اقتەرەك اۋىلىندا بىرىڭعاي قازاقتار تۇرادى ەكەن. كورشى اۋىلدا نەمىستەر باسىم بولسا كەرەك. كوشەلەرىنىڭ, ۇيلەرىنە اقتەرەكتىكتەر تامسانىپ وتىراتىن بولعان. ء«بىزدىڭ ولاردان قاي جەرىمىز كەم؟» دەپ نامىسىن جانعان تەمىرلان اۋەلى ەكى ءۇي سالىپ, كەيىننەن ونىڭ سانىن توقسانعا جەتكىزىپ وتىر. «اقتەرەك» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى زەينەتكەرلىككە شىعاتىندارعا ءبىرىنشى كەزەكتە ءۇي بەرىپ كەلگەن.
سولتۇستىك, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا دۇلەي تاسقىن سالدارىنان قانشاما تۇرعىندار زارداپ شەكتى دەسەڭىزشى. مىنە, سوندا قايىرىمدىلىق قولىن سوزعان ازاماتتاردى ەسىتىپ, كوڭىلىمىز ءبىر مارقايىپ قالعان.
ينتەرنەتتەگى سايتتاردى اشسام, اقتوبە وبلىسىنىڭ شالقار اۋدانىنان جاعىمدى جاڭالىق جاريالانىپتى. انشەيىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردەن مۇنداي حابارلاردى ءجيى وقي بەرمەيمىز عوي. ال «Stan.kz» سايتىنىڭ حابارلاۋىنشا, وسى اۋدانداعى كاسىپكەر ساۋلە داۋلەتالينا قىسىلعاندارعا قول ۇشىن بەرگەن. وقيعا بىلاي ءوربيدى. وسى اۋداننىڭ تۇرعىنى باعيلا بەكىشەۆا كور-جەر ساتىپ, شيەتتەي بالالارىن اسىراپ وتىرعان انا ەكەن. كۇيەۋى الدابەرگەن بەكىشەۆتىڭ جاسى 60-تان اسىپ كەتكەن سوڭ ونى ەش جەر جۇمىسقا قابىلداماعان. ەندى ومىرگە 6 قىز, 1 ۇل اكەلگەن باعيلانىڭ ءبىر ءوزى قيمىلداماعاندا قايتەدى؟ قاس قىلعاندا «التىن القا» يەسىنىڭ مۇگەدەك قىزى بار. ونىڭ ۇستىنە ۇلىنىڭ جۇرەگىنە وتا جاساتقان. جالعىز ۇل دا ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك. اۋىر جۇمىس تۇگىلى جەڭىلىنە دە جەگۋگە بولمايدى.
«نۇر وتان» پارتياسى اۋداندىق فيليالىنىڭ قابىلداۋ كۇنىنە شاقىرتىلعان ساۋلە تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتىپ جۇرگەن وتباسىنىڭ اۋىر تىرشىلىگىن وسى جەردە ەستىگەن. سودان باعيلانىڭ شاڭىراعىنا ءوزى بارىپتى. مۇنان سوڭ ساۋلە جۋرناليستەرگە بىلاي دەپ اعىنان جارىلىپتى:
– مەن دە شالقار اۋدانىنىڭ تۋماسىمىن. ولاردىڭ جاعدايىن ەستىگەن سوڭ جانىم شارقىراپ ۇيلەرىنە بارىپ كوردىم. ۇيلەرىنە گاز كىرمەگەن. وتباسىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ءبىر جان جوق. باعيلا مۇگەدەك بالالارىنا بەرىلەتىن جاردەماقىنى قۇراپ, سودان ارتىلدىرىپ تارى-تالقان ساتىپ اكەلىپ, ونى وڭدەپ قايىرا ساتىپ, ىلدەبايلاپ كۇن كورىپ وتىر ەكەن. ولاردى كورىپ جۇرەگىم اۋىردى. جاعدايلارىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سودان قاسيەتتى رامازان ايىندا قايىرىمدى ءىس جاساۋعا بەكىندىم.
مىنە, سولاي جۇرەگىندە مەيىرىم وتى الاۋلاعان ساۋلە زامانداسىمىز بەكىشەۆتەردىڭ وتباسىنا ەكى بولمەلى پاتەر ساتىپ الىپ بەرەدى. مۇنىمەن دە تەجەلمەي, ءۇي ىشىنە ازىق-ت ۇلىك جەتكىزىپ بەرىپ وتىرۋدى دا قولعا العان. بالا كۇنىنەن سىرقات گۇلشاتقا ساۋىقتىرۋ شارالارىن ۇيىمداستىرماق. جانى جومارت ساۋلە مۇنىمەن دە توقتاپ قالماق ەمەس. ول مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا اۋدانعا ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالىپ بەرمەك. گۇلشاتتى وسى كەشەندە ەمدەمەك.
