كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ساپا سالاسىنداعى «التىن ساپا», بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى سالاسىنداعى «پارىز» بايقاۋلارى بويىنشا سىيلىقتارىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ارنايى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارىن ماراپاتتاۋعا ارنالعان سالتاناتتى راسىمگە قاتىستى. ماراپاتتاۋ ءراسىمى بارىسىندا قازاقستانداعى يندۋستريالىق نىسانداردىڭ تۇساۋكەسەرى جانە ولاردى ىسكە قوسۋعا ارنالعان جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بولىپ ءوتتى. استاناداعى «ۆەلوترەك-سارىارقا» سپورتتىق كەشەنىندە پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆتىڭ جانە ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن سالتاناتتى راسىمگە 6 مىڭعا تارتا ادام قاتىستى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ەكونوميكالىق ورلەۋ ءۇردىسى بەلەڭ الىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەرەكشە ايتۋلى كۇنگە تولايىم تارتۋلار جاسالۋدا. وسى ورايدا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءىرى جوبالار ىسكە قوسىلىپ, مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ۆەلوترەك-سارىارقا» سپورتتىق كەشەنىندە وتكەن ونلاين رەجىمىندەگى ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان وڭىرلىك جوبالاردىڭ جۇمىس بارىسىمەن تانىسىپ, تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن ءىرى جوبالاردىڭ تۇساۋىن كەستى.
جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردىڭ بەتاشارى
قوستاناي وبلىسىنان باستالدى. ونلاين رەجىمىندە ءوتىپ جاتقان تەلەكوپىر بارىسىندا ۇلكەن مونيتوردان مەرەكەلىك رۋحپەن جىگەرلەنگەن قوستانايلىقتار ەلباسىنا دۋ قول شاپالاقتاپ قۇرمەت كورسەتتى. قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ءسوز الىپ, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وڭىردە اتقارىلعان يگى ىستەردى تىلگە تيەك ەتتى. ءسىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماڭىز بويىنشا ءۇيدب اياسىندا قوستاناي وبلىسىندا اعىمداعى جىلى جالپى قۇنى 24,6 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 28 جوبا ىسكە قوسىلدى. قازىر ءبىز سونداي ءبىر ءىرى جوبانىڭ تۇساۋكەسەرىنىڭ كۋاسى بولعالى تۇرمىز, دەدى سەرگەي كۋلاگين.
بۇل –
سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ جاڭا №17-ءشى تەحنولوگيالىق سەكتسياسى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 7,3 ميلليارد تەڭگە. بۇل جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋى ناتيجەسىندە قۇرامىندا 66 پايىز تەمىرى بار تەمىر كەنى كونتسەنتراتىن شىعارۋ 1,7 ميلليون تونناعا ارتادى. وسىنىڭ ارقاسىندا باستاپقى تەمىر كەنى كونتسەنتراتىن شىعارۋ كولەمى جىلىنا 18 ميلليون تونناعا ۇلعايماق. ءسويتىپ, «سسكوب» اق رەسەي مەن قىتايعا جىبەرىلەتىن ەكسپورتتىق ءونىم كولەمىنىڭ اينالىمىن ارتتىرادى. قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى جاڭا ءوندىرىس نىسانىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنان رۇقسات سۇرادى.
تەلەكوپىر ارقىلى ەلباسى قوستانايلىقتاردى ەڭبەك جەڭىسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتادى. سوكولوۆ-سارىباي ءوندىرىستىك بىرلەستىگى ەلىمىزدەگى ەڭ قۋاتتى كەن ءوندىرۋشى كومپانيا بولىپ تابىلادى. مەن بۇل ەڭبەك ۇجىمىن جاقسى بىلەمىن. سىزدەردىڭ بۇگىن ىسكە قوسقالى وتىرعان وندىرىستەرىڭىز ەلىمىز ءۇشىن وتە قاجەت ەدى. بۇل جاڭا ءونىم, بۇل قوسىمشا ۇلكەن تابىس اكەلەتىن ونىمدەر. سىزدەردى وسى تابىستارىڭىزبەن جانە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق تورقالى تويىمەن قۇتتىقتايمىن. ەڭبەكتە تابىس, زور دەنساۋلىق تىلەيمىن. كاسىپورىندى ىسكە قوسۋعا رۇقسات, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە.
