«مەملەكەتتىك قىزمەتكە لايىقتى ادامداردىڭ كەلۋى جانە لايىقتى تۇردە ىلگەرىلەتىلۋى ءۇشىن كەز كەلگەن سۋبەكتيۆيزمدى جويۋ قاجەت. مۇنان باسقاشا بولماۋى ءتيىس. جاريا تۇردە دە ايتا الامىن. كەشە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە دە ايتقان ەدىم. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى بالانى زورلاعان. سونىڭ توڭىرەگىندە قانداي اۋرە-سارساڭ باستالدى دەسەڭشى. ەشكىم تابا المادى, دالەلدەي المادى. نەگە ەكەنىن بىلەسىزدەر مە؟ ويتكەنى تىزبەكتىڭ بارلىق جەرىندە تۋعان-تۋىستارى وتىرعان: پوليتسيا, جوعارى ورگان, ودان جوعارى ورگاندا دا تۋعان-تۋىستار. بارلىعى دا بۇل ءىستى جابۋعا تىرىسىپ باقتى", - دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق بازارعا زاتىن اپارىپ ساتىپ, تابىس تابۋدى نامىس كورەتىنىن ايتتى.ء "بىز وسى جىلداردىڭ ىشىندە ەلدى, اسىرەسە قازاقتى بيزنەسكە ۇيرەتىپ كەلە جاتىرمىز. قازاق اتامىز بازارعا بارىپ بىردەمە ساتۋدى, زاتىن اپارىپ, تابىس تابۋدى نامىس كورەدى. باسقا حالىقتار كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ, باياعىدا بايىپ كەتكەن. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن بۇل قاجەت. ءبىر جاعىنان مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى بيزنەسكە بايلانىستى. ورتا شارۋا ادامداردىڭ ءوز ءىسى, ءۇي-جايى, جاعدايى بولاتىن بولسا, وندا ول وسى مەملەكەتتىڭ, زاڭىنىڭ تۇراقتى بولۋىن قالايدى. وتانسۇيگىشتىك سودان باستالادى. "تۋعان جەرىن سۇيە الماعان, سۇيە الا ما تۋعان ەلىن" دەگەن ءسوز بار", - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى بۇگىندە مەملەكەت بيزنەستى دامىتىپ, وعان جان-جاقتى جاعداي جاساپ كەلە جاتقانىن, سالىق كولەمىن تومەندەتكەنىن باسا ايتتى.
"ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جارتىسىن ءىس ادامدارى اكەلسىن دەپ وتىرمىز. ال سوعان جەتسەك, مەملەكەت تۇراقتى بولادى. تالاي ايتىپ ءجۇرمىن. دۇنيەدەگى ءتورتىنشى ەكونوميكا گەرمانيا ءىجو-ءسىنىڭ 90 پايىزىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس بەرەدى. اقش-تىڭ 70-80 پايىزىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس بەرەدى. كەشە ءبىز ساراپتاپ قاراعان كەزدە ونىڭ اۋقىمى سوڭعى 2 جىلدا تومەندەپ كەتكەن. باعا تومەندەدى, ءويتتى-ءبۇيتتى دەيدى. ونىڭ بيزنەسكە قانداي قاتىسى بار؟ مۇنايدىڭ, تەمىردىڭ, كومىردىڭ باعاسى تومەندەسىن, الايدا بيزنەستىڭ جۇمىسى باسقا عوي. ءبىر شارۋاسى بولماي جاتسا, كەلەسىسىنە اۋىسادى. ياعني, يىلگىش جۇيە. ىسپەن شۇعىلداناتىن ادام ءال-اۋقاتىن جامان دەپ ايتا المايدى", - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى ەلىمىزدە بىلىكتى مامانداردىڭ جوقتىعىن دا باسا ايتتى.
