ويلاپ قاراسام ەكەۋمىز ەكى ءتۇرلى سالادا ءومىر كەشىپ, ءورىس-كەڭىستىگىمىز ءبىر-بىرىنە ونشا جاناسا بەرمەيتىن جاعدايدا ەكەنبىز. سوعان قاراماستان وسى راحىمجان اتتى ازاماتقا سونشاما بەيىل بەرىپ, قالايشا تابىسىپ كەتتىم. ءوزىم دە تاڭمىن. ول اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمى سالاسىنىڭ مامانى, مەن ءتىل عىلىمى سالاسىنانمىن. بىزدەردى ء بىر-بىرىمىزگە ىنتىقتىرىپ قويعان نە نارسە, قانداي قۇدىرەت!
شاماسى, ەل مەن جەر, ءتىل تاعدىرى سانالى, ساۋاتتى ادامداردى ەرتەلى-كەش ءبىر-بىرىمەن تابىستىرماي قويماي ما دەيمىن. بالكىم, ءبىزدىڭ دە ادامدىق جولىمىز وسىلايشا كەلىپ ءتۇيىسىپ جاتقانداي ما؟ سان الۋان ويعا قالدىم. تولعانا, ويلانا كەلە وزىمىزگە شاق ءومىر جولدارىن سارالاپ شىعۋعا تۋرا كەلدى.
قازاققا بەلگىلى بۇل ەسىمدى مەن ەڭ العاش ءوز بالام ەرلان مارقۇمنىڭ ءتىرى كەزىندە ەستىپ ءجۇردىم. راحىمجاننىڭ بالاسى مۇراتپەن مەنىڭ ۇلىم بىرگە وسكەن, قيماس جولداستار ەكەن. مۇنى كوڭىلگە ءبىر ءتۇيىپ قويدىم. ەكەۋمىزدىڭ العاشقى كەزدەسۋ ءساتىمىز اتىراۋ قالاسىندا بولدى. قازاقتىڭ ءسوزىن ۇستاعان, قامىن جەپ جۇرگەن ءبىر توپ ءبىلىمدار جاندار اتىراۋ قالاسىندا باس ءتۇيىستىردى. بۇلاردى جيىپ وتىرعان ۇلى ماحامبەتتىڭ ارۋاعى. ونىڭ 200 جىلدىق سالتاناتى. كەزەك تيسە سويلەرمىن دەپ «اسىل ءسوزدىڭ الداسپانى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما دايىنداپ بارعانمىن. وسىنداي كەزدەسۋلەر بارىسىندا ول مەنى ءوز ەلىنە ارنايى كەلگەن سىيلى قوناقتاردىڭ بىرىندەي قادىرلەپ قۇرمەت كورسەتە باستادى. ءسوز بىلەتىن, ازامات قادىرىن بىلەتىن جانعا مەنىڭ دە ىقىلاسىم ەرەك. مىنە, سول ماحامبەت تويى تابىستىرعان بىزدەردىڭ ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ىقىلاس نيەتىمىز تەرەڭدەي باستادى. بىرتىندەپ وتباسىمىزبەن ارالاسىپ, ءتىپتى ەتەنە جاقىندىقتى سەزىنە تۇستىك. مەنىڭ جارىم ءۇمىت پەن تۇرعاناي ەكەۋى ءبىزدىڭ اراقاتىناسىمىزدى ءتىپتى بەكىتە ءتۇستى. تۇرعاناي تۇركىستاننىڭ, ءۇمىت وتىراردىڭ حانشايىمى. بىرىمەن- ءبىرى اپالى-سىڭلىلەردەي ءۇيىر تارتىپ, ارامىزدى جاقىنداستىرا ءتۇستى. وتباسىلىق سىيلاستىقتىڭ عاجايىپ ساتتەرى باستان ءوتىپ جاتتى.
