فوتو: ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»
ايدوس التىنبەك, الەۋمەتتانۋشى
ۇلدى 7 جاستان, قىزدى 6 جاستان مەكتەپكە بەرگەن دۇرىس. سەبەبى 14 جاسقا دەيىن قىزدار ۇلدارعا قاراعاندا جىلدامىراق داميدى. دەگەنمەن, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەكتەپ تابالدىرىعىن كەشىرەك اتتاۋدى ءجون دەپ تابادى. پەداگوگتار ساباقتى تەز ۇعاتىن, فيزيكالىق دامۋى جەتىلگەن بالالارعا بەيسانالى تۇردە كوبىرەك كوڭىل بولەدى ەكەن. ال 10-12 جاسقا دەيىن بالالاردىڭ جاسىنداعى 6 ايلىق ايىرماشىلىق اجەپتاۋىر بايقالادى.
ءCالىم قويشىباي, ماتەماتيكا جانە لوگيكا ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى
ورتا ءبىلىمدى 7 جاستان باستاۋدىڭ بىرنەشە ارتىقشىلىعى بار. بالا بولعان سوڭ, وقۋ بارىسىندا فۋتبول وينايدى, ءبىرىن-ءبىرى قۋالاپ جۇگىرەدى, اندا-ساندا ەرەگەسىپ توبەلەسىپ تە قالادى. العاشقى سىنىپتاردا بالانىڭ قاي جىلى قاي ايدا تۋعانى ءرول وينايدى. قاتارلاستارىنان بىرنەشە اي بۇرىن دۇنيەگە كەلگەندەر ادەتتە كۇشتىرەك كەلەدى. التى جاسار بالا مۇنى زاڭدىلىق دەپ قابىلداماي, ءالسىزبىن دەپ ويلاپ وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن ازايتۋى مۇمكىن. كەيدە ايى ۇلكەن «اتامان» بالالار ءالسىز قاتارلاستارىنا كۇش كورسەتىپ تە جاتادى. مۇنىڭ ءبارى بالانىڭ پسيحولوگياسىنا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. مەكتەپكە بارۋ, سىنىپتاستاردىڭ ورتاسىندا بولۋ ازداپ جايسىزدىق تۋدىرۋى مۇمكىن.
ونىڭ ۇستىنە بالانىڭ ويىنعا قۇمارلىعى پارتاعا وتىرماس بۇرىن قانعانى ءجون. سوندا عانا ساباققا دەگەن زەيىن دۇرىس بولادى. جەكە تاجىريبەمدە 5-6 جاستان ءبىرىنشى سىنىپقا بارعانداردان ساباققا دەگەن نەمقۇرايلىقتى, الاڭعاسارلىقتى ءجيى بايقايمىن. ەلىمىزدە و.جاۋتىكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبى, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى, ءبىلىم يننوۆاتسيا ليتسەيى سەكىلدى ارناۋلى ورتا ءبىلىم وشاقتارى وقۋشىلاردى كونكۋرسپەن قابىلدايتىنى بەلگىلى. مەن مەكتەپ وقۋشىلارىن وسى كونكۋرسقا دايىنداۋمەن اينالىسامىن. ورتا ءبىلىم الۋدى 7 جاستان باستاعان شاكىرتتەرىم ساباقتى مۇقيات تىڭداپ, جىلدام مەڭگەرەدى جانە ءۇي تاپسىرماسىنا جوعارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى, قوسىمشا جاتتىعۋلاردى بەلسەنە جاسايدى.
ايسۇلۋ مولدابەك, الەۋمەتتانۋشى
ءار بالانىڭ جاعدايىن جەكە قاراۋ كەرەك. ەگەر قابىلەتى مەن پايىمى جەتىپ تۇرسا, ەرتە بەرگەن دۇرىس. اسىرەسە قىز بالانى. ال ەسىل-دەرتى ويىنداعى بالانى كەشتەۋ بەرۋگە دە بولادى. پەداگوگيكالىق ەڭبەك ءوتىلى 30 جىلدان اساتىن اتا-انامىز 6 بالاسىن مەكتەپكە قابىلەتىنە قاراي ءارتۇرلى جاستان اپارعان. دەگەنمەن, قازىرگى ءبىلىم جۇيەسىندە مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ جۇكتەمەسى تىم اۋىر. ونى يگەرۋ بالا تۇگىلى, اتا-انانىڭ وزىنە وڭاي ەمەس. باستاۋىش سىنىپتاردا بالانى جاتتاندىلىقتان گورى ويىندار جاقسى دامىتادى. ءوز ويىن اشىق بىلدىرە الاتىن, قيالشىل, ويى ەركىن بالادان كەرەمەت تۇلعا شىعادى دەپ ويلايمىن.
