقستاندى قۇرۋدىڭ ەلباسى ۇسىنعان باعدارلاماسى جاي جالاڭ ءسوز ەمەس, ول جەرىنە جەتە ەسەپ­تەلىپ, جەتى رەت ولشەنىپ, ءبىر رەت پىشىلگەن, قاجەتتى قارجى رەسۋرس­تا­رى­مەن قامتاماسىز ەتىلگەن, دەدى ول. 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيا­نىڭ كۇمانسىز ارتىقشىلىعى رە­تىندە كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ونىڭ ىلگەرى ورلەي دامۋشىلىق سي­پا­تىن اتادى. ولاردىڭ پايىم­داۋىن­شا, وسىناۋ ستراتەگيالىق جوس­پار ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ الدىنان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. قسزي ديرەكتورى ءوز ءسوزىن قورى­تىندىلاي كەلە: “ويعا العان وسى نيەتكە ءبىز ءوزىمىزدىڭ ورتاق ۇيىمىزدەگى بەرەكە-بىرلىكتى, تاتۋ-تاتتىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەت­كەندە عانا جەتپەكپىز. وسىعان باي­لانىستى ن.نازارباەۆتىڭ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى, ىشكى دۇنيەمىز بەن بىرلىگىمىزدى, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپ­سىزدىگىمىزدى ءبىزدىڭ وزىمىزدەن باسقا ەشكىم كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساق­تاپ, قورعامايتىندىعى تۋرالى سوزدەرىمەن كەلىسپەۋ مۇمكىن ەمەس. بولات سۇلتانوۆ اقش كون­گرەس­مەنى, حەلسينكي كوميسسياسىنىڭ تەڭ توراعاسى ەلسي حەيستينگستىڭ جاقىندا “امەريكا داۋىسى” راديو­س­تانساسىنا بەرگەن سۇحباتىن ەسكە سالدى. ونىڭ ەقىۇ توراعالىعىنا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۇمىتكەرلىگىن نەلىك­تەن قولداعاندىعىن تۇسىندىرە كەلە: “قازاقستاننىڭ رەسۋرستارى وراسان زور جانە ول سىرتقى ساياساتتا قى­تاي مەن رەسەيگە, سونداي-اق باتىس­قا ارتىقشىلىق بەرەدى. بۇل دە­گە­نى­ڭىز – ەۋروپالىق وداق پەن اقش. بۇگىن تاڭدا قازاقستانعا دەمو­كرا­تيا باعىتىمەن العا جىلجۋدىڭ تا­عى ءبىر ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىگى جۇك­تە­لىپ وتىر. سوندىقتان مەن اقش-پەن, سونىمەن بىرگە, رەسەيمەن ىنتىماقتاستىق رۋحتا قىزمەت ەتە الاتىن بارلىق ۇمىتكەرلەردىڭ ءىشىن­دە تاڭداۋدىڭ قازاقستانعا ءتۇسۋى ابدەن دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن” دەپ ايتۋىندا ۇلكەن ءمان بار. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋى­نىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن تالقىلاعان كونفەرەنتسيا ماتەريال­دارى جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارىلاتىن بولدى. ەلباسى جولداۋىن تالقىلاۋ اياسىنداعى وسىنداي تاعى ءبىر كەلەلى جيىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, حالىقارالىق قاتىناس­تار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كو­ميتەتىنىڭ حاتشىسى ءادىل احمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقتىڭ ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە بولىپ ءوتىپ, وندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن الەمدىك ستاندارتتارعا ساي امبەباپتاندىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قورعانبەك امانجول, الماتى. اشىق اڭگىمەنىڭ ءمانى بولەك قۇرامىندا امانجول جامالوۆ, باقىت سىزدىقوۆا, پەتر دميتريەنكو, سەرىك قوناقباەۆ, ەربولات ءابسالاموۆ, تاڭىربەرگەن بەردىوڭعاروۆ بار پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىن ەرلان