بۇل ەكەۋىنىڭ ءىس-تىرلىگىندەگى ۇقساستىقتاردى بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ەكەۋىنىڭ دە ءبىلىمى جوعارى. جۇبايلارىنان اسىپ تۇسپەسە, كەم تۇسپەيتىن قابىلەت-قارىمىن تەجەڭكىرەپ ۇستاپ, وتباسىلارىنىڭ جاعدايىن ءبىرىنشى كەزەككە قويعان اياۋلى ارۋلار ەدى. كەيىنگى كەزدەگى قايسىبىر قازاق ايەلدەرىنىڭ بويىنان تابىلا بەرمەيتىن وسىناۋ اسىل قاسيەتتەر بۇلاردىڭ جۇبايلارىن كوككە كوتەردى. ەگەر راحىمجان مەن ومىرزاقتىڭ مىنا عاجايىپ ومىردە قول جەتكىزگەن جەمىستەرىنىڭ ءبارى اۋەلى قۇداي, سوسىن ەڭبەك, ەڭ باستىسى اسىل جارلارىنىڭ ءسۇيىپ قوسىلعان جاندارىنا دەگەن ادالدىعى, قالتقىسىز قىزمەتىنىڭ ارقاسى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس.
وتباسىلىق راحاتتىڭ شەربەتىن ەركىن تاتقان راحىمجاننىڭ ومىردە, عىلىمدا جولى بولماۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. الاڭسىز ىزدەنىس ونى نەشە الۋان بيىكتەرگە كوتەردى. ەڭ عاجابى ول جەر-انانىڭ توقتاماي سايرايتىن جىرشىسىنا اينالدى. ونىڭ ەڭبەكتەرىمەن تانىسا وتىرىپ جەردىڭ كيەسىن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن, قۇنارىن, عاجايىپ سىر-سيپاتىن راحاڭداي بىلەتىن جاندار سيرەك شىعار دەپ ءتۇيدىم. ول جەردىڭ جىرشىسى, مەن ءتىلدىڭ جىرشىسى رەتىندە ءجيى-ءجيى سىر شەرتىسەتىن بولدىق.
ەكەۋمىزدى جاقىنداستىرا تۇسەتىن تاعى ءبىر قاسيەت ونىڭ قازاقتىڭ اندەرىنە دەگەن ىنتىقتىعى, قۇمارلىعى, انشىلىگى. ول جەر-انانى قالاي قادىرلەسە, قازاقتىڭ قارا ولەڭىن, حالىق اندەرىن سونداي قۇرمەت تۇتادى. ونىڭ قازاقى بولمىس-ءبىتىمىن نارلەندىرىپ تۇرعان وسى قازاق اندەرىنە دەگەن ىڭكارلىك. قازاقتىڭ بۇل مۇراسىنا مەن دە ايرىقشا ىنتىقپىن. ونىڭ قازاقستان ەلىنىڭ اسەم تابيعاتىنا ارناعان زەرتتەۋلەرىنىڭ ءجونى بولەك. ارىپتەستەرى مەن ەلدىڭ كوبى بىلەتىن ول ەڭبەكتەرىن مەن تاراتىپ, تالداپ ايتپادىم. ءبارىبىر ول ەڭبەكتەردىڭ ءمان-ماعىناسىن جەرىنە جەتكىزە سۋرەتتەي الماس ەدىم. سوندىقتان دا ادام جانىن نۇرلاندىرا تۇسەتىن ونىڭ ادام-پەندە رەتىندەگى مىنەز-ق ۇلىقتارىنا جيىرەك ويىسىپ وتىرمىن. مەملەكەتتەن العان وردەن, مەدالدارىن سانامالاپ جاتپادىم. ءتايىرى, ناعىز ادام بولمىسىن ولار دا جەتە تانىتا المايدى عوي. ارينە ەڭبەكتىڭ ەلەنگەنى جاقسى. ول سول ەڭبەگى ەلەنگەن جانداردىڭ ءبىر دە بولسا بىرەگەيى. تاعى ءبىر اتاۋعا تۇرارلىق ۇلكەن قاسيەت – ادام قانشا ماقتاۋ, ماداق ءسوز ەستىپ جاتقانمەن, سول تابيعي قاراپايىمدىلىعىنان تانباي جۇرۋىندە. ونىڭ وسى قاسيەتى دە ماعان ۇلگى.
وعان اللا تاعالا ايتاتىن وي بەرگەن, سونى جەتكىزە الاتىن شەشەن ءتىل بەرگەن. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كەلەلى باس قوسۋلارىندا سويلەپ كەتكەن سوزىنە تالاي ءتانتى بولعانمىن. ەلدىڭ, عىلىمنىڭ قامىن راحىمجانشا تولعايتىن ادامنىڭ امان-ەسەن ورتاڭدا جۇرگەنى قانداي عانيبەت.