ودان كەيىن تەلەكوپىر ارقىلى
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ءسوز الدى. بۇگىنگى تاڭدا ءوزىڭىز اشقان «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى كەڭ قانات جايۋدا. ارنايى ايماقتا جالپى قۇنى 400 ميلليون دوللار بولاتىن قىتايدىڭ «سان باو» كومپانياسىمەن بىرگە 11 كاسىپورىننان تۇراتىن «ونەركاسىپ پاركىن» جاساۋ جوباسىن ىسكە اسىرا باستادىق, دەدى ول ءوز سوزىندە. بۇگىن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش
كومپيۋتەرلىك پلانشەت زاۋىتىن ىسكە قوسقالى تۇرمىز. وتاندىق ءونىمنىڭ ساپاسى وتە جوعارى ءارى وعان قازاقشا باعدارلاما ەنگىزىلگەن. باعاسى دا قولجەتىمدى. كومپيۋتەرلىك قۇرالدىڭ العاشقى توبىن ورتا مەكتەپتەرگە جىبەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ۇردىسىندە مەملەكەت تاراپىنان ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ۇنەمى كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىندا جاڭا ەركىن ەكونوميكالىق ايماق پايدا بولدى, دەدى ەلباسى تەلەكوپىر ارقىلى ماڭعىستاۋلىقتارعا ارناعان سوزىندە. ەركىن ايماقتا بىرقاتار كاسىپورىندار اشىلىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. يندۋستريالاندىرۋ دەگەنىمىز تەك قانا ءوندىرىس مەكەمەلەرى ەمەس, زاۋىت, فابريكالار عانا ەمەس, بۇل ورايداعى باستى ماقسات – حالىققا جۇمىس بەرۋ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا دا ءبىز وسى العان باعىتتان تايمايمىز. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى ماڭعىستاۋ ءوڭىرىندە اتقارىلىپ جاتقان يندۋستريالاندىرۋ جۇمىسىنا جوعارى باعا بەرە كەلىپ, اقتاۋ پورتى ارقىلى جانە سالىنىپ جاتقان باسقا دا ايلاقتار ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ جالعىز تەڭىزىمىز – كاسپي تەڭىزى ارقىلى شەتەلگە شىعاتىن جولىمىزدى كەڭەيتۋدەمىز. بۇل جاعىنان دا الداعى ۋاقىتتا وركەندەۋ ءۇردىسى ۇلكەن بولدى دەپ ەسەپتەيمىن, دەپ اتاپ كورسەتتى. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى ماڭعىستاۋلىقتاردى ەلىمىزدىڭ ايتۋلى مەرەكەسىمەن جانە الداعى جاڭا جىلمەن قۇتتىقتاپ, زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ساتتىلىك تىلەدى.
ونلاين جۇيەسى ارقىلى جوبالاردى ىسكە قوسۋ سالتاناتىنىڭ كەزەگى
اقتوبە وبلىسىنا كەلىپ جەتتى. تەلەكوپىرگە مۇعالجار اۋدانى اۋماعىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان
«قازاقويل اقتوبە» جشس-نىڭ جاڭادان اشىلعالى وتىرعان گاز ءوڭدەۋ زاۋىتى قوسىلدى. زاۋىت عيماراتىنا جينالعان جۇمىسشىلار قارامى قوماقتى. ولاردىڭ قولدارىنا ۇستاعان ۇندەۋلەر مەن ۇراندار, ترانسپارانتتار مەن جالاۋشالار قۋانىشتى ءساتتىڭ سالتاناتىن ارتتىرا تۇسكەندەي. جينالعانداردىڭ جۇزدەرىنەن قۋانىش لەبى ەسەدى. ونىڭ دا رەتى بار. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى مەن رەسەيدىڭ «لۋكويل» كومپانياسىنىڭ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەگەنىنە 20 جىل تولۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر ەكەن.
ءوڭىر 20 جىلدا ەكونوميكاسى ءارتاراپتاندىرىلعان, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ونىمدەر وندىرەتىن يندۋستريالى ايماققا اينالدى. مۇندا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ۇدەرىسى جەدەلدەتىلۋدە. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى ءوندىرىس كولەمى 578 ەسە ءوسىپ, وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 1 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. بيىل وبلىستا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 1 تريلليون 300 ميلليارد تەڭگە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعان ەكى جىلدا جالپى قۇنى 184 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 51 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. وبلىستا ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان جاڭا جوبالار دا جۇزەگە اسىرىلۋدا. تەلەكوپىردە ءسوز العان وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ وسى ساتتە تۇساۋى كەسىلەتىن جاڭا جوبا – «قازاقويل اقتوبە» جشس-نىڭ گاز وڭدەۋ زاۋىتى جايىندا ەلباسىنا قىسقاشا مالىمدەدى.
اسا قادىرلى ەلباسى, ءسىزدى جانە بارشا قازاقستاندىقتاردى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن, دەي كەلىپ وبلىس باسشىسى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ وسى جىلداردا اقتوبە وبلىسى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق كارتاسىنان تۇراقتى ورىن العانىن, جاڭا يندۋستريالىق ساياسات ناتيجەسىندە بۇگىنگە جانە بولاشاققا قىزمەت ەتەتىن جاڭا وندىرىستەر ىسكە قوسىلعانىن, بارلىق كاسىپورىنداردا ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە قايتا وڭدەۋ پروتسەسىن ارتتىراتىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار كوپتەپ ەنگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
قازىر پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىرعان «قازاقويل اقتوبە» جشس-نىڭ گاز وڭدەۋ زاۋىتى ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتاتىن وتە ماڭىزدى جوبا. زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 420,0 ميلليون تەكشە مەتر مۇنايعا ىلەسپە گازدى وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانىڭ قۇنى 41,7 ميلليارد تەڭگە تۇرادى. زاۋىت قۇرىلىسىندا 1,5 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتتى. بۇل زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋى وبلىس تۇرعىندارى مەن كاسىپورىنداردىڭ كوگىلدىر وتىنعا دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا, سونداي-اق, جاڭا ءوڭدەۋشى كاسىپورىنداردى دامىتۋعا جانە وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋالدى ساۋىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاۋىت قۇرامىنا كىرەتىن گاز وندەۋ كەشەنىندە 420 ميلليون تەكشە مەتر گاز وڭدەلىپ قانا قويمايدى, بۇعان قوسىمشا 300 ميلليون تەكشە مەتر قۇرعاق گاز, 45 ميلليون تەكشە مەتر سۇيىتىلعان گاز, 6 مىڭ توننا گازدىق بەنزين جانە 10 مىڭ توننا تۇيىرشىكتى كۇكىرت وندىرىلەدى.
