ء«بىز تاۋەلسىزدىككە اڭساپ, زارىعىپ جەتتىك. ەندى سول تاۋەلسىزدىكتىڭ قاسيەتتى رامىزدەرىن دە ەرەكشە قادىرلەۋىمىز, قاستەرلەۋىمىز كەرەك. ءاربىر ازامات قازاقستاننىڭ تۋىن, ەلتاڭباسىن, ءانۇرانىن تۇمارداي قاسيەت تۇتۋى قاجەت. ەلدىگىمىزدىڭ سىنالاتىن ءبىر تۇسى – وسى», دەگەن ەدى ەلباسى مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قاتىستى سويلەگەن سوزىندە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى سوزدەرىن قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىعى جۇرەك تۇكپىرىندە ساقتاپ, اركەز جادىندا ۇستاعانى ءجون. ويتكەنى رامىزدەر ەلدىڭ وزىندىك ءومىر سالتىن, بولمىس-ءبىتىم ەرەكشەلىگىن, وزگەلەرمەن بايلانىس ورناتۋ مۇراتىن بىلدىرەتىن ايرىقشا بەلگى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەتتىك رامىزدەرسىز تاۋەلسىز ەل بولمايدى. قازاقستان دا ءوز ەگەمەندىگىن جاريالاعان كەزدە ونى ەڭ الدىمەن تاۋەلسىز ەلدىڭ ساياسي مارتەبەسىن بىلدىرەتىن تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ ارقىلى بەكىتتى. سودان كەيىن كۇن تارتىبىندە مەملەكەتتىك رامىزدەردى قابىلداۋ ماسەلەسى تۇردى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش رامىزدەرى – تۋ مەن ەلتاڭبا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جاريالانۋىنىڭ ءدال 130-شى كۇنى, ياعني 1992 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا قابىلداندى. ال ءانۇران ءماتىنى سول جىلدىڭ 11 جەلتوقسانىندا بەكىتىلگەنىنەن وقىرمان قاۋىم حاباردار بولسا كەرەك.
تاۋەلسىزدىگىن ەندى جاريالاعان ەلىمىز ءۇشىن مەملەكەتتىك رامىزدەردى قابىلداۋ راسىندا دا جەڭىل بولا قويعان جوق. ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەر اسا جاۋاپتى ءىستى جان-جاقتى ىزدەنىسپەن, مۇقيات دايىندىقپەن قولعا الدى. الدىمەن 1992 جىلدىڭ باسىندا جوعارعى كەڭەستىڭ تورالقاسى مەملەكەتتىك سيمۆوليكانى دايىنداۋ بويىنشا جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. وسى قۇجاتقا سايكەس ارنايى شىعارماشىلىق كوميسسيا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا بەلگىلى زاڭگەرلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرى كىردى.
كوپ كەشىكپەي ەلتاڭبا, تۋ جانە ءانۇران جوبالارىن جاساۋعا كونكۋرس جاريالاندى. وعان قاتىسۋشىلار الدىنا كۇردەلى ءارى جاۋاپتى مىندەتتەر قويىلدى. مەملەكەتتىك رامىزدەر, اسىرەسە تاريحي, ساياسي جانە ەكونوميكالىق سيمۆوليزمگە سايكەس كەلۋى ءتيىس بولدى. ال رامىزدەر جوبالارىن جاساۋ كونكۋرسىندا 600-دەن استام ادام قاتىسقان ەكەن. مەملەكەتتىك تۋ ەسكيزدەرى بەينەلەنگەن شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرى بار تۇسكەن ءوتىنىم 1200-ءدى قۇراعان. سونداي-اق كونكۋرسقا بولاشاق ەلتاڭبانىڭ 245 سۋرەت جوباسى مەن 67 سۋرەتتەمەسى جانە ءانۇراننىڭ 750 نۇسقاسى ۇسىنىلىپتى.