"ماسەلە جۇمىس ورنىندا ەمەس - ماماندا. ەگەر دە سەن كىرپىش قالاي الماساڭ, قۇرىلىسقا بارىپ قالاي جۇمىس ىستەيسىڭ؟! ماشينا جۇرگىزە الماساڭ قالاي رولگە وتىراسىڭ. بۇگىنگى ماسەلە جۇمىسسسىزدىقتا ەمەس - ماماندىقتىڭ جوقتىعىندا. نۇروتاندىقتاردىڭ بارلىعىنا ايتارىم, سول ءۇشىن تالاي نارسە جاسادىق. ەڭ ءبىرىنشى, ماماندىقتى جاستارعا مەملەكەت ارقىلى اقىسىز بەرەمىز دەدىك. سول قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن "نۇر وتان" پارتياسى جەرگىلىكتى جەرلەردە قاراۋى كەرەك. كەشە 148 مىڭ بالا ورتا مەكتەپتى ءبىتىردى. ءبىرشاماسى ۋنيۆەرسيتەتكە, قالعانى كوللەدجگە تۇسەدى. باسقاسى ءوز شارۋاسىمەن شۇعىلدانادى. سونىڭ ىشىندە قالاتىندار دا بار. نەگە قالادى؟ ويتكەنى, ەشقانداي ماماندىعى جوق. مۇمكىن باياعىداي مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپتاردا ەڭبەككە باۋلۋ كەرەك شىعار. اۋىلداردا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا, قالالاردا باسقا ماماندىقتارعا. سول جاعىن ويلاستىرۋىمىز قاجەت", - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونداي-اق پرەزيدەنت ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ءاردايىم ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋى كەرەكتىگىن ايتتى. «قازۇۋ ءاردايىم ءنومىرى ءبىرىنشى بولاتىن. مىنە, قازىرگى ۋاقىتتا ول وسى بيىككە ساي بولۋى كەرەك. كەيبىر پوزيتسيا بويىنشا قالىپ كەلەدى. اسىرەسە, زاماناۋي وقىتۋ, ءىت-تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋ تۇرعىسىندا رەيتينگ جۇرگىزگەنىمىزدە, جەكە شاعىن ۋنيۆەرسيتەتتەر قازۇۋ-دان وزىپ كەتتى. وكىنىشتى. سوندىقتان, ءسىزدىڭ قازىر ايتىپ وتىرعانىڭىز وتە قاناتتاندىرادى. شىنىندا دا, بارلىعى جوعارى وقۋ ورىندارىنان باستالۋى كەرەك. سولاي عوي. رەكتور وسى باعىتتا مەندە بولعان. بۇكىل ۋنيۆەرسيتەت ۇلگى كورسەتە ءبىلۋى ءتيىس. باعدارلامانى قولداڭىزدار, ال ءبىز سىزدەردى قولدايتىن بولامىز», - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىن بەس الەۋمەتتىك باستامانى ورىنداۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋگە شاقىردى. بۇل رەتتە ستۋدەنتتەر ءۇشىن 75 مىڭ ورىنعا ارنالعان جاتاقحانا نىساندارىن سالۋ باعىتىنا ەرەكشە ەكپىن قويىلدى. مەملەكەت باسشىسى ەلورداعا ءبىلىم الۋعا كەلگەن ستۋدەنتتەر تاپ بولاتىن جاعدايعا توقتالدى.
"نەگە مەندە وسىنداي يدەيا پايدا بولدى؟ قالانى ارالاۋ كەزىندە استانا ستۋدەنتتەرى بازارداعى لاشىقتاردا تۇرىپ جاتقانىن كوردىم, ياعني تەك تۇنەپ شىعۋ ءۇشىن وسىنداي جەرلەرگە بارادى. ونداي جەرلەردە ساباق وقۋعا نەمەسە جۋىنۋعا ەشبىر جاعداي جاسالماعان. سايكەسىنشە, ول قانداي ءبىلىم الادى؟ مۇنداي جاعداي وسىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وزگە جەرلەردە بولۋى مۇمكىن. اتاپ ايتقاندا, ەلوردادا اتا-اناسىمەن بىرگە تۇراتىن ستۋدەنتتەر بار, سونىمەن قاتار وزگە وڭىرلەردەن ءبىلىم الۋ ءۇشىن قالاعا كەلەتىندەر دە از ەمەس. سوندىقتان دا ءبىلىم الۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلارعا قول جەتكىزۋ - ءبىزدىڭ جاستار ءۇشىن ۇلكەن يگىلىك", - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت جازعى كەزدە ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرىن قۇرىلىسقا تارتۋ كەرەكتىگىن ۇسىندى. قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاتاقحانالاردا 2019 جىلى 5 مىڭ ورىن, 2020 جىلى 15 مىڭ جاڭا ورىن پايدالانۋعا بەرىلەدى.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا ەلباسى كوممەرتسيالىق ماقساتقا بەرىلەتىن جەر ۋچاسكەلەرى تۋرالى اقپاراتتار اشىق بولۋى كەرەكتىگىنە توقتالدى. وتىرىس بارىسىندا قىزىلوردا وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى عالىمبەك جاقسىلىقوۆ وڭىردە كاسىپكەرگە بارلىق ينجەنەرلىك جەلىگە ءبىر جەردەن قوسىلۋعا رۇقسات الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن گەواقپاراتتىق ونلاين-قىزمەت ىسكە قوسىلعانىن ايتتى.