نىعماتۋلين قىزىلجار وڭىرىنە باستاپ كەلدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جول­داۋىن جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تانىستىرىپ, ءمان-ماڭىزىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋدى ماقسات ەتكەن حالىق قالاۋلىلارى العاشقى كەزدەسۋىن “نۇر وتان” حدپ وبلىس­تىق فيليالى عيماراتىندا پەترو­پاۆلدىقتاردى ارىز-شاعىمدارى بويىنشا قابىلداۋدان باستادى. ساياسي ۇيىمنىڭ باستاماسى جەر­گى­لىك­تى جەردە دە قولداۋ تاۋىپ, “اشىق ەسىك” كۇنىنە زەينەتكەرلەر دە ءبىراز جينالدى. ولار زەينەتاقى بەلگىلەۋدەگى كەيبىر شارت-تالاپ­تارمەن وزدەرىنىڭ كەلىسپەيتىندەرىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, تالاي جىل اۋدان­دىق دەپۋتات اماناتىن ارقا­لا­عان نۇريكامال سماعۇلوۆا ەڭ­بەككە 11 جاسىنان ارالاسىپتى. جۇمىس ءوتىلى دە جەتكىلىكتى كورىنەدى. الايدا, تاعايىندالعان زەينەتاقى ماردىمسىز. ءبىراز جەرگە شاعىم­دانعانىمەن, تياناقتى جاۋاپ الا الماعانعا ۇقسايدى. ەندىگى بار ءۇمىتى – پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋ­تاتتارىندا. قوعامدىق قابىلداۋعا كەلگەن ءبىر توپ قاريا بۇعانالارى قاتپاي جاتىپ جۇمىسقا جەگىلگەندەرىن, سول سەبەپتى وزدەرىن تىل ەڭبەككەرلەرى قاتارىنا جاتقىزسا دەگەن تىلەك­تە­رىن جەتكىزدى. پارلامەنت ءماجىلى­سىنىڭ دەپۋتاتتارى ەڭبەك جانە حا­لىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيستر­لىگىنە ساۋال جولداپ, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن انىقتايتىن بولدى. مەكتەپ ۇستازدارى ءماجىلىس دەپۋ­تاتى باقىت سىزدىقوۆامەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى ءوز ويلارى­مەن ءبولىستى. وقۋلىقتاردىڭ ساپا­سىنا بايلانىستى دايەكتى ۇسىنىس­تار ايتتى. دەپۋتاتتار “نۇر وتان” حدپ باستاۋىش ۇيىم وكىلدەرىمەن, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سا­لاسى قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, جولداۋدان تۋىندايتىن مىندەتتەر باستى تاقىرىپ ارقاۋىنا اينال­دى. كەزدەسۋدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىن­باسارى سامات ەسكەندىروۆ كىرىسپە سوزبەن اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. جينالعاندار الدىندا ە.ءابسا­لاموۆ ءسوز سويلەپ پار­لامەنت تارا­پىنان اتقارىلعان جۇمىستارعا شولۋ جاسادى, ءومىر ساپاسىن جاق­سارتۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ مەملە­كەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتى رەتىندە قالا بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ءماجىلىس اسا ماڭىزدى زاڭداردى ءبىرىنشى كەزەكتە قاراپ, قابىلداعان. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 3 تريلليون تەڭگەدەن اسىپ جىعىلعان. ول“ارداگەرلەر تۋرالى” زاڭنىڭ كەشەۋىلدەپ جاتۋىن بىلاي ءتۇسىندىردى: بار ماسەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەتىندىكتەن, “ارداگەرلەر تۋرالى” زاڭنىڭ قاشان قابىل­داناتىنىن ايتا المايمىن. وندا چەرنوبىل اپاتىن جويۋعا قاتىسۋ­شىلار مەن اۋعان جەرىندە ينتەر­ناتسيونالدىق بورىشىن اتقارعان جاۋىنگەرلەرگە قاتىستى جەڭىلدىك­تەر دە قاراستىرىلعان. پرەزيدەنت­تىڭ ءاربىر سوعىسقا قاتىسۋشى مەن سوعىس مۇگەدەگىنە بيۋدجەتتەن 65 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە ءبىر جولعى