«قازاقويل اقتوبە» جشس باس ديرەكتورى اندرەي رەشەتنەۆ ارناۋلى تەتىكتى باسىپ زاۋىتتى ىسكە قوستى. زاۋىتقا قويىلعان ۇلكەن تەلەەكراننان گازدىڭ كومپرەسسورلارعا تۇسكەنى ايقىن كورىنۋدە. گاز وڭدەۋ پروتسەسىن تاماشالاعان جينالعاندار دۋ قول شاپالاقتاپ, جاڭا ءوندىرىستىڭ اشىلۋ قۋانىشىنا بولەندى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اقتوبە وبلىسى مۇناي-گاز وندىرەتىن ماڭىزدى وڭىرلەردىڭ بىرىنەن سانالادى. مىنا گاز وڭدەۋ زاۋىتى اسىرەسە ەلىمىزگە اسا قاجەت. سوندىقتان جىلدان-جىلعا گاز ءوندىرۋدى ءوركەندەتىپ كەلە جاتقان اقتوبە وبلىسىنىڭ ەڭبەككەرلەرىنە ريزاشىلىعىمدى ايتامىن, دەدى ەلباسى تەلەكوپىر ارقىلى اقتوبەلىكتەرگە ارناعان سوزىندە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ رۇقساتىمەن زاۋىت ىسكە قوسىلدى.
قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءتاۋەلسىزدىك جىلدارىندا
جامبىل وبلىسىندا ونەركاسىپتىڭ مىقتى ىرگەتاسى قالاندى. 2015 جىلعا دەيىن شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن 36 پايىزعا, ەڭبەك ونىمدىلىگىن 1,4 ەسە ارتتىرۋعا قول جەتكىزەمىز, دەدى ءوڭىر باسشىسى قانات بوزىمباەۆ تەلەكوپىر ارقىلى ايتقان سوزىندە. بۇگىن ءبىز جاڭا ءوندىرىس ورنىن –
مەديتسينالىق بۇيىمدار وندىرەتىن زاۋىتتى ىسكە قوسامىز. بۇل زاۋىتتا مەديتسينا سالاسىنا ارنالعان ارنايى كيىمدەر جانە بىرەگەي ءىش كيىمدەر شىعارىلاتىن بولادى. مۇنداي زاۋىت تمد مەملەكەتتەرى ىشىندە ەڭ العاش ءبىزدىڭ وبلىستا ىسكە قوسىلعاندىقتان, ءبىزدىڭ كورشى ەلدەر رىنوكتارىنا ەركىن كىرىپ, تۇراقتى ورىن الۋىمىزعا تولىق مۇمكىندىگىمىز بار. قۇرمەتتى ەلباسى, جاڭا كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن باستاۋعا رۇقسات ەتىڭىز.
قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جانە ءدارى-دارمەكتەرمەن ءوزىن-ءوزى 10 پايىز عانا قامتاماسىز ەتەدى. ءبىزدىڭ العا قويىپ وتىرعان مىندەتىمىز وسى كورسەتكىشتى 40-50 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ. ول ءۇشىن قازىر ەلىمىزدە كوپ جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. سىزدەر ەلىمىز ءۇشىن وتە قاجەت زاۋىتتى ىسكە قوسىپ وتىرسىزدار. بۇل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا دەگەن سىزدەردىڭ ۇلكەن تارتۋلارىڭىز, دەدى ەلباسى جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىنا ارناعان سوزىندە. وسىدان كەيىن جينالعانداردىڭ قىزۋ قولداۋىمەن ونلاين رەجىمىندە جاڭا زاۋىت ومىرگە جولداما الدى.
