شىۇ نەگە الەم نازارىن اۋدارىپ وتىر؟
ماۋسىمنىڭ 9-10 كۇندەرى تسينداودا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كەزەكتى ءسامميتى وتەدى. جيىنعا الەم نازار اۋدارىپ وتىر. Xinhua اگەنتتىگى وسى ماسەلەنىڭ سەبەبىنە ءۇڭىلىپ كورگەن ەكەن.
اگەنتتىكتىڭ ايتۋىنشا, ءسامميتتىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق نازارىن اۋدارۋىنىڭ ءبىرىنشى سەبەبى – ۇيىمنىڭ كەڭەيتىلۋى. ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر استانادا وتكەن سامميتتە ۇيىمعا پاكىستان مەن ءۇندىستان قوسىلعان بولاتىن. سونىمەن قاتار شىۇ-دا 4 باقىلاۋشى مەملەكەت جانە 6 ديالوگتىق ارىپتەس بار.
Xinhua اگەنتتىگى ايماقتىق اۋقىمى, حالقىنىڭ كوپتىگى جانە ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ ارتۋى ناتيجەسىندە شىۇ الەمدە ىقپالدى ۇيىمعا اينالىپ كەلە جاتقانىنا توقتالادى. ونىڭ ءوز سەبەبى بار. قىتاي مەن ءۇندىستاننىڭ وزىندە بۇكىل الەم حالقىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى مەكەندەيدى. سونداي-اق سەگىز مەملەكەت ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ 60 پايىزىن الىپ جاتىر. الەمدىك ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 20 پايىزى دا وسى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەرگە تيەسىلى.
اگەنتتىكتىڭ جازۋىنشا ەكىنشى ماسەلە – ۇيىمنىڭ جاھاندىق ارىپتەستىككە قوساتىن ۇلەسىنە بايلانىس-
تى. شىۇ قۇرىلعالى بەرى ءاردايىم ايماقتاعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى باستى نازارعا الىپ كەلەدى. بۇدان بولەك, ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتىپ, تەرروريزم, ەكسترەميزم جانە سەپاراتيزممەن كۇرەسۋدە دە ارىپتەستىك ورناتۋعا ءمان بەرەدى.
ۇيىم اياسى كەڭەيگەننەن كەيىن مۇشە مەملەكەتتەر ايماقتاعى حالىقتىڭ كۇتكەنىن عانا ەمەس, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ دا پىكىرىن ەسكەرەدى. بۇل ماسەلە دە الەم نازارىن سامميتكە بۇراتىنى انىق.
گۆاتەمالا جانارتاۋدان قاۋىپتەنەدى
گۆاتەمالا بيلىگى فۋەگو ۆۋلكانىنىڭ قايتا كۇشەيۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ, حالىقتى اباي بولۋعا شاقىردى. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا, جانارتاۋ اتقىلاۋىنان زارداپ شەككەندەر سانى ارتىپ, 75 ادام قازا تاۋىپ, 200-گە جۋىق ادام ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان.
ەلدەگى سەيسمولوگيا, جانارتاۋ جانە مەتەورولوگيا ينستيتۋتى اپتا باسىندا ۆۋلكاننىڭ قاۋپى ءالى سەيىلمەگەنىن مالىمدەپ, ەۆاكۋاتسيالىق جۇمىستاردى تەزدەتۋگە جانە قۇتقارۋشىلاردى كوپتەپ تارتۋعا ۇندەدى.
وتكەن جەكسەنبىدە گۆاتەمالاداعى فۋەگو ۆۋلكانى قايتا ويانعان بولاتىن. كراتەردەن اتقىلاعان ىستىق لاۆا مەن ءتۇتىن 10 شاقىرىم بيىككە جەتىپ, ايماقتىڭ ءبىراز بولىگى كۇل استىندا قالعان. جانارتاۋدان اتقىلاعان ىستىق لاۆالار تاياۋ ماڭداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا وراسان زيان كەلتىردى. العاشقى دەرەكتەر بويىنشا, قايتىس بولعاندار سانى ەلۋگە جۋىقتاعان ەدى. بىراق كەيىنىرەك قازا تاپقاندار سانى ارتا ءتۇستى.
ەلدەگى توتەنشە جاعدايلار اگەنتتىگى CONRED-ءتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قايتىس بولعاندار سانى 75-كە جەتۋى مۇمكىن. رەيتەر اگەنتتىگىنە سۇحبات بەرگەن ينستيتۋت ديرەكتورى ەددي سانچەس جاعداي وتە كۇردەلى ەكەنىن ايتتى. قازىر مىڭداعان تۇرعىن قاۋىپتى ايماقتان كوشىرىلىپ جاتىر.
جالپى, گۆاتەمالادا 34 وياۋ ۆۋلكان بار. فۋەگو – سونىڭ ءبىرى. جانارتاۋ بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت اتقىلاعان بولاتىن. سوڭعى رەت 2015 جىلعى 8 اقپاندا فۋەگو ءبىر سىلكىنىپ العان ەدى. ونىڭ ماڭىندا يۋنەسكو-نىڭ الەمدىك مۇراسىنا كىرگەن انتيگۋا قالاسى ورنالاسقان.
جۇرگىزۋشى كۋالىگىن العان تۇڭعىش ايەل
ساۋد ارابياسى تۇڭعىش رەت ايەل ادامدارعا جۇرگىزۋشى كۋالىگىن تابىستادى. اتالعان شارا 24 ماۋسىمدا ەلدەگى نازىك جاندىلاردىڭ كولىك جۇرگىزۋىنە رۇقسات بەرۋىنە ورايلاسىپ وتىر.
ەل استاناسى ەر-ريادتاعى كولىك قوزعالىسى دەپارتامەنتىندە ون ايەل جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الدى. Euronews ارناسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ولاردىڭ بارىندە باسقا مەملەكەتتىڭ جۇرگىزۋشى كۋالىگى بولعان. ءوز ەلىندە تۇڭعىش رەت مۇنداي مارتەبەگە يە بولعان ايەلدەر وزدەرىنىڭ جاڭا قۇجاتىن قۋانىشپەن الەۋمەتتىك جەلىدە ءبولىسىپ جاتىر.
ساۋد ارابياسى بيلىگى تاراتقان ۆيدەودا ايەلدەردىڭ جاڭا قۇجاتىن قالاي العانى, ءتۇرلى باقىلاۋلاردان وتكەنى كورسەتىلگەن.
ادام قۇقىعى ماسەلەسىن قوزعايتىن Amnesty International ۇيىمى بۇل ارەكەتتى قۇپتاعانىمەن, كەيىنگى كەزدە ەلدە ايەل قۇقىعى ءۇشىن كۇرەسكەن بىرقاتار ادامنىڭ قاماۋعا الىنعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
بۇعان دەيىن ساۋد ارابياسى ايەل زاتىنا «تەمىر تۇلپاردى» تىزگىندەۋگە شەكتەۋ قويعان بولاتىن. سوعان سايكەس, ءار وتباسى ايەلدەر ءۇشىن جەكە جۇرگىزۋشى جالداۋعا ءماجبۇر. الايدا بىلتىر ەل كورولى سالمان بەن ابدەل ءازيز ءال ساۋد شەكتەۋلەردىڭ زاڭدىق كۇشىن جوياتىن جارلىق شىعارعان ەدى. بۇدان بولەك, ايەلدەرگە كينوعا, ستاديونعا بارۋعا رۇقسات ەتىلدى.
شولۋدى دايىنداعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