مەن دە بار ءومىرىمدى قازاق ءتىلىنىڭ قامىن قاۋزاۋمەن كەلەمىن. قۇدايعا شۇكىر مەن دە ەلەۋسىز ەمەسپىن. ويلاعان ماقساتتارىما بىرتىندەپ جەتىپ كەلەم. مەرەيلى دە بەدەلدى جاستىڭ ءبىرازىن ابىرويمەن ارتقا تاستادىق.
الايدا ءومىر ءسىز بەن بىزگە ۇنەمى شۋاقتى كۇندەرىن سىيلاي بەرمەيدى. جانىڭ مەن ءتانىڭ كوتەرە الماس سالماق تا سالادى بىلەم. 48 جىل عاجايىپ ءومىر سىيلاعان جارىم ۇمىتتەن مەن ايىرىلدىم. 50 جىل كەرەمەت بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ۇلگىسىن تانىتقان تۇرعانايىنان راحىمجان ايىرىلدى. ەشكىمنىڭ باسىنا بەرمەسىن دەپ تىلەيتىن بۇل اۋىر كۇندەردى بىرگە كوتەرىستىك. ءبىر-بىرىمىزگە كوڭىل ايتىپ, قولداپ-قۋاتتاپ ەڭسە كوتەرۋگە تىرىستىق. وسى ساتتەردە دە مەن راحىمجان بويىنداعى جىگەر-قۋاتتان ءنار العانداي بولدىم. جۇرەك سىزدادى, الايدا سىر الدىرمادىق. بۇل از دەگەندەي, بىرىنەن كەيىن ءبىرى ۇلدار كەتتى دۇنيەدەن. تاعدىردىڭ بۇل بەرگەن سىناعىنان دا وتتىك. ءوز قايعىمىزدى ىشكە ءۇنسىز جۇتتىق تا, ەلدىڭ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اماندىعىن تىلەدىك.
ايتسە دە كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن قاجەت ازاماتتىڭ ەرەن جەتىستىكتەرىن ارنايى اتاپ وتپەۋدىڭ ءجون ەمەس ەكەنىن سەزگەندەيمىن. ول العاشقى ستۋدەنتتىك كۇندەردەن باستاپ-اق عىلىم, بىلىمگە دەگەن قۇشتار كوڭىلمەن ەرەكشە دارالانىپ, كوزگە ءتۇستى. ماسكەۋ جانە قازان قالالارىندا وتكەن ستۋدەنتتەردىڭ بۇكىلوداقتىق عىلىمي كونفەرەنتسيالارىندا بايانداما جاساپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەندى. قوعامدىق ىستەرگە بەلسەنە ارالاسۋىنىڭ ارقاسىندا 1959 جىلى ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. وسى جىلدارى ول قوعامدىق جۇمىستارعا ەرەكشە اتسالىساتىن ءارى ۇزدىك وقيتىن ستۋدەنتتەرگە عانا تاعايىندالاتىن لەنيندىك ستيپەنديانىڭ يەگەرى اتاندى.
جوعارى وقۋ ورنىنان سوڭ ر.ەلەشەۆ جولدامامەن قازاق اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنا (قازىرگى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى) ۇستازدىق قىزمەتكە جىبەرىلەدى. مىنە, سودان بەرى ءبىر جەردە تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ, اسسيستەنت, اعا وقىتۋشى, دوتسەنت, پروفەسسور مىندەتتەرىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ينستيتۋتتا اكىمشىلىك جۇمىستاردى دا قوسا-قابات الا ءجۇرىپ, فاكۋلتەت دەكانىنىڭ ورىنباسارى, دەكانى, عىلىمي-جۇمىستار جونىندەگى پرورەكتور, ءبىرىنشى پرورەكتور, «توپىراقتانۋ-اگروحيميا» عىلىمي-وقۋ-وندىرىستىك كەشەنىنىڭ جەتەكشىسى سياقتى جاۋاپتى مىندەتتەردى ءمىنسىز اتقاردى. بۇگىندە ول «توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا» كافەدراسىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى.