كەزەك
قاراعاندى وبلىسىنا جەتتى. وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆ وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەردى ايتا كەلىپ, 2015 جىلعا دەيىن وڭىردە تاعى دا 23 ءىرى كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, 4 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىندىعىن مالىمدەدى. تەلەكوپىر ارقىلى بۇگىن مۇندا
جوعارى ساپالى كاتودتى مىس شىعاراتىن جاڭا زاۋىت ىسكە قوسىلماق. بۇل وندىرىسكە 7 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. جاڭا زاۋىت شىعاراتىن ونىمگە ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتاتىن كومپانيالارى جانە ماشينە جاساۋ ءوندىرىسى وتە ءزارۋ. زاۋىت جۇمىس ىستەي باستاعاندا 145 ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل جوبانى «سارى قازىنا» كومپانياسى ءىس جۇزىنە اسىرعان. زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 10 مىڭ توننا كاتودتى مىس ءوندىرۋ بولىپ تابىلادى. زاۋىت كەلەسى جىلدان باستاپ تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستايدى, دەدى ول.
ەلباسى جاقىندا قاراعاندى ءوڭىرىندە بولعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن جان-جاقتى تانىسقانىن ايتا كەلىپ, بۇل وڭىردە ۇلكەن وندىرىستىك دامۋ ءۇردىسى بەلەڭ العانىن اتاپ كورسەتتى. قاراعاندىلىقتاردىڭ جوعارى قارقىنمەن ءىس جۇزىنە اسىرىپ جاتقان باستامالارى بارلىق وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە, بارلىق قازاقستاندىقتارعا ۇلگى بولۋعا ءتيىس. ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ جونىندەگى ءبىزدىڭ بۇگىنگى باستامامىز – بۇل ءدال قازىرگى كەزەڭدەگى ءبىزدىڭ ۇلتتىق يدەيامىز. قاراعاندىدا ەكونوميكامىزدىڭ بارلىق سالاسى قارقىندى دامۋ ۇستىندە, دەدى ەلباسى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ رۇقساتىمەن قاراعاندى وڭىرىندە تاعى دا ءبىر ءىرى جوبا ىسكە قوسىلدى.
تەلەكوپىر ارقىلى استانامەن بايلانىسقا شىققان
قىزىلوردا وبلىسىندا دا ءىرى يندۋستريالىق جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. ءوڭىر باسشىسى بولاتبەك قۋاندىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلسىزدىك جىلدارى بۇل وڭىردە 5 تريلليون تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ونىمدەرى وندىرىلگەن. سوڭعى 10 جىلدا شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى 7 ەسەگە ارتىپ, 68 مىڭنان اسا ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. تۇرعىنداردىڭ اقشالاي تابىسى 8 ەسە وسكەن. بيىلعى جىلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا جالپى قۇنى 57,3 ميلليارد تەڭگەنىڭ 33 جوباسى ىسكە قوسىلعان. ولاردىڭ ەڭ ءىرىسى – بۇگىن مەملەكەت باسشىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان
كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتى.
ءيا, بۇل جولى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ نازارىنا جاڭاقورعان اۋدانىنداعى كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتى ۇسىنىلدى. زاۋىتتىڭ جىلدىق ءونىمى 500 مىڭ توننانى قۇراماق. قازىرگى بولجام بويىنشا, 98 پايىز كۇكىرت قىشقىلىن, 18 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعارادى دەپ كۇتىلۋدە. سوڭعى ۇلگىدە جاساقتالعان زاۋىتتىڭ بۇعان شاماسى جەتەتىنى كامىل. جوبانىڭ جالپى قۇنى 34497 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. قۇرىلىسى تولىق اياقتالعان زاۋىتتا 308 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى.
ەندى ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ايتايىق. مۇنداي زاۋىت ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىندەگى بىردە-ءبىر ايماقتا جوق. ال قۋاتتىلىعى جاعىنان رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتارلى زاۋىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. كاسىپورىننىڭ سوڭعى ءۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعانىن ايتتىق. سونىڭ ارقاسىندا كۇكىرت قىشقىلىن ءوندىرۋ ساپاسى جوعارىلايدى. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى مامانداردىڭ كاسىبي تۇرعىدا شىڭدالاتىنى دا ايقىن. الەمنىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن توپتاستىرعان كاسىپورىن قورشاعان ورتاعا زالالىن تيگىزبەيدى. كۇكىرت قىشقىلىن ەكولوگياعا زاردابىن تيگىزبەي ءوندىرىپ, اينالانى لاستامايتىنى ءدالەلدەنىپ وتىر. بۇل قىزىلوردا وبلىسى ءۇشىن باستى نازارداعى ماسەلە ەكەنى انىق. سونداي-اق, اتالعان زاۋىت قازاقستاننىڭ اتوم ونەركاسىبىنە دە ايرىقشا ۇلەس قوسپاق. ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسىم بولىگىن قۇراپ وتىرعان سالا وسى ارقىلى ەكپىنىن ەسەلەي تۇسەدى دەگەن جوسپار بار. قىسقاسى, زاۋىت تەك ايماققا عانا قىزمەت ەتىپ قويماي, ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە اينالىپ, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ءوز ءونىمىن ۇسىنباق.