جاردەماقى تولەۋ جونىندەگى ۇسى­نىسى ارداگەرلەرگە دەگەن شىنايى قامقورلىقتان تۋعان. ونىڭ سىر­تىندا جەڭىلدىكپەن جول جۇرۋلەرى ءۇشىن 383 ميلليون تەڭگە بولىنەتىن بولادى. كەزدەسۋدە ەمدەۋ ورىندارىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپتەر جانىندا شاعىن ورتا­لىقتار اشۋ, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بوي­ىنشا قويىلعان ساۋالدارعا ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپ بەرىلدى. وقۋشى­لاردى ىستىق تاماقپەن قامتۋدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلعانىمەن, جەتكىلىكسىز. سوندىقتان ماسەلە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە شەشىلسە دەگەن وتىنىشتەر ايتىلدى. ەكونوميكالىق-تەحنيكا­لىق ءبىلىم كەشەنىنىڭ باسشىسى الەكساندر مەرك جولداۋدا سا­لا­ماتتى ءومىر سالتى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى مەملەكەتتىك جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتى وتە دۇرىس قوزعالعانىن ءسوز ەتە كەلىپ, ەلىمىز­دەگى سپورت سالاسىنا قاراجات مول بولىنگەنىمەن, دامۋ دەڭگەيى قانا­عاتتاندىرمايتىنىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. دەپۋتات س.قوناقباەۆ بۇل پىكىرمەن كەلىسەتىنىن ايتىپ, ءوز تاراپىنان بارلىق مۇمكىندىكتەردى جۇمىلدىراتىنىنا سەندىردى. اۋىلدىق جەرلەرگە جاس مامان­داردى ورنىقتىرۋ جايلى ساۋالعا ە.نىعماتۋلين جاۋاپ قايتارا كەلىپ, بىلتىردان بەرى “نۇر وتان” حدپ ءبىلىم جانە عىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ “ديپلوممەن — اۋىلعا!” اكتسياسىنىڭ قولعا الىنعانىن حاباردار ەتتى. پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتات­تارىنىڭ م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقمۋ-دەگى اشىق سۇحباتى دا اسەرلى ءوتتى. ستۋدەنتتەر كرەديتتىك وقۋ جۇيەسى, ماگيستردىڭ ستاتۋسى, جەڭىل­دىكتى جولاقى, كەدەندىك ۇشتىك وداق, ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدەگى قازاق­ستاننىڭ ءرولى جايلى ساۋال­دار قوي­دى. جولداۋدان العان اسەر­لەرىمەن جانە تۇيگەن ويلارىمەن ءبولىستى. حالىق قالاۋلىلارى كەلەسى كەزەك­تە م.جۇماباەۆ اۋدانىندا بو­لىپ, بىرقاتار كەزدەسۋلەرگە قاتىستى. ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. جان-جاقتى تۇسىنىك بەردى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ءۋاليحان قوڭىرباەۆ پەن سانسىزباي ەسىلوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستانىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنا وراي سايلاۋشىلارمەن پىكىر الماسۋ ماقساتىنداعى اقمولا وبلىسىنىڭ شورتاندى, تسەلينوگراد, استراحان, قورعالجىن جانە ارشالى اۋداندارىندا بولىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. بارلىق اۋداندارداعى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ فيليال­دارىندا پارتيا بەلسەندىلەرى­مەن, ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىل­دەرىمەن جانە سايلاۋشىلارمەن جۇزدەسۋ­لەر ءوتتى. پىكىر الماسۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتات­تارى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ قىزمەتى جانە ونىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ قا­لاي جۇزەگە اسىپ جاتقانى جايلى جان-جاقتى تۇسىنىك بەردى. كەزدەسۋلەردە تۇرعىندار “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ پار­لامەنتتىك فراكتسياسىنىڭ جۇ­مى­سى جونىندە, ماجىلىستە تال­قىلانىپ جاتقان زاڭ جوبالارى مەن جۋىردا قابىلدانعان زاڭ­دار تۋرالى تولىققاندى مالىمەت الدى. بيىلعى جولداۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعالعان كەزدە سايلاۋ­شىلار الەۋمەتتىك قولداۋ جانە ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ ماقساتىندا 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ جاسالعاندىعى ءۇشىن العىستارىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار, اۋىلدىق جەردەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى كوتەردى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا سۋب­سيديا ءبولۋ, شاعىن كاسىپ­كەرلىك سالاسىنا نەسيە ءبولۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ جا­عىن ارتتىرۋ, باسقا دا ورىن الىپ وتىرعان كەدەرگىلەردى جويۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن العا تارتتى. سونداي-اق زەينەتاقى, جاردەماقى مەن ەڭبەكاقى, انا مەن بالانى قورعاۋ, اۋىلدىق جەرلەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتىن ارتتىرۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, وڭىرلەردە سپورتتى دامىتۋ جونىندەگى ماسەلەلەر قوزعالدى. بارلىق اۋداندارداعى “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ فيليال­دا­رىندا ازاماتتاردى قوعامدىق قابىلداۋلار بولدى. تۇرعىندار­دىڭ وتىنىشتەرىنە وراي جاۋاپ بەرىلدى جانە ارىز-شاعىمدارى قابىلداندى. جانە دە بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى ءۇشىن لاۋا­زىم يەلەرىنە حات جىبە­رىلەتىن بولادى. باقبەرگەن امالبەك,  اقمولا وبلىسى. جۇرتشىلىقپەن جۇزدەستى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, “نۇر وتان” حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋرو مۇشەسى نۇرتاي سابيليانوۆ 5-12 اق­پان ارا­لىعىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى اياگوز اۋدانىنىڭ اقتوعاي كەن­تىندە, قوپا, بارشاتاس جانە مادە­نيەت اۋىل­دارىندا, اياگوز جانە سەمەي قالا­لا­رىن­دا سايلاۋشىلارمەن 17 كەزدەسۋ وتكىزدى. باسقوسۋلاردا ءماجىلىس دەپۋتاتى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى تۋرالى بايان­داپ, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءمان-ماڭىزى جايىندا تاراتىپ ايتىپ بەردى. اياگوز اۋدانىندا بولعان كەزدەسۋ­لەر­دە ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇعالىمدەر­مەن, تەمىرجولشىلارمەن, مەكتەپ وقۋشى­لارى­مەن, شالعايداعى اۋىل تۇرعىن­دارىمەن كەزدەستى. سەمەي قالاسىنداعى كەزدەسۋلەر №16 ورتا مەكتەپتە, №5 مەكتەپ-گيمنازيادا, سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا, رەسپۋبليكالىق مۋزىكالىق كوللەدجدە, “سەمەي تاڭى” گازەتىنىڭ رەداكتسياسىندا ءوتتى. سونداي-اق, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ سەمەي قالالىق فيليالىندا سايلاۋشىلاردى قابىلداپ, “قازاقستان-سەمەي” تەلەارناسىندا جولداۋ تۋرالى تىكە­لەي ەفيردە سويلەدى. سونىمەن قاتار, نۇرتاي سابيليا­نوۆ شىعىس قازاقستان وبلىسى اكى­مى­نىڭ سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا تۇرعىندارمەن وتكىزگەن ەسەپتى كەز­دە­سۋ­لە­رىنە دە قاتىستى. داۋلەت سەيسەن ۇلى, شىعىس قازاقستان وبلىسى.