ساۋلەنىڭ سەزىمتال جۇرەگىنە ءسۇيسىندىم. باي-باقۋاتتى ادامداردىڭ بارلىعى وسىنداي بولساشى دەپ تىلەدىم.
وكىنىشتىسى سول, ەكىنىڭ ءبىرى تەمىرلان مەن ساۋلە ەمەس. بارلىق تاپقان-تايانعانىن كورتىشقانداي ۇيىنە قانارلاپ, ۆاگونداپ تاسيتىندار ءار جەردە تولىپ جاتىر. ولاردان قىستى كۇنى قار سۇراپ الا المايسىز. سۇراپ كورىڭىزشى, ماڭدايىڭىزدان ۇرىپ, تاڭدايىڭىزدى تۇسىرەدى. تاڭدايىڭىزدى تۇسىرمەگەن كۇننىڭ وزىندە كوڭىلىڭىزدى تۇسىرەدى.
مەن ءبىر باي ادامدى بىلەمىن. باي بولعاندا دا شىرىگەننىڭ ءدال ءوزى. سونىڭ قايىرىمدىلىق شارالارعا قاتىسقانىن كورگەن دە, ەستىگەن دە ەمەسپىن. ارينە بىرەۋدىڭ قالتاسىنداعى اقشانى ساناۋ جاقسى ەمەس. دەگەنمەن كۇنى كەشە سول ازاماتتىڭ ۇيىنە جارامازان ايتا بارعان ءبىر توپ بالانىڭ قىتاي قورعانىنداي ۇلكەن شارباعىنان وتە الماي, تاۋى شاعىلىپ, كەرى قايتقانىن كورگەنىمدە كوڭىلىم ءتىپتى قالدى. سول قۇرتىمداي بالاقايلار نە الا قويادى دەيسىز؟ ال حان سارايىنداي ءزاۋلىم ءۇيى بار وتباسىنىڭ بالالارعا قايىرىمى بولماعان سوڭ نە ءۇمىت, نە قايىر؟
«اللانىڭ جولىندا نە جۇمساساڭدار دا, اللا تاعالا مىندەتتى تۇردە ونىڭ ورنىن تولتىرادى» دەلىنەدى قۇران كارىمنىڭ ء«سابا» سۇرەسى, 39 اياتىندا. ءيا, قازاق «الاعان قولىم بەرەگەن» دەپ بەكەر ايتپاعان. دەسەك تە, سۇعاناق ساراڭدار دۇنيەقوڭىزدىقتان ارىلا الماي ءجۇر. قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «سەنەن جەتىمدەر تۋرالى دا سۇرايدى. ولاردى پايدالى جانە جاقسى جەتىلدىرۋ قايىرلى ءىس. ەگەر ولارمەن ءبىر جەردە ءومىر سۇرسەڭىز, ولار ءسىزدىڭ باۋىرلارىڭىز. اللا جەتىمدەرگە قامقور (بولماق) بولعاندار مەن پاسىقتىق جاساعانداردى بىلەدى» دەيدى. جاراتۋشى يەمىزدەن ارتىپ ايتا الماسىمىز حاق. ءدال قازىر قايىرىمدىلىق جاسايتىن كەز. قاراپ وتىرساڭىز, كەمباعال ادامدار, الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز قورعالعان وتباسىلار ءار اۋىلدان, ءار قالادان تابىلادى. قاسيەتتى رامازان ايىندا ولارعا قانداي كومەك كورسەتتىڭىز قايىرىمدى جان؟ باسپاناسىزدارعا ءۇي سالىپ بەرمەگەنىڭىزبەن, تىم قۇرىعاندا ءبىر جەتىمدى جۇباتىپ, باسىنان سىيپادىڭىز با؟
قايىرىمدىلىق – ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردىڭ ءبىرى. جانى جومارت, قولى اشىق ادامداردىڭ ەسەسىن اللا ەشقاشان جەمەك ەمەس. وسىنى بىلە تۇرا توعىشارلىققا سالىناتىن توڭمويىن ساراڭدار جازاسىز قالمايتىنىن دا ۇمىتپاۋلارى كەرەك.
كەزىندە شاعىراي شەشەن:
ءوزىن عانا ويلاعان,
جاماندىقتىڭ بەلگىسى.
وزگەنى دە ويلاعان,
ادامدىقتىڭ بەلگىسى.
ۇلگىلى ءسوز بىلمەگەن,
ناداندىقتىڭ بەلگىسى.
بار-جوعىنا قاراماس,
انىق جومارت, ەر كىسى, – دەگەن ەكەن.
ءيا, انىق جومارت, ەر كىسى بار-جوعىنا قارامايدى. جۇرەك جومارت بولسىن دەڭىز.
سابىربەك ولجاباي,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