مەن قىزىلوردالىقتاردى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى ىشىندە, اسىرەسە كەيىنگى جىلداردا جەتكەن زور جەتىستىكتەرىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. قازىرگى ۋاقىتتا قىزىلوردا حالقى, جالپى بۇل ءوڭىر جاڭاشا ءوسىپ, وركەندەپ كەلە جاتىر. جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلۋدا. وبلىس تۇرعىندارى جاڭا ماماندىقتاردى يگەرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا. وسىنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسى. جەڭىستەرىمىز جەمىستى بولسىن, دەدى ەلباسى ونلاين رەجىمى ارقىلى سىر ءوڭىرىنىڭ جۇرتشىلىعىنا ارناعان سوزىندە. قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ قولداۋىمەن جاڭا زاۋىتتىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
ءسىزدىڭ شارۋاشىلىقتى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى تاپسىرماڭىز وڭىردە وڭتايلى شەشىمىن تابۋدا, دەپ باستادى تەلەكوپىر ارقىلى مەملەكەت باسشىسىنا ارناعان ءسوزىن
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ. سونىڭ ءبىرى بۇگىن تۇساۋى كەسىلگەلى وتىرعان –
تەرى يلەيتىن زاۋىت.
سەمەي قالاسىندا سالىنعان بۇل زاۋىت قازاقستانداعى تەرى وڭدەيتىن ەڭ ءىرى جانە شيكىزاتپەن دايىن ءونىم ءوندىرۋگە قاجەتتى تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان بىردەن-ءبىر كاسىپورىن. كاسىپورىنعا يتاليالىق قوندىرعىلار ورناتىلعان. بۇگىنگى تاڭدا اباي, بورودۋليحا, ءۇرجار اۋداندارىندا ءۇش سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعى ىسكە قوسىلعان. جاڭا زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 450 مىڭ ءىرى قارانىڭ تەرىسىن يلەپ, 125 ميلليون شارشى مەتر وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋعا نەگىزدەلگەن.
شىعىس قازاقستان وبلىسى قازاقستاننىڭ ءىرى وندىرىستىك وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى ىستەردىڭ بارلىعىن ءبىز جاقسى بىلەمىز. كوپتەگەن ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى ىسكە قوسىلىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارۋدا. مۇنىڭ ءبارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار. شىعىسقازاقستاندىقتار بۇرىن مىستى, مىرىشتى, قورعاسىندى يلەۋشى ەدى, ەندى مىنە, تەرى يلەيتىن بولدىڭىزدار. بۇل دا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن اسا قاجەت ءوندىرىس, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەلەكوپىر ارقىلى بايلانىسقا شىققان سەمەيلىكتەرگە. سەمەي قالاسىنداعى جاڭا زاۋىت عيماراتىنا جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ قىزۋ قولداۋىمەن بۇل نىسان دا ىسكە قوسىلدى.
كەلەسى كەزەكتە تەلەكوپىر جەلىسىنە
باتىس قازاقستان وبلىسى قوسىلدى. اقجايىق وڭىرىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى وڭدەۋ سەكتورىنداعى ءوندىرىس كولەمى 12 ەسە ءوستى. ايماقتا بۇعان دەيىن وتكىر كۇيىندە قالىپ كەلگەن ەنەرگيا تاپشىلىعى پروبلەماسى تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپتى. سونداي-اق مۇندا ماشينا جاساۋ, كولىك, كەمە قۇراستىرۋ جانە قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىستەرى جان-جاقتى دامىپ كەلەدى. تۇتاستاي العاندا, «زەنيت», «قازارماپروم», «باتىس قازاقستان قۇرىلىس ماتەريالدارى كورپوراتسياسى», «ورالاگرورەمماش» سەكىلدى زاۋىتتار مەن كاسىپورىندار وبلىستىڭ بۇگىنگى ءوركەن جايعان وندىرىستىك كەلبەتىن تانىتا الادى. ءوڭىر باسشىسى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2010-2013 جىلدارعا بەلگىلەنگەن يندۋستريالاندىرۋ ءىس-شارالارىنا سايكەس وبلىستا 29 جوبا ىسكە اسۋدا. ونىڭ قۇنى 254,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. وسى ارقىلى 1200 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا ءمۇمكىندىك تۋىپ وتىر. ال بيىلعى 2011 جىلى 11 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋقىمدىسى بۇگىن ومىرگە جولداما العان
قاراشىعاناق وڭدەۋ كەشەنىندەگى كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن تەرەڭ وڭدەۋ جانە تازالاۋ ءجونىندەگى قوندىرعى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى – بۇگىنگى زامانعى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردىڭ كومەگى ارقىلى ءبىر جىل ىشىندە كوندەنسات ءوندىرۋدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن 7,7 ميلليون توننادان 10,3 ميلليون تونناعا دەيىن كوتەرۋ بولماق. جاڭا قوندىرعى جاعدايىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى ءبىر ادامعا شاققاندا جىلىنا 387,3 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل سالاداعى ورتاشا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 246 مىڭ اقش دوللارىنا جوعارى. جىلىنا 2,6 ميلليون توننا شيكى كوندەنساتتى وڭدەي الاتىن جوبانىڭ قۇنى – 155 ميلليارد تەڭگە. قوندىرعىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ارقىلى 90 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
