يتالياداعى ساياسي داعدارىس

جاڭا پرەمەر كىم؟

دجۋزەپپە كونتە بۇعان دەيىن مەملەكەتتىك قىز­مەت ات­قار­عان ەمەس. ول فلورەنتسيا ۋني­ۆەر­­­سيتە­تىندە زاڭ بويىنشا ءدارىس وقي­د­ى. د.كونتەنىڭ لاۋازىمدى قىزمەت اتقارماۋى, ياع­ني ساياسي الەمگە بەيتانىس بولۋى بۇقا­رالىق اق­پارات قۇرالدارىندا قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. اسىرەسە جۋرناليستەر ونىڭ بيوگرافياسىن ماي شاممەن قاراپ شىققان ەكەن.

ەلدەگى جۋرناليستەر د.كون­تەنىڭ رەزيۋ­مە­سىن­دە كەلتىرىلگەن دەرەكتەردىڭ راستى­عىنا كۇ­مان­مەن قارايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, جاڭا پرەمەر-مينيستر ءوز رەزيۋ­مەسىندە كەيبىر دەرەكتەردى بۇر­مالاعان كو­رىنەدى. ماسەلەن, ول 2008-2012 جىلدار ارالىعىندا نيۋ-يورك ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلى­مىن جەتىلدىرگەنىن كەلتىرگەن. الايدا CNN-گە سۇحبات بەرگەن وقۋ ورنىنىڭ وكىلى د.كون­تە­نىڭ وزدەرىندە ەشقاشان وقى­ماعانىن ايتقان. بىراق 2008-2014 جىلدار ارالىعىندا ول زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىنا كىرۋگە رۇق­سات العان ەكەن. سونداي-اق يتاليانىڭ جاڭا پرەمەر-ءمينيسترى ءوز رەزيۋمەسىندە 1997 جىلى مالتا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقى­عانىن جازعان. CNN-ءنىڭ سۇ­رانىسىنا جاۋاپ بەرگەن ءبىلىم ورداسى د.كونتەگە قا­تىس­تى ەشقان­داي رەسمي دەرەك تىركەل­مەگەنىن جەتكىزگەن. ايتسە دە ول وقۋ ورنىندا قىسقا مەرزىم­دىك جازعى كۋرستان وتكەن.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ بيوگرافياسى تۇگەل­دەي تەكسەرىلىپ شىقسا دا بۇدان باسقا كەرەع­ار دەرەكتەر كەزدەسكەن جوق. CNN يتاليا جۋر­نا­ليستەرىنىڭ كۇمان­دانۋىنا ەش سەبەپ جوق ەكەنىن جازادى. ار­نانىڭ پايىمداۋىنشا, د.كونتەنى بىلىمىنە قاتىستى جال­عان مالىمەت بەردى دەپ ايىپتاۋ ورىنسىز.

سونىمەن قاتار ول يتا­ليا­نىڭ ەۋروپالىق وداق قۇ­رامىندا قالۋى ماڭىزدى ەكەنىنە توق­تالىپ, ۇكىمەتتىڭ بىرقاتار وزگە­رىستەر جاسايتىنىنا ۋادە بەردى. رەيتەر اگەنت­تىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, د.كونتە «قارىز – ءبىزدىڭ جاۋىمىز» دەپ ايتقان. پرەمەر-ءمي­نيس­تردىڭ مۇنداي مالىمدەمە جاساۋىنىڭ ءوز سەبەبى بار. قازىرگى تاڭدا يتاليانىڭ سىرتقى قارىزى 2,3 تريلليون ەۋروعا جەتكەن. بۇل ەلدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 132 پايىزىن قۇرايدى. ياعني, سىرتقى قارىز ءىجو مولشەرىنەن ارتىق. سونداي-اق يتاليانىڭ ەۋروپالىق وداقتان شىعۋى ءسوز بولا باستاعان ەدى. الدا-جالدا مۇنداي باستاما كوتەرىلە قالسا, ەۋروعا تاعى ۇلكەن سوققى بو­لىپ تيەتىنى انىق.

داعدارىس قالاي باستالدى؟

ەلدەگى ساياسي داعدارىس ناۋرىزدا وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋدان كەيىن باستالعان-تۇعىن. داۋىس بەرۋ ناتيجەسى بويىنشا وزىپ شىققان ەكى پارتيا «بەس جۇلدىز» بەن «ليگا» پارتيالارى ۇكىمەت قۇرۋ ءۇشىن كوا­ليتسيا جاساۋى ءتيىس ەدى. الاي­دا پارتيا باسشىلارى ور­تاق كەلىسىمگە كەلە العان جوق. كەيىنىرەك مامىردىڭ ورتاسىن­دا «بەس جۇلدىزدىڭ» كوش­باس­شىسى لۋيدجي دي مايو مەن «لي­گانىڭ» باسشىسى ماتەو سال­ۆيني اۋپى­رىم­دەپ ءجۇرىپ ما­مىلە­گە قول جەت­­كىزگەندەي كورىن­گەن. بىراق پرەمەر-ءمي­نيستردى تاڭ­­داۋدا تاعى دا كەلىسپەي قالدى.