نازىم قانقوجا, اقش-تا ۋاقىتشا تۇراتىن اتا-انا
اقش-تا بالامىزدى مەكتەپكە بەس جاستان بەردىك. ءبىزدىڭ ء«نولىنشى» سىنىپقا ۇقسايدى. كادىمگى بالاباقشاداعىداي بارىپ-كەلىپ جۇرەدى. ساباق ويىن تۇرىندە وتەدى. ويىنشىقتارىمەن ويناۋعا, مۋلتفيلم كورۋگە كۇندە ۋاقىت بولىنەدى. بۇدان بولەك دالادا ويناۋعا دا ۋاقىتتارى بار. وقۋعا بار-جوعى 2-3 ساعات كەتەدى, قالعانى ويىنعا ارنالادى. بىراق وسىنشاما جەڭىل بولعانىمەن, بالامىز قاشان ءارىپ تانىپ, كىتاپ وقىپ كەتكەنىن اڭعارماي قالدىق. ءبىرىنشى سىنىپقا بىرەۋ 6 جاستان, بىرەۋ 7 جاستان كەلەدى. مۇنداعى وقۋ باعدارلاماسى بالانىڭ شىعارماشىلىق دامۋىنا باعىتتالعاندىقتان, ءبىز ءۇشىن وتە جەڭىل بولدى. وسىنىڭ وزىنە دە ۇلگەرمەي جۇرگەن وقۋشىلار بولدى. ءۇي تاپسىرماسى 0 جəنە 1 سىنىپتا 15 مينۋتتان اسپاۋى كەرەك. بالامىز ءۇي تاپسىرماسىن 5 مينۋتتا ورىنداپ, ويىنعا كىرىسىپ كەتەدى. ءوز ويىم العاشقى 3-4 سىنىپقا دەيىن وسىنداي وقۋ جۇيەسى بالاعا دۇرىس سياقتى. بالانىڭ الاڭسىز وينايتىن كەزى بولۋى كەرەك. ەسەسىنە مۇندا كىتاپ وقۋعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. بىلتىر جازدا كىتاپحانا مەن مەكتەپتىڭ بىرىككەن كونكۋرسىنا قاتىسۋ ءۇشىن ءبىز 200-گە جۋىق كىتاپ وقىدىق. كونكۋرس قاتىسۋشىلارىنىڭ اراسىندا 500-گە تارتا كىتاپ وقىعان باستاۋىش سىنىپ بالالارى دا بولدى. ويىن ويناپ جۇرسە دە, ساياسات پەن پرەزيدەنت جايلى وتە قىزىق اڭگىمەلەر ايتادى.
وقۋ جۇيەسىندە دە بالانىڭ قيسىق نەمەسە قاتە جازعانىنا ەمەس, يدەياسىنا, ويىن جەتكىزە العانىنا قارايدى. ءبىرىنشى سىنىپتىڭ ەكىنشى توقسانىندا 10 بەتتەن تۇراتىن كىتاپ جازدى. پەرسوناج تاۋىپ, سونى وقيعالارمەن ءوربىتتى. كادىمگى ءمۋلتفيلمنىڭ دايىن ستسەناريى سياقتى بولىپ شىقتى. بۇل بالانىڭ قيالى مەن كرەاتيۆتى ويلاۋ جۇيەسىن دامىتادى جانە العان ءبىلىمىن ءىس جۇزىندە پايدالانۋعا ۇيرەتەدى. بالامنىڭ ماتەماتيكادان كەم بولىپ جاتقانىن دا بايقامادىم. سۋرەت سالىپ, əن ايتىپ مەكتەپتەن ريزا بوپ قايتاتىندىقتان, اتا-انا رەتىندە ءبىز دە شارشامايمىز. ۇيىرمەلەرگە دە بارىپ ۇلگەرەمىز. مەكتەپ ەمەس, اتا-انا بالاسىنىڭ دامۋىنا تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىك العاندىقتان, əر اتا-انا بالاسىنىڭ قابىلەتىنە قاراي وسىرەدى. وقىمادىڭ, وقي المادىڭ, تەست تاپسىراسىڭ دەپ قىسىم جاساۋ جوق. امەريكالىقتار بالالارىنا مەكتەپكە كىرىپ جاتقاندا «كوڭىل كوتەرىپ كەل» دەپ ايتادى.
دارحان ومىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
