بالقاش وڭىرىندەگى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق – گۇلشات اۋىلىندا «جاسىل» تەحنولوگيالاردى دامىتۋ باعىتىنداعى جوبا قولعا الىندى. تاياۋدا وسى ەلدى مەكەندە قۋاتى 40 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلماق. بۇل شارۋامەن قاراعاندى وبلىسىنداعى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا 80 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىپ وتىرعان يسپانيالىق «Riser Energy» كومپانياسى اينالىسادى.
– بىلتىر بالقاشتا ونەركاسىپ 8 پايىزعا, قۇرىلىس سەكتورىنداعى ءوسىم 13 پايىزعا ارتتى, – دەيدى الەكساندر اگليۋلين. – التى مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن- جاي پايدالانۋعا بەرىلدى, بولشەك ساۋدا مەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى ارتتى. قالا ەكونوميكاسىنا 19 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. وڭدەۋشى سەكتورداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 72 ميلليون تەڭگەگە جەتتى.
اكىم مالىمدەگەندەي, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بىلتىر كۇزدە ساياق كەن ورنىندا «ەدۆانس ماينينگ تەحنولودجي» جشس ەسكى ۇيىندىلەردەن مىس الۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعان. ال «قوڭىرات» جشس مىس ءوندىرۋ كولەمىن بىلتىر 5 مىڭ تونناعا ارتتىردى. «ICC» جانە «سارى قازىنا» كومپانيالارىندا شيكىزات وڭدەۋ جۇمىستارى قارقىن العان.
قالا ەكونوميكاسىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن بىلتىر 14,5 ميلليارد تەڭگە كىرىس كىرگەن. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جەتى جوباعا جالپى سوماسى 535 ميلليون تەڭگە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپتى.
– بىلتىر قالا بيۋدجەتىنە تۇسكەن 600 ميلليون تەڭگە كىرىستى ءبىز تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق پەن الەۋمەتتىك سالانىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە جۇمسادىق, – دەيدى بالقاش قالاسىنىڭ اكىمى. – ال بيىل الەۋمەتتىك سالاعا جالپى بيۋدجەتتىڭ 55 پايىزىن باعىتتاپ وتىرمىز. قولدانىلعان شارالاردىڭ ارقاسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بەس پايىزعا ازايدى. وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنداعى مالىمەتكە جۇگىنسەك, 482 ادام جۇمىسقا تۇرعىزىلىپ, 389 ادام قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنا جولداما العان. الەۋمەتتىك كومەككە قالا قازىناسىنان 20 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان.
قالا باسشىسى ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينا سالالارىنىڭ جاعدايىنا دا توقتالدى. بيىل بۇل سالاعا 4 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 149 ميلليون تەڭگەسىنە 14 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى جوندەۋدەن وتكىزىلەدى. مەكتەپتەردى زاماناۋي پاندىك كابينەتتەرمەن جابدىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسادى. بيىل قالا مەكتەپتەرى سونداي التى كابينەتپەن جانە ءتورت روبوت-تەحنيكا زەرتحاناسىمەن قامتاماسىز ەتىلمەك.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنىڭ اياسىندا بالقاشتا بيىل ءبىر بالاباقشا جانە كەلەسى جىلى تاعى ءبىر بالاباقشا اشىلادى. جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن قالانىڭ ورتالىق اۋرۋحاناسىندا مرت كابينەتى, ال وڭالتۋ ورتالىعىندا كينەزوتەراپيا اشىلادى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنە جابدىقتار ساتىپ الۋعا مەملەكەتتىك قازىنادان 83 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان.
قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بالقاشتىقتار تۇرعىن ءۇي جيناقتارىنا كوڭىل بولە باستاعان. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن ەسەپشوت اشقانداردىڭ سانى ءۇش جارىم مىڭ ادامنان اسقان. ولارعا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا بيىل 45 پاتەرلى ەكى ءۇي بەرىلەدى. ءۇي كەزەگىندە تۇرعانداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جالپى اۋماعى 42 مىڭ شارشى مەتر كوپ پاتەرلى ەكى ءۇي قالپىنا كەلتىرىلەدى. جالعا بەرىلەتىن كوپ پاتەرلى ەكى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى 2019 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر. ولاردىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى قازىردىڭ وزىندە دايىن. يپوتەكالىق تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىن دامىتۋ ماقساتىندا بيىل «سامال» شاعىن اۋدانىنداعى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قۇرىلىسىنا قۇجاتتاما ازىرلەنەدى.
سونىمەن قاتار بالقاشتا بىلتىر وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن باستالعان جول جوندەۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابۋعا ءتيىس. قالانىڭ سەگىز كوشەسىن قايتا جاڭعىرتۋعا قاراجات دايىن. الداعى جىلى جاڭادان ەكى جول توسەلمەك.
اعىمداعى جىلى قالانىڭ كارىز جەلىلەرىن قايتا قۇراستىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. جىلۋ توراپتارىن قايتا قۇراستىرۋدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى ءازىر بولعانمەن, جۇمىستار كەلەسى جىلى عانا باستالادى.
– جاقىندا ورتالىق ساياباقتى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن باستايمىز, – دەيدى ا.اگليۋلين. – 9 اۋلانى, تروتۋارلاردى جوندەيمىز. اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلادى. قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋعا «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ ءۇش جىلدىق باعدارلاماسى دا سەپتەسپەك. كومپانيا بۇل ماقساتقا 100 ميلليون دوللار قاراجات ءبولىپ وتىر. ال زاۋىت اۋماعىنان كۇكىرت انگيدريدى شىعارىندىلارىن سۇزەتىن كۇكىرت قىشقىلى تسەحى اشىلعان.
ساياق كەنتىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءبىرازدان بەرى ايتىلىپ كەلەدى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, سۋ ىركۋ قۇرىلىستارىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىنا بيىل وبلىستىق بيۋدجەتتەن 65 ميلليون تەڭگە بولىنگەن.
بالقاشتىڭ تۋريستىك الەۋەتى دە زور. قازىرگى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جوندەۋ جۇمىستارى باستالعان. قالا باسشىسى ايتقانداي, بۇل جۇمىستىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋداعى ءرولى زور. جوندەۋ جۇمىستارىن 2019 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. سودان كەيىن بالقاش اۋەجايى كەز كەلگەن كلاستى ۇشاقتاردى قابىلداي الادى. 15 مامىردان باستاپ «الماتى – بالقاش» باعىتىنداعى ۇشاقتار قاتىناي باستاعانىن ايتا كەتەيىك. بۇل بالقاشقا كەلەتىن تۋريستەر سانىن ارتتىرۋعا سەپ بولادى دەگەن ءۇمىت زور. بىلتىر قالانىڭ تۋريزم سالاسىنداعى كىرىسى 224 ميلليون تەڭگە بولدى. وعان «بالقاش – تۋريزم-2017» فورۋمىنىڭ كومەگى بولعان ەكەن. قالا باسشىلىعى بۇل فورۋمدى شىلدە ايىندا تاعى دا ۇيىمداستىرماق.
تاياۋ كۇندەرى بالقاشتا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قالپىنا كەلتىرىلگەن 25 مەترلىك ءجۇزۋ باسسەينى ىسكە قوسىلماق. كوكشە تەڭىزدىڭ جاعاسىنداعى قالانىڭ, البەتتە, پروبلەمالارى دا بارشىلىق. بىراق ءبىز بۇل شاعىن ماقالامىزدا تەك قالا باسشىسىنىڭ ءوزى مالىمدەگەن جايتتاردى جاريالاۋدى عانا ماقسات ەتتىك.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى
