ۇستىمىزدەگى جىلعى شىلدە ايىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەكلاراتسياعا «ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى توپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇجاتى» دەپ باعا بەردى. ول قازاقستاننىڭ ەگەمەندىك جولىنداعى بارلىق جەتىستىكتەرى كورىنىس تاپقان اسا ماڭىزدى ساياسي-زاڭدىق قۇجات بولىپ تابىلادى.
وسى ورايدا 2011 جىلعى 10 جەلتوقسان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاسامپاز تاريحىنىڭ جارقىن پاراقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالارى اقيقات. دەكلاراتسيادا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا مەملەكەت – تاۋەلسىز قازاقستاندى قۇرۋداعى, مەملەكەتتىلىگىن قالىپتاستىرىپ, ەگەمەندىگىن نىعايتۋداعى تەڭدەسسىز ءرولى اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل قۇجاتتا دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاننىڭ ءاربىر قادامى كەزەڭدى كورىنىس تاپقان. ونىڭ ماتىنىندەگى ءاربىر جولدا ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي, ەكونوميكالىق, قوعامدىق ءوسۋ جانە جارقىن بولاشاعى باعىتىنداعى سوقپاعى سايراپ جاتىر.
جاھاندىق كاتاكليزمدەرگە ۇرىنباي, الەمدىك داعدارىستان شارشاپ-شالدىقپاي شىعىپ, كەرىسىنشە, قارىشتى دامۋ جولىنا ءتۇسۋ ءۇشىن بۇكىل ەل بولىپ جۇمىلۋ كەرەك ەدى, ەلباسىنىڭ كەز كەلگەن جاسامپاز باستاماسىن قولداپ وتىرعان حالقىمىز تاس-ءتۇيىن جۇمىلا ءبىلدى. ۇلى شاكارىمنىڭ: «قۇبىلعان الەم جارىسى – اقىلدى جاننىڭ تابىسى», دەپ ايتقان قاعيداسىن قازاقستاندىقتار شىنايى تۇردە جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. ۇلكەن كورەگەندىكپەن قابىلدانعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى حالىقتىڭ اۋقاتتى تۇرمىسىن قالىپتاستىرۋعا, سىرتتان كەلەتىن اۋىرتپالىقتارعا سەنىمدى تويتارىس بەرۋگە, ءسويتىپ, ەكونوميكالىق رەفورمالاردان وڭ ءناتيجەلەر الۋعا جاعداي جاسادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا الەۋمەتتىك سالا بويىنشا كوپ دەڭگەيلى جۇيە قۇرىلدى. سوڭعى ون جىلدا زەينەتاقى 8 ەسە, سوڭعى ءۇش جىلدا ەڭبەكاقى 2 ەسە ارتتى.
بۇل – يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ومىرشەڭ باعدارلامالاردى مەرزىمىندە ىسكە اسىرۋعا ۇيىتقى بولعان وكىلدى ءجانە اتقارۋشى بيلىكتىڭ جەڭىسى. بۇل – «جاعالاسقانعا – جاۋ كوپ, اعالاسقانعا تاۋ كوپ», دەپ ىنتىماق پەن كەلىسىمدى مۇرات ەتكەن بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جەڭىسى! بۇل – حالقىن اداستىرماي «قازاقستاندىق دامۋدىڭ» داڭعىل جولىنا سالا بىلگەن ەلباسىنىڭ جەڭىسى!
* * *
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا سوناۋ بالا كەزدەن سانادا ساقتالىپ, جىلدار وتسە دە جادىمدا جاتتالىپ قالعان مىنا ءبىر اڭىز ويعا ورالا بەردى. ەرتە كەزدە سايىن دالادا ۇيالاس قاسقىرلار مىڭعىرعان كيىك تابىنىن قاۋمالاپ, قۇزدان قۇلاتىپ, جەمتىك قىلۋعا قۋىپ كەلە جاتادى. باسىن العا سوزىپ جىبەرىپ, ۇركە قاشقان كيىك لەگى الدىنداعى قۇز-اجالدى سەزبەسە كەرەك. وسى كورىنىستى تاماشالاپ تۇرعان اڭشىلار كەنەتتەن ادام سەنبەستەي كورىنىسكە تاپ بولادى. تابىندى ءيىرىپ العان قۇلجا-تەكە تەبىنىپ, الگى كوكجالدارعا قارسى تۇرا قالادى. ءسۇيىر ءمۇيىزى كۇنگە شاعىلىسقان قۇلجا ەڭسەسىن تىكتەپ, ايبىندانىپ شىعا كەلەدى. جالى كۇدىرەيگەن قۇلجانىڭ ومىراۋى ەسىكتەي بولىپ, تۇلا بويى ايبات شاشادى. مۇنداي جانكەشتى قارسىلىقتى كۇتپەگەن كوكجالدار قۇيرىقتارىن باۋىرىنا سالىپ, كەيىن شەگىنە بەرەدى دە بۇلك-بۇلك جەلىپ, ەندى قايتىپ ورالماستاي قىر اسادى.
سايىن دالانىڭ ەركە جانۋارىنىڭ مىناداي قايراتى مەن قايسارلىعىنا تاڭ-تاماشا قالعان ادامداردىڭ ساناسىندا ەشقانداي سىرتقى كۇشكە بوي الدىرمايتىن «رۋح» دەپ اتالاتىن كيەلى ۇعىم سول كەزدە پايدا بولعان ەكەن.
وسى وقيعا اڭىز سيپاتىندا بولعانمەن, قازاق ەلىنىڭ تاعدىرى تارىزدەس بولىپ كورىنەدى. حالقىمىز نەبىر الماعايىپ كەزەڭدەردى باستان وتكەرگەنىن, جاۋگەرشىلىك زاماندا جويىلىپ كەتۋ قاۋپى دە بولعانىن قايتالاپ جاتۋ ارتىق. بىراق, قانداي كەسىر زامان بولسا دا, حالقىمىزدىڭ رۋحى ءسونىپ كورگەن جوق.
باسقا-باسقا ال قازاق ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتى دە, ءمان-مازمۇنى دا ەرەكشە. ءبىز بوستاندىق, ازاتتىق, تەڭدىك جولىندا نايزامىزدى قولدان ءتۇسىرمەگەن حالىقپىز. اشىق كۇندە بەيبىتشىلىگىمىز باياندى بولسىن دەپ سول نايزاعا ۇكى تاققان ەلمىز. ءبىزدىڭ حالقىمىز بەيبىتشىلىك پەن تىنىش ءومىردىڭ باعاسىن جاقسى ۇعىنادى. سوندىقتان قازىرگى قازاقستانداعى جاعدايدى «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» زامانمەن سالىستىرۋعا بولادى. مۇنىڭ ءبارى دە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كونە داۋىردەگى كوك تۇركىلەردىڭ قاعاندارى سەكىلدى «كۇندىز وتىرماي, تۇندە ۇيىقتاماي» اتقارعان قىزمەتىنىڭ ايشىقتى ايعاعى. ول ەلدى قيىندىقتان شىعارامىن دەپ ەدى – شىعاردى, داعدارىستى جەڭەمىن دەپ ەدى – جەڭدى, الەمگە ءسوزىمدى جۇرگىزەمىن دەپ ەدى – جۇرگىزدى.
وزگەنىڭ كورپەسىن جامىلىپ, ءومىر كەشكەن كەزىمىز دە بولعان. تاۋبە, قازىر تاۋەلسىزبىز. بىراق, بوستاندىقتا ءومىر سۇرە ءبىلۋ بوداندىقتا ءومىر سۇرۋدەن وڭاي ەمەس ەكەنىن دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك. اتا-بابامىز ارمانداعان بۇگىنگىدەي كۇنگە جەتكەن سوڭ ۇلت كوشباسشىسى ن.نازارباەۆ: «ءبىز بۇگىنگى تىرلىگىمىز ءۇشىن, قازاقستان دەپ اتالاتىن رەسپۋبليكانىڭ جەر بەتىندە بارلىعى ءۇشىن تاريحتىڭ ءار تۇسىندا وسى ەلدى, وسى جەردى قورعاعان قايسار جانداردىڭ ارۋاعىنىڭ الدىندا قاشان دا قارىزدارمىز» دەپ ايتقانىنداي, ءتاۋ ەتكەن تاۋەلسىزدىگىمىزدى قىزعىشتاي قورعاپ, ساقتاي ءبىلۋىمىز قاجەت.
مىنە, ەندى عاسىرلار بويى ارمان-مۇراتقا اينالعان ەگەمەندىككە قول جەتكەن داۋىردە تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ىشتەگى دە, سىرتتاعى دا قازاقتىڭ رۋحى بيىكتەي ءتۇستى. قازىر «مەن – قازاقپىن!», «مەن – قازاقستاندىقپىن!» دەپ الەم حالىقتارىنىڭ اراسىندا ماقتانىشپەن ايتىپ ءجۇرەتىن ءدارەجەگە جەتتىك.
ءتۇرلى كەزەڭدەردە اتاتۇرىك پەن رۋزۆەلت, شارل دە گولل مەن لي كۋان يۋ, دەن سياوپين سياقتى ءوز ۇلتىنىڭ پەرزەنتتەرى ءوز مەملەكەتتەرىن الەمنىڭ وزگە ەلدەرىنىڭ كوش باسىنا شىعاردى. اۋمالى-توكپەلى ساتكە كەز بولعاندا دا تاۋەلسىزدىكتىڭ تار جول تايعاق كەشۋىنەن تارتىنباي, مەملەكەت تىزگىنىن قولعا العان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ۇلت رۋحىن توسكە ورلەتتى. وسىدان جيىرما جىل ۋاقىت بۇرىن ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلاپ العان ۇلت مۇراتىنا جەتتى. ۇستىمىزدەگى جىلعى ساۋىردەگى پرەزيدەنت سايلاۋىندا دا بارشا قازاقستاندىقتار تاڭداۋىنان تاپجىلمادى.
سول سياقتى قازاقستاندىق عاجايىپ دامۋدىڭ نەگىزىن قالاعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ينتەگراتسيالىق ءۇردىستەردى قالىپتاستىردى. دەزينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە تويتارىس بەرىپ, پراگماتيكالىق مۇراتتاردى جۇزەگە اسىردى. بىزدەگى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا باعىتىن باسقا ەلدەر ءتاجىريبەگە الا باستادى. بارشا الەم قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى – جۇيەلى رەفورمالاردىڭ لوكوموتيۆى, ساياسي ترانزيت تابىسىنىڭ نەگىزى دەپ باعالادى. وسىنداي تابىسقا جەتۋدىڭ, ۇزدىكسىز ىلگەرىلەۋدىڭ كىلتى, باستى قوزعاۋشى كۇشى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەل دە كەمەڭگەر باسشىلىعى, كورەگەندىگى مەن دانالىعى, عاجايىپ ەرىك-جىگەرى مەن سارابدال ساياساتكەرلىگى.
ەلىمىزدە وسىدان 20 جىل بۇرىن قۇرىلعان پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت ءوزىن اقتاپ كەلەدى. ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسىنىڭ باستى گەنەراتورى رەتىندە تانىلعان ەلباسى مەرەيى مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە دە ءۇستەم بولىپ جۇرگەنىن ەل بىلەدى. تۇركى الەمى قازاقستاننىڭ ۇلت كوشباسشىسىن بارشا باۋىر حالىقتىڭ رۋحاني مۇراگەرى دەپ تانىدى. جاقىندا مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي باستاعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا تۇركيادا بولعانىمدا سوعان كوزىم جەتتى.
75 ملن. حالقى بار, الەمدەگى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالاتىن وسى ەلدىڭ نەگىزىن كونە زاماندا حەتتەر قالاعان ەجەلگى نەۆشەحير قالاسىنىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ ءبىرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى. انكارادا ەلباسىنا ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلعان. وسى ساپاردا نەۆشەحيردىڭ تۋريستەر كوپتەپ كەلەتىن اۋدانىندا «قازاقستان» بۋلۆارى اشىلىپ, سونىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىستىق. سول كۇندەردە تۇرىك مەملەكەتىنىڭ, ونىڭ حالقىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا, بارشا قازاقستاندىقتارعا دەگەن ىستىق ءىلتيپاتى مەن جۇرەكجاردى جارقىن نيەتتەرىن ايقىن سەزىندىك. ەلىم دەپ ەمىرەنىپ, حالقىم دەپ تەبىرەنىپ قىزمەت ەتكەن ەلباسىڭ, ونى قوشتاپ, قولداعان جۇرتىڭ بولسا, عالامشاردىڭ قاي تۇكپىرىندە دە ءجۇزىڭ جارقىن, ايدارىڭنان جەل ەسىپ جۇرەتىنى راس.
حاكىم اباي ءوزىنىڭ «قارا سوزدەرىندە» بۇرىنعى اتا-بابالارىمىزدىڭ ەكى مىنەزىن اشىپ كورسەتەدى. بىرىنشىدەن, «... ەل باسى مەن توپ باسىلارى قالاي قىلسا, قالاي بىتىرسە, حالىقتا ونى سىناماق, بىردەن-بىرگە جۇرگىزبەك بولمايدى ەكەن». «ەكىنشى مىنەزى – نامىسقورلىق ەكەن. ات اتالىپ, ارۋاق شاقىرىلعان جەردە اعايىنعا وكپە, ارازدىققا قارامايدى ەكەن, جانىن سالادى ەكەن». دانىشپان اباي وسىلايشا, مەملەكەتتىك ۇلتتى ساقتاۋ مەن كۇشەيتۋگە, قازىر الەم تانىعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ابىرويىن اسىرۋعا بارشا جۇرتىمىزدى جۇمىلدىرۋدىڭ جولىن كورسەتىپ كەتكەن.
... كوپ شۋىلداق نە تابار, بيلەمەسە ءبىر كەمەل؟ بەرەكەلى بولسا ەل – جاعاسى جايلاۋ ول ءبىر كول! – دەپ ۇلى اباي ايتقانداي, كوشباسشىسىن قولداعان حالقىمىز وسىدان 20 جىل بۇرىن تاۋەكەل تۇلپارىنا اياق ارتسا, بۇگىنگى كۇنى بولاشاقتىڭ سەنىم پىراعىن قۇرىقتاپ, ەرتتەپ ءمىندى.
قازاق ەلى ارعى-بەرگى زاماندا ءدال بۇگىنگىدەي ەڭسە تىكتەي الماعان, ءدال قازىرگىدەي باعى جانباعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ارالىعىندا عاسىرلاردا كەتكەن ەسەمىزدى ەڭسەردىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءار جىلى وزىنشە ەرەكشە, ءار جىلدىڭ ەنشىسى ءبىر عاسىرعا تاتيدى. بۇرىن الەم دەشتى قىپشاق دالاسىن دانا ءال-فارابي جانە داڭقى جەر جارعان اتيللامەن تانىعان بولسا, ەندى سول قاتارعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى قوسىلدى. سوڭعى بىرەر جىلدىڭ وزىندە عانا اسا بەدەلدى دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمدارعا تابىستى توراعالىق ەتكەن ەلىمىزدىڭ, ەلباسىنىڭ الەمدىك ارەناداعى ابىرويى مەن بەدەلى ودان بەتەر اسقاقتاي ءتۇستى. جاڭا قازاقستان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
كەڭەستىك يمپەريا كەزىندە ۇزاق جىلدار بويى ادامزات ومىرىنە قاھارىن توگىپ, اجال شاشقان سەمەيدەگى يادرولىق سىناق الاڭىن جاپقان قازاق ەلىنىڭ باستاماسىن دۇنيە جۇزىندەگى بەيبىتقۇمار مەملەكەتتەر مەن قاۋىمداستىقتار, اۋزى دۋالى قايراتكەرلەر مەن ساياساتكەرلەر قۋانا قولدادى. بۇرىن-سوڭدى يادرولىق قارۋدان ءوز بەتىنشە باس تارتۋ ەشبىر مەملەكەتتە بولماعان جاعداي. سول سەمەي پوليگونىن تۇنشىقتىرعان 29 تامىز – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى بولىپ جاريالاندى.
ەلباسىنىڭ وسىدان ون جەتى جىل بۇرىن ءماسكەۋدە كوتەرگەن ەۋرازيالىق مۇراتى جاقىندا عانا رەسەي استاناسىندا جۇزەگە استى. ەۋرازياداعى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ينتەگراتسيالىق ءبىرلەستىكتىڭ ومىرشەڭدىگىنە وعان قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ كوزى جەتتى. جاڭا جىلدان باستاپ ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىسىن باستايدى. ول ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ مودەلىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ميلليونداعان قاراپايىم ادامنىڭ ءمۇددەسىن كوزدەيدى. وتكەن جىلى عانا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ بەلسەندى ءىس-قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە قۇرىلعان كەدەن وداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋىنا جول اشىپ, ورىنسىز سەنىمسىزدىك پەردەسىن ءتۇرىپ تاستادى. مەملەكەتارالىق جانە ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەر جەدەل جۇزەگە اسىرىلا باستادى.
ەلىمىزدە قوعامدىق-ساياسي ينستيتۋت قۇرۋدىڭ باعا جەتپەس جەمىسى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەتنوسارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ەڭ باستى تەتىگى بولىپ تابىلادى. وسى باعىتتا جۇمىس جاساپ جاتقان ەتنومادەني بىرلەستىكتەر, قاۋىمداستىقتار – ءبارى دە تەڭ تۇرعىدا وزدەرىنىڭ ءتىلى مەن ءدىلى, مادەنيەتى مەن سالتىنداعى ۇزدىك پىشىندەردى مەملەكەتىمىزدەگى بىرلىك ساياساتىنا جۇمىلدىرىپ كەلەدى. ءبىر مەملەكەتتىڭ شاڭىراعىنىڭ استىندا بىرنەشە ونداعان ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تاتۋ-ءتاتتى, تىعىز ارالاسىپ, ورتاق وتانىمىز – قازاقستاننىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىلا ەڭبەك ەتىپ جاتقانىنا الىس-جاقىن شەت ەلدەردەگى كورنەكتى قايراتكەرلەر مەن ساياساتكەرلەر ەرەكشە قىزىعىپ, وزدەرىنە ۇلگى ەتىپ ۇسىنۋدا. مىنە, وسىنداي پراگماتيكالىق ءىس-قيمىلداردىڭ باسىندا ءبىزدىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءجۇر.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلوردانى قارت الاتاۋدىڭ باۋرايىنان سارىارقانىڭ توسىنە كوشىرۋ ەلىمىزدىڭ گەوساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ءمادەني جانە رۋحاني دامۋىنا جاڭا بەتبۇرىستار اكەلدى. تاڭعالارلىق قىسقا مەرزىم ىشىندە ەۋرازيا كىندىگىندە, ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىندا ەرتەگىدەگىدەي, كوزدىڭ جاۋىن العان جاھۇت قالا ەڭسە كوتەردى. الەمدىك ءساۋلەت ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن كوركى مەن كەلبەتىندە ايشىقتاعان بۇگىنگى استانا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن گۇلدەنۋىنىڭ ايقىن نىشاندارىن كوز الدىمىزعا اكەلەدى. ەلوردا ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن, حالقىمىزدىڭ رۋحىن كوتەردى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وسى قالاعا قونىس اۋدارۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەر كوبەيىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ استاناسىنان باستاۋ العان ءىرى-ءىرى قۇرىلىس كەشەندەرى قالالاردا, ءتىپتى اۋىلدىق جەرلەردە دە كورىنىس تاپتى.
ءال-فارابي بابامىز: «مارتەبەسى, رۋحى بيىك شاھار – ادامداردى ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق جاساۋعا قۇشتار, وزدەرىنىڭ تاماشا قادىر-قاسيەتتەرىن باعالاپ, وزگە جۇرتتى ىنتىزار ەتەتىن قالا» دەگەن ەكەن. ەلباسىنىڭ استانانى 2030 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ وزىق وتىز قالانىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ تۋرالى العا قويعان مىندەتى دانىشپان بابامىزدىڭ وسى ۇلاعاتىنا جاۋاپ بەرگەندەي. ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز, بۇگىنگى جاستار وعان قول جەتكىزەرى ءسوزسىز. ەلوردانىڭ اسەم كەلبەتى ءاربىر قازاقتىڭ دا, ءاربىر قوناقتىڭ دا جۇرەگىنە شۋاق, جانىنا جىلىلىق قۇيادى. ەلباسى ىرگەتاسىن قالاعان, اسان بابا جەلمايامەن ىزدەگەن جەرۇيىعىڭ وسى ەمەس پە؟!
بۇل – تاعدىردىڭ تەڭدەسى جوق سىي-سياپاتى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ۇلتىمىزعا ۇتىمدى, ۇلىسىمىزعا ۇلىقتى, بارشا قازاقستاندىقتارعا قۇتتى بولعاي!
ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
ۇستىمىزدەگى جىلعى شىلدە ايىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەكلاراتسياعا «ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى توپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇجاتى» دەپ باعا بەردى. ول قازاقستاننىڭ ەگەمەندىك جولىنداعى بارلىق جەتىستىكتەرى كورىنىس تاپقان اسا ماڭىزدى ساياسي-زاڭدىق قۇجات بولىپ تابىلادى.
وسى ورايدا 2011 جىلعى 10 جەلتوقسان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاسامپاز تاريحىنىڭ جارقىن پاراقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالارى اقيقات. دەكلاراتسيادا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا مەملەكەت – تاۋەلسىز قازاقستاندى قۇرۋداعى, مەملەكەتتىلىگىن قالىپتاستىرىپ, ەگەمەندىگىن نىعايتۋداعى تەڭدەسسىز ءرولى اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل قۇجاتتا دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاننىڭ ءاربىر قادامى كەزەڭدى كورىنىس تاپقان. ونىڭ ماتىنىندەگى ءاربىر جولدا ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي, ەكونوميكالىق, قوعامدىق ءوسۋ جانە جارقىن بولاشاعى باعىتىنداعى سوقپاعى سايراپ جاتىر.
جاھاندىق كاتاكليزمدەرگە ۇرىنباي, الەمدىك داعدارىستان شارشاپ-شالدىقپاي شىعىپ, كەرىسىنشە, قارىشتى دامۋ جولىنا ءتۇسۋ ءۇشىن بۇكىل ەل بولىپ جۇمىلۋ كەرەك ەدى, ەلباسىنىڭ كەز كەلگەن جاسامپاز باستاماسىن قولداپ وتىرعان حالقىمىز تاس-ءتۇيىن جۇمىلا ءبىلدى. ۇلى شاكارىمنىڭ: «قۇبىلعان الەم جارىسى – اقىلدى جاننىڭ تابىسى», دەپ ايتقان قاعيداسىن قازاقستاندىقتار شىنايى تۇردە جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. ۇلكەن كورەگەندىكپەن قابىلدانعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى حالىقتىڭ اۋقاتتى تۇرمىسىن قالىپتاستىرۋعا, سىرتتان كەلەتىن اۋىرتپالىقتارعا سەنىمدى تويتارىس بەرۋگە, ءسويتىپ, ەكونوميكالىق رەفورمالاردان وڭ ءناتيجەلەر الۋعا جاعداي جاسادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا الەۋمەتتىك سالا بويىنشا كوپ دەڭگەيلى جۇيە قۇرىلدى. سوڭعى ون جىلدا زەينەتاقى 8 ەسە, سوڭعى ءۇش جىلدا ەڭبەكاقى 2 ەسە ارتتى.
بۇل – يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ومىرشەڭ باعدارلامالاردى مەرزىمىندە ىسكە اسىرۋعا ۇيىتقى بولعان وكىلدى ءجانە اتقارۋشى بيلىكتىڭ جەڭىسى. بۇل – «جاعالاسقانعا – جاۋ كوپ, اعالاسقانعا تاۋ كوپ», دەپ ىنتىماق پەن كەلىسىمدى مۇرات ەتكەن بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جەڭىسى! بۇل – حالقىن اداستىرماي «قازاقستاندىق دامۋدىڭ» داڭعىل جولىنا سالا بىلگەن ەلباسىنىڭ جەڭىسى!
* * *
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا سوناۋ بالا كەزدەن سانادا ساقتالىپ, جىلدار وتسە دە جادىمدا جاتتالىپ قالعان مىنا ءبىر اڭىز ويعا ورالا بەردى. ەرتە كەزدە سايىن دالادا ۇيالاس قاسقىرلار مىڭعىرعان كيىك تابىنىن قاۋمالاپ, قۇزدان قۇلاتىپ, جەمتىك قىلۋعا قۋىپ كەلە جاتادى. باسىن العا سوزىپ جىبەرىپ, ۇركە قاشقان كيىك لەگى الدىنداعى قۇز-اجالدى سەزبەسە كەرەك. وسى كورىنىستى تاماشالاپ تۇرعان اڭشىلار كەنەتتەن ادام سەنبەستەي كورىنىسكە تاپ بولادى. تابىندى ءيىرىپ العان قۇلجا-تەكە تەبىنىپ, الگى كوكجالدارعا قارسى تۇرا قالادى. ءسۇيىر ءمۇيىزى كۇنگە شاعىلىسقان قۇلجا ەڭسەسىن تىكتەپ, ايبىندانىپ شىعا كەلەدى. جالى كۇدىرەيگەن قۇلجانىڭ ومىراۋى ەسىكتەي بولىپ, تۇلا بويى ايبات شاشادى. مۇنداي جانكەشتى قارسىلىقتى كۇتپەگەن كوكجالدار قۇيرىقتارىن باۋىرىنا سالىپ, كەيىن شەگىنە بەرەدى دە بۇلك-بۇلك جەلىپ, ەندى قايتىپ ورالماستاي قىر اسادى.
سايىن دالانىڭ ەركە جانۋارىنىڭ مىناداي قايراتى مەن قايسارلىعىنا تاڭ-تاماشا قالعان ادامداردىڭ ساناسىندا ەشقانداي سىرتقى كۇشكە بوي الدىرمايتىن «رۋح» دەپ اتالاتىن كيەلى ۇعىم سول كەزدە پايدا بولعان ەكەن.
وسى وقيعا اڭىز سيپاتىندا بولعانمەن, قازاق ەلىنىڭ تاعدىرى تارىزدەس بولىپ كورىنەدى. حالقىمىز نەبىر الماعايىپ كەزەڭدەردى باستان وتكەرگەنىن, جاۋگەرشىلىك زاماندا جويىلىپ كەتۋ قاۋپى دە بولعانىن قايتالاپ جاتۋ ارتىق. بىراق, قانداي كەسىر زامان بولسا دا, حالقىمىزدىڭ رۋحى ءسونىپ كورگەن جوق.
باسقا-باسقا ال قازاق ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتى دە, ءمان-مازمۇنى دا ەرەكشە. ءبىز بوستاندىق, ازاتتىق, تەڭدىك جولىندا نايزامىزدى قولدان ءتۇسىرمەگەن حالىقپىز. اشىق كۇندە بەيبىتشىلىگىمىز باياندى بولسىن دەپ سول نايزاعا ۇكى تاققان ەلمىز. ءبىزدىڭ حالقىمىز بەيبىتشىلىك پەن تىنىش ءومىردىڭ باعاسىن جاقسى ۇعىنادى. سوندىقتان قازىرگى قازاقستانداعى جاعدايدى «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» زامانمەن سالىستىرۋعا بولادى. مۇنىڭ ءبارى دە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كونە داۋىردەگى كوك تۇركىلەردىڭ قاعاندارى سەكىلدى «كۇندىز وتىرماي, تۇندە ۇيىقتاماي» اتقارعان قىزمەتىنىڭ ايشىقتى ايعاعى. ول ەلدى قيىندىقتان شىعارامىن دەپ ەدى – شىعاردى, داعدارىستى جەڭەمىن دەپ ەدى – جەڭدى, الەمگە ءسوزىمدى جۇرگىزەمىن دەپ ەدى – جۇرگىزدى.
وزگەنىڭ كورپەسىن جامىلىپ, ءومىر كەشكەن كەزىمىز دە بولعان. تاۋبە, قازىر تاۋەلسىزبىز. بىراق, بوستاندىقتا ءومىر سۇرە ءبىلۋ بوداندىقتا ءومىر سۇرۋدەن وڭاي ەمەس ەكەنىن دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك. اتا-بابامىز ارمانداعان بۇگىنگىدەي كۇنگە جەتكەن سوڭ ۇلت كوشباسشىسى ن.نازارباەۆ: «ءبىز بۇگىنگى تىرلىگىمىز ءۇشىن, قازاقستان دەپ اتالاتىن رەسپۋبليكانىڭ جەر بەتىندە بارلىعى ءۇشىن تاريحتىڭ ءار تۇسىندا وسى ەلدى, وسى جەردى قورعاعان قايسار جانداردىڭ ارۋاعىنىڭ الدىندا قاشان دا قارىزدارمىز» دەپ ايتقانىنداي, ءتاۋ ەتكەن تاۋەلسىزدىگىمىزدى قىزعىشتاي قورعاپ, ساقتاي ءبىلۋىمىز قاجەت.
مىنە, ەندى عاسىرلار بويى ارمان-مۇراتقا اينالعان ەگەمەندىككە قول جەتكەن داۋىردە تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ىشتەگى دە, سىرتتاعى دا قازاقتىڭ رۋحى بيىكتەي ءتۇستى. قازىر «مەن – قازاقپىن!», «مەن – قازاقستاندىقپىن!» دەپ الەم حالىقتارىنىڭ اراسىندا ماقتانىشپەن ايتىپ ءجۇرەتىن ءدارەجەگە جەتتىك.
ءتۇرلى كەزەڭدەردە اتاتۇرىك پەن رۋزۆەلت, شارل دە گولل مەن لي كۋان يۋ, دەن سياوپين سياقتى ءوز ۇلتىنىڭ پەرزەنتتەرى ءوز مەملەكەتتەرىن الەمنىڭ وزگە ەلدەرىنىڭ كوش باسىنا شىعاردى. اۋمالى-توكپەلى ساتكە كەز بولعاندا دا تاۋەلسىزدىكتىڭ تار جول تايعاق كەشۋىنەن تارتىنباي, مەملەكەت تىزگىنىن قولعا العان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ۇلت رۋحىن توسكە ورلەتتى. وسىدان جيىرما جىل ۋاقىت بۇرىن ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلاپ العان ۇلت مۇراتىنا جەتتى. ۇستىمىزدەگى جىلعى ساۋىردەگى پرەزيدەنت سايلاۋىندا دا بارشا قازاقستاندىقتار تاڭداۋىنان تاپجىلمادى.
سول سياقتى قازاقستاندىق عاجايىپ دامۋدىڭ نەگىزىن قالاعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ينتەگراتسيالىق ءۇردىستەردى قالىپتاستىردى. دەزينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە تويتارىس بەرىپ, پراگماتيكالىق مۇراتتاردى جۇزەگە اسىردى. بىزدەگى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا باعىتىن باسقا ەلدەر ءتاجىريبەگە الا باستادى. بارشا الەم قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى – جۇيەلى رەفورمالاردىڭ لوكوموتيۆى, ساياسي ترانزيت تابىسىنىڭ نەگىزى دەپ باعالادى. وسىنداي تابىسقا جەتۋدىڭ, ۇزدىكسىز ىلگەرىلەۋدىڭ كىلتى, باستى قوزعاۋشى كۇشى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەل دە كەمەڭگەر باسشىلىعى, كورەگەندىگى مەن دانالىعى, عاجايىپ ەرىك-جىگەرى مەن سارابدال ساياساتكەرلىگى.
ەلىمىزدە وسىدان 20 جىل بۇرىن قۇرىلعان پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت ءوزىن اقتاپ كەلەدى. ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسىنىڭ باستى گەنەراتورى رەتىندە تانىلعان ەلباسى مەرەيى مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە دە ءۇستەم بولىپ جۇرگەنىن ەل بىلەدى. تۇركى الەمى قازاقستاننىڭ ۇلت كوشباسشىسىن بارشا باۋىر حالىقتىڭ رۋحاني مۇراگەرى دەپ تانىدى. جاقىندا مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي باستاعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا تۇركيادا بولعانىمدا سوعان كوزىم جەتتى.
75 ملن. حالقى بار, الەمدەگى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالاتىن وسى ەلدىڭ نەگىزىن كونە زاماندا حەتتەر قالاعان ەجەلگى نەۆشەحير قالاسىنىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ ءبىرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى. انكارادا ەلباسىنا ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلعان. وسى ساپاردا نەۆشەحيردىڭ تۋريستەر كوپتەپ كەلەتىن اۋدانىندا «قازاقستان» بۋلۆارى اشىلىپ, سونىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىستىق. سول كۇندەردە تۇرىك مەملەكەتىنىڭ, ونىڭ حالقىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا, بارشا قازاقستاندىقتارعا دەگەن ىستىق ءىلتيپاتى مەن جۇرەكجاردى جارقىن نيەتتەرىن ايقىن سەزىندىك. ەلىم دەپ ەمىرەنىپ, حالقىم دەپ تەبىرەنىپ قىزمەت ەتكەن ەلباسىڭ, ونى قوشتاپ, قولداعان جۇرتىڭ بولسا, عالامشاردىڭ قاي تۇكپىرىندە دە ءجۇزىڭ جارقىن, ايدارىڭنان جەل ەسىپ جۇرەتىنى راس.
حاكىم اباي ءوزىنىڭ «قارا سوزدەرىندە» بۇرىنعى اتا-بابالارىمىزدىڭ ەكى مىنەزىن اشىپ كورسەتەدى. بىرىنشىدەن, «... ەل باسى مەن توپ باسىلارى قالاي قىلسا, قالاي بىتىرسە, حالىقتا ونى سىناماق, بىردەن-بىرگە جۇرگىزبەك بولمايدى ەكەن». «ەكىنشى مىنەزى – نامىسقورلىق ەكەن. ات اتالىپ, ارۋاق شاقىرىلعان جەردە اعايىنعا وكپە, ارازدىققا قارامايدى ەكەن, جانىن سالادى ەكەن». دانىشپان اباي وسىلايشا, مەملەكەتتىك ۇلتتى ساقتاۋ مەن كۇشەيتۋگە, قازىر الەم تانىعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ابىرويىن اسىرۋعا بارشا جۇرتىمىزدى جۇمىلدىرۋدىڭ جولىن كورسەتىپ كەتكەن.
... كوپ شۋىلداق نە تابار, بيلەمەسە ءبىر كەمەل؟ بەرەكەلى بولسا ەل – جاعاسى جايلاۋ ول ءبىر كول! – دەپ ۇلى اباي ايتقانداي, كوشباسشىسىن قولداعان حالقىمىز وسىدان 20 جىل بۇرىن تاۋەكەل تۇلپارىنا اياق ارتسا, بۇگىنگى كۇنى بولاشاقتىڭ سەنىم پىراعىن قۇرىقتاپ, ەرتتەپ ءمىندى.
قازاق ەلى ارعى-بەرگى زاماندا ءدال بۇگىنگىدەي ەڭسە تىكتەي الماعان, ءدال قازىرگىدەي باعى جانباعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ارالىعىندا عاسىرلاردا كەتكەن ەسەمىزدى ەڭسەردىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءار جىلى وزىنشە ەرەكشە, ءار جىلدىڭ ەنشىسى ءبىر عاسىرعا تاتيدى. بۇرىن الەم دەشتى قىپشاق دالاسىن دانا ءال-فارابي جانە داڭقى جەر جارعان اتيللامەن تانىعان بولسا, ەندى سول قاتارعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى قوسىلدى. سوڭعى بىرەر جىلدىڭ وزىندە عانا اسا بەدەلدى دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمدارعا تابىستى توراعالىق ەتكەن ەلىمىزدىڭ, ەلباسىنىڭ الەمدىك ارەناداعى ابىرويى مەن بەدەلى ودان بەتەر اسقاقتاي ءتۇستى. جاڭا قازاقستان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
كەڭەستىك يمپەريا كەزىندە ۇزاق جىلدار بويى ادامزات ومىرىنە قاھارىن توگىپ, اجال شاشقان سەمەيدەگى يادرولىق سىناق الاڭىن جاپقان قازاق ەلىنىڭ باستاماسىن دۇنيە جۇزىندەگى بەيبىتقۇمار مەملەكەتتەر مەن قاۋىمداستىقتار, اۋزى دۋالى قايراتكەرلەر مەن ساياساتكەرلەر قۋانا قولدادى. بۇرىن-سوڭدى يادرولىق قارۋدان ءوز بەتىنشە باس تارتۋ ەشبىر مەملەكەتتە بولماعان جاعداي. سول سەمەي پوليگونىن تۇنشىقتىرعان 29 تامىز – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى بولىپ جاريالاندى.
ەلباسىنىڭ وسىدان ون جەتى جىل بۇرىن ءماسكەۋدە كوتەرگەن ەۋرازيالىق مۇراتى جاقىندا عانا رەسەي استاناسىندا جۇزەگە استى. ەۋرازياداعى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ينتەگراتسيالىق ءبىرلەستىكتىڭ ومىرشەڭدىگىنە وعان قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ كوزى جەتتى. جاڭا جىلدان باستاپ ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىسىن باستايدى. ول ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ مودەلىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ميلليونداعان قاراپايىم ادامنىڭ ءمۇددەسىن كوزدەيدى. وتكەن جىلى عانا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ بەلسەندى ءىس-قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە قۇرىلعان كەدەن وداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋىنا جول اشىپ, ورىنسىز سەنىمسىزدىك پەردەسىن ءتۇرىپ تاستادى. مەملەكەتارالىق جانە ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەر جەدەل جۇزەگە اسىرىلا باستادى.
ەلىمىزدە قوعامدىق-ساياسي ينستيتۋت قۇرۋدىڭ باعا جەتپەس جەمىسى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەتنوسارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ەڭ باستى تەتىگى بولىپ تابىلادى. وسى باعىتتا جۇمىس جاساپ جاتقان ەتنومادەني بىرلەستىكتەر, قاۋىمداستىقتار – ءبارى دە تەڭ تۇرعىدا وزدەرىنىڭ ءتىلى مەن ءدىلى, مادەنيەتى مەن سالتىنداعى ۇزدىك پىشىندەردى مەملەكەتىمىزدەگى بىرلىك ساياساتىنا جۇمىلدىرىپ كەلەدى. ءبىر مەملەكەتتىڭ شاڭىراعىنىڭ استىندا بىرنەشە ونداعان ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تاتۋ-ءتاتتى, تىعىز ارالاسىپ, ورتاق وتانىمىز – قازاقستاننىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىلا ەڭبەك ەتىپ جاتقانىنا الىس-جاقىن شەت ەلدەردەگى كورنەكتى قايراتكەرلەر مەن ساياساتكەرلەر ەرەكشە قىزىعىپ, وزدەرىنە ۇلگى ەتىپ ۇسىنۋدا. مىنە, وسىنداي پراگماتيكالىق ءىس-قيمىلداردىڭ باسىندا ءبىزدىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءجۇر.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلوردانى قارت الاتاۋدىڭ باۋرايىنان سارىارقانىڭ توسىنە كوشىرۋ ەلىمىزدىڭ گەوساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ءمادەني جانە رۋحاني دامۋىنا جاڭا بەتبۇرىستار اكەلدى. تاڭعالارلىق قىسقا مەرزىم ىشىندە ەۋرازيا كىندىگىندە, ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىندا ەرتەگىدەگىدەي, كوزدىڭ جاۋىن العان جاھۇت قالا ەڭسە كوتەردى. الەمدىك ءساۋلەت ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن كوركى مەن كەلبەتىندە ايشىقتاعان بۇگىنگى استانا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن گۇلدەنۋىنىڭ ايقىن نىشاندارىن كوز الدىمىزعا اكەلەدى. ەلوردا ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن, حالقىمىزدىڭ رۋحىن كوتەردى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وسى قالاعا قونىس اۋدارۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەر كوبەيىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ استاناسىنان باستاۋ العان ءىرى-ءىرى قۇرىلىس كەشەندەرى قالالاردا, ءتىپتى اۋىلدىق جەرلەردە دە كورىنىس تاپتى.
ءال-فارابي بابامىز: «مارتەبەسى, رۋحى بيىك شاھار – ادامداردى ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق جاساۋعا قۇشتار, وزدەرىنىڭ تاماشا قادىر-قاسيەتتەرىن باعالاپ, وزگە جۇرتتى ىنتىزار ەتەتىن قالا» دەگەن ەكەن. ەلباسىنىڭ استانانى 2030 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ وزىق وتىز قالانىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ تۋرالى العا قويعان مىندەتى دانىشپان بابامىزدىڭ وسى ۇلاعاتىنا جاۋاپ بەرگەندەي. ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز, بۇگىنگى جاستار وعان قول جەتكىزەرى ءسوزسىز. ەلوردانىڭ اسەم كەلبەتى ءاربىر قازاقتىڭ دا, ءاربىر قوناقتىڭ دا جۇرەگىنە شۋاق, جانىنا جىلىلىق قۇيادى. ەلباسى ىرگەتاسىن قالاعان, اسان بابا جەلمايامەن ىزدەگەن جەرۇيىعىڭ وسى ەمەس پە؟!
بۇل – تاعدىردىڭ تەڭدەسى جوق سىي-سياپاتى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ۇلتىمىزعا ۇتىمدى, ۇلىسىمىزعا ۇلىقتى, بارشا قازاقستاندىقتارعا قۇتتى بولعاي!
ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • بۇگىن, 21:51
قازاقستان مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك 2031 جىلعا دەيىنگى ىنتىماقتاستىق ستراتەگياسىن تالقىلادى
ەكونوميكا • بۇگىن, 21:30
شەت اۋدانىنان شىققان سپورتشى رەسپۋبليكالىق اسىق اتۋ تۋرنيرىندە جەڭىسكە جەتتى
سپورت • بۇگىن, 20:48
قازاقستاندا وڭدەۋ ونەركاسىبى 6,4%-عا ءوستى
ءوندىرىس • بۇگىن, 20:29
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا رەفەرەندۋمعا قانشا قاراجات جۇمسالادى؟
قارجى • بۇگىن, 20:08
اباي وبلىسىندا اليمەنت ءوندىرۋ تەتىگى كۇشەيدى
قوعام • بۇگىن, 19:55
مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن كۇشەيتەتىن زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 19:45
جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدايتىن جالپىۇلتتىق كواليتسيا قۇرىلدى
اتا زاڭ • بۇگىن, 19:35
مەملەكەت باسشىسى كانادا پرەمەر-مينيسترىنە كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 19:29
ۇيلەنگىسى كەلمەيتىندەر نەگە كوبەيدى؟
قوعام • بۇگىن, 19:10
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا رەفەرەندۋمدا قانشا ادام داۋىس بەرە الادى؟
اتا زاڭ • بۇگىن, 18:50
قونىس تويى تويلاندى, توقتاعان قۇرىلىس قوزعالدى
ايماقتار • بۇگىن, 18:44
ۆيتالي كولتوچنيك: جاڭا كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جۇيەسىن جاڭارتاتىن شەشۋشى قادام
اتا زاڭ • بۇگىن, 18:25
جاڭا كونستيتۋتسيا: رەفەرەندۋم – تۇراقتى بولاشاققا باستايتىن ستراتەگيالىق تاڭداۋ
رەفەرەندۋم • بۇگىن, 18:13