وقيعانىڭ مۇنشالىقتى ءورشۋى ءتۇرلى جورامال جاساۋعا يتەر­مەلەدى. ماسەلەن, رەيتەر اگەنت­­تىگى شىلدەدە قايتادان پار­لامەنتتىك ساي­لاۋ ءوتۋى مۇم­كىن ەكەنىن حابارلادى. ويت­كەنى ەۋروپانىڭ بىردە-ءبىر ەلى وسىن­شالىقتى ۇزاق ۋاقىت ۇكىمەتسىز قالعان ەمەس. ەل پرەزيدەنتى سەردجو ماتتارەللا ساي­لاۋدا جەڭىسكە جەتكەن پارتيالار كوا­ليتسيا قۇرا الماعاننان كەيىن, حالىقارالىق قارجى قورى­نىڭ بۇرىنعى باسشىسى كارلو كوتتارەلليگە جاڭا ۇكىمەت قۇرۋ­دى ۇسىندى. بىراق بۇل دا ما­سەلەنى شەشۋگە كومەكتەسپەدى. ك.كوتتارەللي پرەمەر-مينيستر قىزمەتىنەن باس تارتتى.

وسى تۇستا ءتىپتى, پرەزيدەنتكە يمپيچمەنت جاريالاۋ تۋرالى دا اڭگىمە ءباسپاسوز بەتتە­رىندە ءجيى كوتەرىلە باستاعان-دى. اسىرەسە «بەس جۇلدىز» پارتياسىنىڭ كوشباسشىسى ل.مايو پرەزي­دەنت­تىڭ ورنىنان كەتۋى ءتيىس ەكەنىن مالىمدەگەن-تۇعىن. بىراق ونىڭ باستاماسى اياقسىز قالدى. ويت­كەنى ەل كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, پرەزيدەنت مەملەكەتكە ساتقىندىق جاساعاندا نەمەسە زاڭمەن بەكى­تىلگەن ءوزىنىڭ مىندەتىن ادال اتقارماعاندا عانا قىزمەتىن بوساتادى.

ەلدەگى ساياسي جاعدايدىڭ شيە­لەنىسۋى ەكو­نو­ميكاعا دا وڭاي تيگەن جوق. كەيبىر ينۆەستور­لار ءوز اكتيۆتەرىن ساتىپ جىبەرۋگە تالپىندى. وقيعانىڭ بۇلاي ءوربۋى ەۋروعا دا اسەر ەتىپ, قارت قۇرلىقتىڭ ۆاليۋتاسى كەيىنگى ءبىر جىلداعى ەڭ تومەنگى دەڭگەيىنە ءتۇسىپ كەتتى.

ۇزاققا سوزىلعان كەلىسسوز­دەردەن كەيىن, كوك­تەمنىڭ سوڭعى كۇنىندە «بەس جۇلدىز» بەن «لي­گا» پارتيالارى مامىلەگە كەل­گە­نىن جاريا­لا­عان بولاتىن. وسى­لايشا, ءۇش ايعا سوزىلعان ساياسي داعدارىستان كەيىن يتاليادا جاڭا ۇكىمەت بەكىتىلدى.

قازاقستان – يتاليا قارىم-قاتىناسى

يتالياداعى ساياسي احۋال­دىڭ تۇراقتى بولۋى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى. اپەننين تۇ­بە­گىندەگى مەملەكەت – ەلى­مىزدىڭ ەۋروپاداعى سە­نىمدى ارىپ­تەس­تەرىنىڭ ءبىرى. ەكى ەل ارا­سىن­دا­عى ديپلوماتيالىق قا­رىم-قا­تىناستار 1992 جىلى باس­تال­عان بولاتىن. 2009 جى­لى پرە­زي­دەنت نۇرسۇلتان نازار­با­ەۆتىڭ يتا­ليا­عا رەسمي سا­پ­ارى كەزىندە ەكى مەملەكەت ارا­­سىن­داعى «ستراتەگيالىق ارىپ­تەس­تىك تۋرالى كەلىسىم-شارت­­قا» قول قويىلدى. سونداي-اق ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس جولعا قويىل­عان. يتاليا – تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى بويىن­شا ەۋروپاداعى ءبىرىنشى, الەم ەلدەرى ارا­سىنان ءۇشىنشى ورىنداعى ارىپتەسىمىز.

اباي اسانكەلدى ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»