اسا كورنەكتى عالىم, ۇستاز, قوعام قايراتكەرى رەتىندە تۇلعالانعان ر.ەلەشەۆتىڭ باستاپقى ەڭبەك جولىنىڭ, شىعارماشىلىق قىزمەتىنىڭ جاقسى قالىپتاسىپ, دۇرىس ارنا تابۋىنا اكادەميكتەر ح.ا.ارىستانبەكوۆ, م.ع.عابدۋللين, س.ن.تولىبەكوۆ, ك.ي.يمانعازيەۆ, د.ك.مادەنوۆ ايرىقشا ىقپال ەتكەن.
راحىمجان ەلەش ۇلىنىڭ العاشقى عىلىمي جۇمىستارى قانت قىزىلشاسىنا فوسفور تىڭايتقىشتارىنىڭ ءارتۇرلى فورمالارىنىڭ سالىستىرمالى تيىمدىلىگى مەن ولاردى قولدانۋ تەحنولوگياسىن زەرتتەۋگە باعىتتالدى. ولاردىڭ ناتيجەلەرى 1968 جىلى «جامبىل امموفوسىنىڭ اگروحيمياسى جانە ونىڭ باسقا فوسفاتتارمەن سالىستىرمالى تيىمدىلىگى» تاقىرىبىنا قورعالعان كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىنا ارقاۋ بولدى.
ر.ەلەشەۆتىڭ ودان كەيىنگى عىلىمي زەرتتەۋلەرى ءارتۇرلى توپىراق تيپتەرىندەگى فوسفاتتاردىڭ وزگەرۋ ءحيميزمى مەن مامانداندىرىلعان اۋىسپالى ەگىستىكتەرگە (مالازىقتىق, كوكونىس-مالازىقتىق, قانت قىزىلشاسى جانە باسقالار) تىڭايتقىشتاردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدى تەرەڭدەتىپ زەرتتەۋگە باعىتتالىپ, قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس اگروتسەنوزدارىندا قورەكتىك ەلەمەنتتەردىڭ بالانسى بويىنشا مالىمەتتەر بانكىن جاساۋمەن اياقتالىپ, 1984 جىلى ك.ا.تيميريازەۆ اتىنداعى ماسكەۋ اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىندا دوكتورلىق جۇمىسىن قورعاۋعا سەبەپ بولدى.
وسىنداي زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا ر.ەلەشەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن 38 عىلىم كانديداتى, 12 عىلىم دوكتورى, 6 PhD دايارلاندى. ولاردىڭ ىشىندە اكادەميكتەر: ا.ل.يۆانوۆ (رعا اكادەميگى), عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ديرەكتورلارى ا.س.ساپاروۆ, ت.ە.ايتباەۆ جانە ي.ا.ۇمبەتاەۆ, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورلارى – ا.ك.كۇرىشباەۆ, س.ز.ەلۋباەۆ, ۇعا كوررەسپوندەنت- مۇشەسى ب.ن.ناسيەۆ بار. كوپتەگەن شاكىرتتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.
ر.ەلەشەۆتىڭ اگروحيميا جانە توپىراقتانۋ سالاسى بويىنشا كورنەكتى عالىم بولىپ قالىپتاسۋىنا دۇنيە جۇزىنە ايگىلى عالىمدار سەپتىگىن تيگىزدى. ولار اكادەميكتەر: س.ي.ۆولكوۆيچ, ا.ۆ.سوكولوۆ, ن.گ.دميتريچەنكو, ت.ن.كۋلاكوۆسكايا, ف.ۆ.يانيشەۆسكي, ب.ا.ياگودين, ۆ.گ.مينەەۆتەر.
عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى نەگىزىندە 12 مونوگرافيا, 350-دەن استام عىلىمي ماقالالار ءارتۇرلى جۋرنالداردا جاريالاندى. ر.ەلەشەۆ 57 جىلدان استام ءۇزىلىسسىز ءبىر مەكەمەدە, ياعني قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. اكادەميكتىڭ باسشىلىعىمەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان 20-دان استام وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارى شىعارىلدى جانە ولار قازاقستاننىڭ بارلىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە پايدالانىلىپ ءجۇر. ونىڭ ىشىندە «اگروحيميا», «تىڭايتقىش قولدانۋ جۇيەسى», «وسىمدىكتەردىڭ حيميالىق قۇرامى جانە مينەرالدىق قورەكتەنۋى», «اگروحيميا پراكتيكۋمى», «توپىراقتانۋ گەولوگيا نەگىزدەرىمەن», ت.ب. بار.