"بۇرىن كاسىپكەرلەر تەحنيكالىق شارتتار الۋ ءۇشىن قالانىڭ 4 جەرىندە ورنالاسقان 4 مەكەمەگە تاراتىن. سودان كەيىن وعان 4 اي ۋاقىت كەتەتىن. قازىرگى تاڭدا مۇنىڭ بارلىعىن ونلاين-قىزمەت ارقىلى ءبىر جەردەن ءۇش كۇننىڭ ىشىندە الادى. دەمەك, ءبىز كاسىپكەردىڭ قاراجاتىن, ۋاقىتىن ۇنەمدەپ وتىرمىز. سونىڭ ارقاسىندا كاسىپكەر 4 ايدا الاتىن رۇقساتتى ءۇش كۇندە الىپ جاتىر", - دەدى جاقسىلىقوۆ.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى مۇنداي قىزمەتتىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە بار-جوعىن سۇرادى.
"سونى باسقا وڭىرلەردىڭ بارلىعىندا نەگە ەنگىزبەدى؟ الدە بار ما؟ مىنەكەي, قىزىلوردا وبلىسىندا ەنگىزدى. ايتىپ وتىر, ناقتى ناتيجەسى بار. بارلىق وبلىستا قوسۋ كەرەك. ىسكەر ادامداردىڭ سۇرايتىن ەڭ نەگىزگى ماسەلەسى وسى. جەر دەگەندە بارلىعى جابىسىپ قالادى. شەشپەيدى. اناۋ دا, مىناۋ دا بەرگىسى كەلمەيدى", - دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كەلەسى كەزەكتە عالىمجان جاقسىلىقوۆ كوممەرتسيالىق ماقساتقا بەرىلەتىن بوس جەر ۋچاسكەلەرى تۋرالى اقپارات, ساتۋ نەمەسە جالعا بەرۋ اۋكتسيوندارى, وعان قاتىسۋ شارتتارى بارلىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولجەتىمدى ءارى اشىق بولاتىنىن ايتتى.
"اشىق بولۋى كەرەك. قاي جەردە جەر بار؟ قالاي ساتىلىپ جاتىر, كىمگە ساتىلىپ جاتىر؟ نەگە وعان ساتىلدى, باسقاعا نەگە بەرىلگەن جوق؟ باسەكەلەستىك جاعداي بولدى ما, بولمادى ما؟ سوندا جەمقورلىق تا بولمايدى. بيزنەسمەن مەن شەنەۋنىك اراسىندا قاتىناس بولمايدى. قاشاننان بەرى ايتىپ كەلەمىز. مۇنى جالپى شەشۋگە بولادى عوي. وسى ماسەلە قىزىلوردادا شەشىلگەن بە؟", - دەپ سۇرادى ودان ەلباسى. قىزىلوردا وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ءوز كەزەگىندە جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل باعىتتاعى بارلىق جۇمىستار ونلاين فورماتقا كوشىرىلەتىندىگىن ايتىپ سەندىردى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى: «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆتەن بۇل ماسەلە بارلىق جەردە شەشىلىپ جاتىر ما؟», دەپ سۇرادى. مىرزاحمەتوۆتىڭ اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايىنداعى ەسەبىن تىڭداي كەلە ەلباسى: "سەن ءبارىن ماقتاي بەرمە. بىلەمىز عوي. ماسەلە تەك قانا ءىس ادامدارىنىڭ جەر الىپ, جۇمىس ىستەۋىندە ەمەس, ارقايسىسىنىڭ شەنەۋنىكتىڭ ارتىنان جۇرۋىندە. ال ول كەلگەنىن جاقسى كورىپ وتىرادى. ول بەكەر كەلمەيدى. بارلىق پالە سول جەردە. بىرەۋ بىردەڭەگە رۇقسات بەرەتىن بولسا, سول رۇقسات ءۇشىن بىردەڭە جاساپ بەر دەپ وتىرادى. جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ نەگىزگى ماسەلەسى شەنەۋنىك پەن ءىس ادامدارىنىڭ اراسىنداعى تىكەلەي قارىم-قاتىناستى اجىراتۋ كەرەك. بارلىق اكىمگە ايتارىم وسى. قانشا ايتىپ تا كەلەمىز. وسىنى جوندەۋ كەرەك", - دەپ تاپسىردى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