ەلباسى باتىس قازاقستان وبلىسىندا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىسقا جان-جاقتى توقتالا كەلىپ, ءوڭىردىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەنىنە جوعارى باعا بەردى. سىزدەردىڭ ەلەكتر جۇيەسىن وزدەرىڭىز سالىپ, رەسەيدەن كەلەتىن ەلەكتر قۋاتىنا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلعاندارىڭىز وتە قۋانىشتى جاعداي. جالپى, وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى جاعىنان دا, مال شارۋاشىلىعى جاعىنان دا, اسىرەسە يندۋستريالاندىرۋ جانە ماشينە جاساۋ سالاسىندا جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءساتتىلىك تىلەۋىمەن, وڭىردە تاعى ءبىر ءىرى ءوندىرىس وشاعى ىسكە قوسىلدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا
الماتى وبلىسىندا اگرارلىق سەكتوردا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن ىسكە قوسۋ قارقىندى جۇرگىزىلدى. ءوڭىر باسشىسى اڭسار مۇساقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوعارى تەحنولوگيالى اگروونەركاسىپ كەشەنى قۇرىلدى. اتالعان نىساندار الماتى قالاسىنىڭ اينالاسىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ءبىرى «بايسەركە اگرو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولىپ تابىلادى. بۇل جەردە جەمشوپ بازاسىنان باستاپ, دايىن ونىمدەر شىعاراتىن مال شارۋاشىلىعى كلاستەرى قۇرىلدى. بۇگىن
«بايسەركە اگرو» كومپانياسىنىڭ 10 ءتۇرلى ءونىم شىعاراتىن ەت وڭدەۋ كەشەنى ىسكە قوسىلماق.
تەلەكوپىر بايلانىسىنا
الماتى قالاسى شىقتى. جاقىندا اشىلعان جاڭا مەترودا قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ باستاعان الماتىلىقتار ونلاين رەجىمى ارقىلى ەلباسىنا دۋ قول شاپالاقتاپ زور قۇرمەت كورسەتتى. اكىم اتاپ كورسەتكەندەي,
مەتروپوليتەننىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى 7 ستانسا جۇمىس ىستەيدى. مەترونىڭ جالپى وتكىزۋ مۇمكىندىگى جىلىنا 1 ميلليون ادام. مەتروپوليتەننەن باسقا قالادا 2011 جىلدىڭ ءىى جارتىجىلدىعىندا 5 ءىرى جوبا اياقتالعان. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە الماتى قالاسىندا 2014 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 258 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 28 جوبا ىسكە قوسىلماق.
تەلەكوپىر ارقىلى مەملەكەت باسشىسى بارلىق الماتىلىقتاردى عاسىر جوباسى – الماتى مەتروپوليتەنىنىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن قۇتتىقتادى. مەن مەترونىڭ بارلىق ستانسالارىن ارالاپ شىقتىم. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى العاشقى مەتروپوليتەن. بۇل قۇنى وتە قىمبات تۇراتىن تاماشا ءارى بالاماسىز نىسان. ءبىز الداعى ۋاقىتتا مەتروپوليتەن قۇرىلىسىن جالعاستىراتىن بولامىز. ويتكەنى ول الماتى ءۇشىن وتە قاجەت ەكولوگيالىق كولىك قاتىناسى بولىپ تابىلادى, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە.
تەلەكوپىرگە قوسىلعان
پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلعا دەيىن وڭىردە يندۋستريالاندىرۋ شەڭبەرىندە 169 جوبا ىسكە اسادى. بۇل وبلىسقا 1 تريلليون 203 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا اكەلەدى. 13 800 جۇمىس ورنى اشىلادى. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن پاۆلودار وڭىرىندە ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلعانى بەلگىلى. بۇل ايماقتا اشىلاتىن جاڭا كاسىپورىندار ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمىنە سۇرانىستى كوبەيتەتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى بۇگىن بۇل وڭىردە ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن جاڭا نىسان ىسكە قوسىلعالى وتىر. ول –
«پاۆلودارەنەرگو» كاسىپورنىندا وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان قۋاتتىلىعى 505 مۆت. جاڭا تۋربينا مەن قازاندىق اگرەگاتى بولىپ تابىلادى.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ قوسقان ۇلەسى ەرەكشە زور. ەلىمىزدە وندىرەتىن بارلىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 40 پايىزدان استامى جالعىز پاۆلودار وبلىسىندا وندىرىلەدى. ەلىمىز بويىنشا كومىر ءوندىرۋدىڭ نەگىزگى كولەمى دە وسى وڭىرگە تيەسىلى. سوندىقتان بۇگىن سىزدەردىڭ ەلەكتر ءوندىرۋ جۇيەسىنە قوسىپ وتىرعان 505 مۆت.-تىق تۋربينالارىڭىز قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن وتە قاجەتتى ۇلكەن ۇلەس بولىپ تابىلادى, دەدى مەملەكەت باسشىسى پاۆلودارلىقتارعا ارناعان سوزىندە. ونلاين رەجىمى ارقىلى تەلەكوپىرگە جينالعان پاۆلودارلىقتاردىڭ قىزۋ قولداۋىمەن جاڭا تۋربينا تەتىگى ىسكە قوسىلدى.