مەملەكەتتىك تىلدە جازىلعان «اگروحيميا جانە تىڭايتقىش قولدانۋ جۇيەسى» وقۋلىعى ءۇشىن ر.ەلەشەۆكە 2012 جىلى ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى سىيلىق بەرىلدى.
ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن ر.ەلەشەۆ 2 رەت «جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى» مەملەكەتتىڭ گرانتىنىڭ يەگەرى اتاندى (2006, 2013 جج.). سونىمەن قاتار ونىڭ تمد ەلدەرىنىڭ عالىمدارىمەن بىرلەسىپ شىعارعان «اگروحيميا» وقۋلىعى (2017 ج.) رەسپۋبليكاداعى كوپشىلىك اگرارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ ۇردىسىندە نەگىزگى وقۋلىق رەتىندە پايدالانىلۋدا.
قازىرگى ۋاقىتتا راحىمجان ەلەش ۇلى توپىراق قۇنارلىلىعىن ساقتاۋ مەن جوعارىلاتۋ; تىڭايتقىشتاردى قولدانۋدىڭ اگروەكولوگيالىق اسپەكتىلەرى جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن باسقارۋ; تىڭايتقىشتاردى قولدانۋدىڭ قارقىندى جۇيەسى مەن ەگىنشىلىكتىڭ بيولوگيالىق جۇيەلەرىن سالىستىرمالى باعالاۋ; قۇنارلىلىقتىڭ نورماتيۆتىك كورسەتكىشتەرىن ەسكەرە وتىرىپ توپىراق ۇردىستەرىن بيولوگيالىق رەتتەۋدىڭ تەوريالىق ماسەلەلەرىن; مامانداندىرىلعان اۋىسپالى ەگىستىكتەردە تىڭايتقىش قولدانۋ جۇيەسى جانە حيميالىق قۇرالداردى قارقىندى قولدانۋ كەزىندە وسىمدىك پەن توپىراقتا اۋىر مەتالداردىڭ جينالۋ زاڭدىلىقتارىن زەرتتەۋمەن شۇعىلدانىپ, ولاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ جونىندە ءارتۇرلى باسىلىمداردا ءجيى جاريالاپ وتىرادى.
ر.ەلەشەۆ اگروحيميا عىلىمىنىڭ ناعىز كوشباسشىسى جانە وسى ماماندىق بويىنشا كادر دايارلاۋدىڭ قازاقستاندىق مەكتەبىن قۇردى. توپىراقتاردىڭ فوسفات رەجىمىن باسقارۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ بويىنشا عىلىمي جۇمىستارى ءۇشىن 1989 جىلى كسرو-نىڭ (ماسكەۋ ق.) عىلىمي سىيلىعىن يەلەندى. 1991 جىلى راحىمجان ەلەش ۇلى بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ (ۆاسحنيل) كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, ال 1993 جىلى تولىق مۇشەسى بولىپ سايلاندى. ءبىر جىلدان كەيىن قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى, 1995 جىلى – حالىقارالىق اگرارلىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى (ماسكەۋ ق.), 1996 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, ال 2004 جىلى – قازاقستان جوعارى مەكتەبى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى بولىپ سايلاندى. سونىمەن قاتار ر.ەلەشەۆ ك.ا.تيميريازەۆ اتىنداعى ماسكەۋ اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىنىڭ (2006 ج.), جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (2008 ج.), بريانسك مەملەكەتتىك اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىنىڭ (2009 ج.), اباي اتىنداعى ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (2013 ج.), اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (2016 ج.) قۇرمەتتى پروفەسسورى.
قازاقستان ەگىنشىلىگى توپىراقتارىنىڭ قۇنارلىلىعىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇرگىزىلگەن عىلىمي جۇمىستارىنىڭ توپتامالارى ءۇشىن ر.ەلەشەۆ پەن ءبىر توپ عالىمدارعا (ا.ك.كۇرىشباەۆ, ا.س.ساپاروۆ, س.ب.رامازانوۆا) ا.ي.باراەۆ اتىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمي سىيلىعى بەرىلدى.
بۇگىنگى كۇندەرى اكادەميك ر.ەلەشەۆ تمد ەلدەرى مەن الىس شەتەلدەردىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىمەن تۇراقتى بايلانىس جاساپ, اگروحيميا, اگروەكولوگيا مەن توپىراقتانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى, بىرنەشە رەت كوپتەگەن حالىقارالىق كونگرەستەر مەن كونفەرەنتسيالاردا قازاقستاننىڭ اگروحيميا عىلىمىن لايىقتى تانىتا ءبىلدى. ول ICARDA, INTAS, حالىقارالىق دامۋ بانكى, قر ۇعا, قر اشم عىلىمي باعدارلامالارى بويىنشا حالىقارالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىسادى, قازىرگى ۋاقىتتا ەكى حالىقارالىق جانە ءتورت رەسپۋبليكالىق جوبالاردى جۇرگىزۋگە جەتەكشىلىك ەتۋدە. ونىڭ باستاماسىمەن ءھام بەلسەنە ارالاسۋىمەن 2007 جىلى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (2011 ج.) بازاسىندا دوستاستىق ەلدەرىنىڭ اگروحيميكتەرى مەن اگروەكولوگتارىنىڭ حالىقارالىق فورۋمى وتكىزىلدى.
راحىمجان ەلەش ۇلى اگرارلىق سالا مينيسترلىگى جانە ۆەدومستۆولارىمەن تىعىز بايلانىستا, اۋىل شارۋاشىلىعىن حيميالاندىرۋ جانە ەگىنشىلىك پەن وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا تىڭايتقىش قولدانۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وبلىستىق اكىمشىلىكتەرگە كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتىپ وتىرادى.
اكادەميك ر.ەلەشەۆ قوعامدىق قىزمەتتەردى بەلسەندى اتقاردى. ول ۇعا پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى, ۇزاق جىلدار بويى قازاق ۇاۋ جانىنداعى دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولدى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى عىلىمي-تەحنيكالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, اگروحيميا جانە اگروەكولوگيا بويىنشا دوستاستىق ەلدەرى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى. 1987-1991 جىلدارى كسرو جاك ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرسە, ال 1997-2001 جىلدارى قر جاك پرەزيديۋم مۇشەسى جانە ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولدى.
ر.ەلەشەۆتىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق جانە قوعامدىق ومىردەگى بەلسەندى قىزمەتتەرى ەسكەرۋسىز قالماي, ۇكىمەت تاراپىنان ءوز باعاسىن الۋدا. ول قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن (1980 ج.), قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ «عىلىمدى دامىتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن (2002 ج.), «تىڭعا 50 جىل» مەدالىمەن (2004 ج.), توپىراقتانۋ جانە اگروحيميانىڭ كوريفەيلەرى ۆ.ۆ.دوكۋچاەۆ (1995 ج.) جانە ي.ي.سينياگيننىڭ (2007 ج.) ەستەلىك مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى.
اكادەميك ر.ەلەشەۆكە 1998 جىلى عىلىم مەن عىلىمي-پەداگوگيكالىق قىزمەتتەردە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى بەرىلىپ, 2005 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن «قۇرمەت» وردەنىن ەنشىلەسە, ال 2010 جىلى «پاراسات» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. وعان ءوزى تۋىپ-وسكەن قاراتوبە اۋدانى مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى بەرىلدى جانە كىندىك قانى تامعان اۋىلدىڭ ءبىر كوشەسى اكادەميكتىڭ اتىمەن اتالادى.
راحىمجان ەلەش ۇلى بۇكىل سانالى ءومىرىن ارناعان وقۋ ورنىنا شەكسىز بەرىلگەن, اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ناعىز پاتريوتى, ءتىپتى ىرگەلى ۇجىمنىڭ بەدەلىن ەڭبەگىمەن ەسەلەي ارتتىرىپ, قازاقستاننىڭ قازىرگى اگرارلىق عىلىمىنىڭ ارقاسۇيەر التىن دىڭگەكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. مىنە, وسى ايتىلعاندارعا سۇيەنە وتىرىپ ءبىز ونى جەر-انانىڭ تالماس جىرشىسى دەيمىز.
ومىرزاق ايتباي ۇلى,
ۇعا اكادەميگى