مەملەكەتتىك رامىزدەردى قابىلداۋدا ەلباسىنىڭ ءرولى ەرەكشە بولعانىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. ءانۇران ماتىنىنە جەكەلەگەن تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. تەرمين سوزدەردىڭ قازاق تىلىندە پايدالانۋىنا باسا نازار اۋداردى. سونىڭ ناتيجەسىندە «ەلتاڭبا», ء«انۇران», ء«رامىز» سوزدەرى بۇگىندە كەڭىنەن قولدانىلىپ ءجۇر... سودان بەرگى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تۋى وليمپيادالار مەن ءتۇرلى حالىقارالىق سپورت جارىستارىندا تالاي مارتە جەلبىرەدى, ءانۇرانىمىز دا تالاي مارتە وينالدى. اسپانكوك تۋىمىز عالامشاردىڭ ەڭ بيىك شىڭدارىنا دا, اركتيكا مەن انتاركتيداعا دا, ءتىپتى عارىشقا دا تىگىلدى.
مەملەكەتتىك رامىزدەر – ەل دامۋىنىڭ اجىراماس بولىگى. سوندىقتان قازاقستاندىقتاردىڭ وسى رامىزدەرگە دەگەن قۇرمەتى, ولاردى بويتۇمارداي قاستەرلەۋى ەرەكشە سەزىلىپ تۇرۋى ءتيىس. رامىزدەر ارقىلى ەلىمىزدى بۇكىل الەم تانيدى. ويتكەنى وندا قازاق حالقىنىڭ باستان وتكىزگەن تاريحى, مادەنيەتى مەن ءداستۇرى كورىنىس بەرەدى. جاستاردىڭ وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن وياتادى, پاتريوتيزمگە ۇندەيدى, باتىلدىققا تاربيەلەيدى. العاشقى جىلدارداعىداي ەمەس, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى ءماتىنىن بىلمەيتىن جان كەمدە-كەم. ول ناسيحاتتىڭ جەمىسى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز.
رامىزدەر بالاباقشالاردا دا, مەكتەپتەردە دە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ عيماراتتارىندا دا كورنەكتى ورىندارعا ورنالاستىرىلعان. بالاباقشا بۇلدىرشىندەرى وڭ قولىنىڭ الاقانىن جۇرەك تۇسىنا قويىپ «مەنىڭ قازاقستانىمدى» شىرقاعاندا ەرەكشە ءبىر سەزىمگە بولەنەتىنىڭ, جىگەرلەنىپ قاناتتاناتىنىڭ راس. بۇل ەل بولاشاعى – جاستاردىڭ ءوز وتانىن, ءوز جەرىن, ءوز ەلىن قورعاۋعا دەگەن سەزىمىن وياتىپ, سەنىمىن نىعايتاتىنى انىق. بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرى مەن مەكتەپ وقۋشىلارى ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى ءماتىنىن اتا-انالارىنان دا جاقسى بىلەدى دەسەك, دۇرىس ايتقان بولار ەدىك.
جاسىراتىنى جوق, كەيدە مەملەكەتتىك رامىزدەردى قۇرمەتتەمەۋ سياقتى كەلەڭسىز جايلاردىڭ ورىن الاتىنى بار. ءبىر جاقسىسى, ونداي وقيعالاردى ۇلتجاندى ازاماتتارىمىز دەر كەزىندە بايقاپ, وعان ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ نازارىن اۋدارتتى. الگىلەرگە زاڭناماعا سايكەس شارا قولدانىلدى.
تاريحتا مەملەكەتتىك رامىزدەرگە بايلانىستى ءارتۇرلى دەرەكتەر دە كەزدەسەدى. الەم ەلدەرىنىڭ تۋلارىندا ەڭ كوپ كەزدەسەتىن رەڭ – قىزىل ءتۇس ەكەن. وسى ءتۇس بارلىق مەملەكەت تۋلارىنىڭ ۇشتەن ەكىسىندە بار. ودان كەيىنگىسى اق, كوك, سارى جانە قارا ءتۇستى تۋلار. ال ءتورت ولەڭ جولىنان تۇراتىن ەڭ قىسقا ءانۇران ءماتىنى جاپونيا مەن يوردانيا ەلدەرىنە تيەسىلى كورىنەدى. سونداي-اق 158 ولەڭ جولىنان تۇراتىن ەڭ ۇزاق ءانۇران ءماتىنى گرەكيا ەلىنىڭ ءانۇرانى. «بوستاندىق ءانۇرانى» دەپ اتالاتىن ونىڭ ءماتىنىن 1823 جىلى گرەك اقىنى ديونيەنوس سولوموس جازعان.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