كەلەسى كەزەكتە ونلاين رەجىمى ارقىلى
اتىراۋ وبلىسى باس قالامەن بايلانىسقا شىقتى. ەل تاريحىنداعى اتاۋلى مەيرامدى وبلىس رەسپۋبليكالىق ءىرى-ءىرى باعدارلامالاردى مەزگىلىنەن بۇرىن اياقتاپ, حالىقتىڭ شىنايى ومىرىنەن كورىنىس تاپقان ۇلكەن كورسەتكىشتەرمەن قارسى الۋدا. بۇگىن ءسىزدىڭ قاتىسۋىڭىزبەن ءوڭىردى يندۋستريالاندىرۋ شەڭبەرىندە جۇزەگە اساتىن جاڭا ونەركاسىپ نىسانى – سۋ ارناسى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ءۇشىن, سونداي-اق مۇناي-گاز سالاسىندا كومىرسۋتەكتى ءوندىرۋ, دايارلاۋ, تاسىمالداۋ, قايتا دايىنداۋ ءۇشىن اسا قاجەتتى
حيميالىق رەاگەنتتەر زاۋىتىن ىسكە قوسامىز. بۇرىن وسىنىڭ ءبارىن شەتەلدەن ساتىپ الساق, ەندى وزىمىزدە ءوندىرۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. ءونىم الەمدىك تالاپتارعا ساي, كەيبىر كومپونەنتتەرى ودان دا جوعارى. الداعى ەكى جىلدا وسىنداي جاڭا 30 يننوۆاتسيالىق جوبا اشىلاتىن بولادى. قادىرمەندى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, زاۋىتتى ىسكە قوسۋعا رۇقسات ەتىڭىز, دەدى اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ.
اتىراۋ – مۇنايلى ءوڭىر. اتىراۋدا باسقا ءوندىرىس سالالارىن وركەندەتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. سوعان بايلانىستى بۇل وڭىردە مۇناي وڭدەۋ سالاسى, باسقا دا وندىرىستەر, جاڭا ماماندىق يەلەرىن دايىنداۋ ماسەلەلەرى وركەندەپ ءوسىپ كەلەدى. بۇگىن ىسكە قوسىلعالى وتىرعان حيميالىق رەاگەنتتەر زاۋىتى اتىراۋلىقتاردىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنە ارناعان ۇلكەن سىيلىعى. زاۋىتتى قوسىڭىزدار, ىسكە ءسات, دەدى ەلباسى.
ونلاين رەجىمى ارقىلى مونيتورعا
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى قوسىلدى. ءوڭىر باسشىسى سەرىك ءبىلالوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءوڭىر ەكونوميكاسى تۇبەگەيلى قايتا قۇرىلدى. سونىڭ ايقىن دالەلىندەي ءۇيدب شەڭبەرىندە وبلىستا تاعى ءبىر ءىرى نىسان ىسكە قوسىلعالى تۇر. ول –
«ەگىن» جشس-نىڭ ديىرمەن-ماكارون كەشەنى. بۇل كەشەندە جىلىنا 4 مىڭ توننا ءونىم شىعارىلاتىن بولادى. نەگىزىنەن وسى ونىمدەردى شىعارۋ ارقىلى ءوڭىر استىق ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ الەۋەتىن ارتتىرادى.
بيىل سولتۇستىكقازاقستاندىقتار استىق وندىرۋدە رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. وبلىس ديقاندارى ەلىمىزدىڭ قۇت قامباسىنا 8,8 ميلليون توننا استىق قۇيدى. وڭىردە ونەركاسىپ ءوندىرىسى دە قۋاتتى دامۋدا. قۇرىلىس يندۋسترياسى وركەندەپ, جوعارى تەحنولوگيالار مەن جوعارى كاسىبي بىلىكتى كادرلار ءوسىپ شىعۋدا. ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سەكتورىنا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ودان ءارى تەرەڭدەتە وڭدەۋ مىندەتى قويىلعان بولاتىن-دى. بۇل مىندەت سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا دا قاتىستى. مىنە, بۇگىن سونىڭ ناتيجەسى رەتىندە تاعى ءبىر نىساندى ىسكە قوسامىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىزىلجارلىقتارعا ارناعان سوزىندە.
تەلەكوپىر ارقىلى بايلانىسقا
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى شىقتى. ءوڭىر باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا وڭىردە بيىل 2000-عا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلۋىنا نەگىز قالاعان 28 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعان. بۇگىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ونلاين رەجىمىندە «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى «
شىمكەنت-كاشەمير»
دايىن توقىما ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىننىڭ تۇساۋى كەسىلمەك. جاڭا كاسىپورىن شارۋا قوجالىقتارىندا تۋىنداعان كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى – مالدىڭ ءجۇنىن وڭدەۋدى تولىعىمەن شەشەدى. دايىن ءونىم – ءجىپ شىعارۋ ءوندىرىسى دە ىسكە قوسىلادى.
مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستارعا ابدەن قانىقپىن. سىزدەردىڭ بۇگىن ىسكە قوسقالى وتىرعان زاۋىتتارىڭىز وتە ماڭىزدى نىسان. كاشەمير دەگەنىمىز, ول ءجۇننىڭ ءتۇبىتى بولىپ سانالادى. ەلىمىز ءۇشىن وتە قاجەت ءونىم. سونىمەن بىرگە سىزدەر, وڭتۇستىكتە ماتا توقۋ ماسەلەسىن قولعا الىپ جاتىرسىزدار. بۇل وتە قۇپتارلىق باستاما. وسى شارالاردى ودان ءارى ورىستەتە بەرۋلەرىڭىز كەرەك, دەدى ەلباسى. مەملەكەت باسشىسى تەلەكوپىر ارقىلى وسى جاڭا ءوندىرىس ورنىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى قۇتتىقتاپ, جاڭا كاسىپورىننىڭ تۇساۋىن كەستى.
تەلەكوپىر ارقىلى بايلانىسقا شىققان
اقمولا وبلىسىندا ءۇيد باعدارلاماسى اياسىندا جالپى قۇنى 647 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 43 جوبا قولعا الىنعان. وبلىس اكىمى سەرگەي دياچەنكونىڭ ايتۋىنشا, ىسكە قوسىلعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبارى دايىن ءونىم بەرۋدە. بۇگىن تەلەكوپىر اياسىندا اقمولا وبلىسىندا ءداندى داقىلدار ەگىستىگىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىراتىن تىڭايتقىش شىعاراتىن زاۋىت
ىسكە قوسىلماق. ول – «
استانا-نان كەميكالس»
جشس-نىڭ 15 ميلليون ليتر پەستيتسيد جانە گەربيتسيد شىعاراتىن زاۋىتى. بۇل كەشەننىڭ وندىرىستىك قۋاتى بۇكىل رەسپۋبليكامىزدىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرادى جانە 20 پايىز ءونىم ورتالىق ازيا مەن رەسەيگە ەكسپورتتالادى.
ەلباسى تەلەكوپىرگە قاتىسۋشى اقمولالىقتاردى ەڭبەك جەڭىسىمەن قۇتتىقتاي كەلىپ, ەلىمىزدى مول استىقپەن قۋانتقان ديقاندارعا العىسىن ايتتى. بۇگىنگى پايدالانۋعا بەرىلگەلى وتىرعان زاۋىتتىڭ ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن وڭىرلەر ءۇشىن وتە قاجەتتى ءونىم شىعاراتىنىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى جاڭا ءوندىرىس ورنىنا ساتتىلىك تىلەدى.
سونداي-اق تەلەكوپىر بارىسىندا «حالىقتىق قۇرىلىستار» دارەجەسىنە يە بولعان الماتى وبلىسىنداعى شارىن وزەنىندەگى
مويناق گەس-ءى مەن
«جەتىگەن – قورعاس» تەمىر جول جەلىسى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى
«وزەن – ءتۇركىمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا» تەمىر جول جەلىسى, جامبىل وبلىسىنداعى
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزى جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەرلەرى وتكىزىلدى. موناق گەس-ءى تمد كولەمىندەگى جوعارى تاسقىنمەن ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن ءبىرىنشى ستانسا بولىپ تابىلادى. جوعارى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار ورناتىلعان تۋننەل سۋدىڭ قاتتى اعىنىن قامتاماسىز ەتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1 مۆت. ەلەكتر قۋاتىن الۋ ءۇشىن جۇمسالاتىن سۋ كولەمى سەكۋندىنا تورتتەن ءبىر تەكشە مەتر بولادى. بۇل كەز كەلگەن گيدروەلەكتر ستانسالار شىعىندايتىن سۋ مولشەرىنەن 15 ەسە از. ال «جەتىگەن-قورعاس» تەمىر جول تورابىنا كاسىپكەرلەر «ەۋروپاعا اشىلعان 5-ءشى قاقپا» دەگەن لايىقتى اتاۋ بەرگەن. بۇل قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەكىنشى تەمىر جول تورابى بولىپ تابىلادى. جاڭا تەمىر جول تورابىنىڭ اشىلۋىنا بايلانىستى 2000-نان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەرمەك قيزاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, «وزەن-تۇركىمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا» تەمىر جول تورابىنىڭ ۇزىندىعى 146 شاقىرىم. ونى سالۋعا 2000 قۇرىلىسشى قاتىسقان. جەتى جاڭا ستانسا مەن بەكەتتەر اشىلعان.
جاقىن بولاشاقتا قازاقستان ەۋروپامەن ۇلكەن ازيا اراسىنداعى التىن كوپىرگە اينالادى. بۇعان قازاق ەلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن سالۋ ارقىلى قول جەتكىزەدى. بۇل حالىقارالىق كولىك ماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسى 2013 جىلى اياقتالماق. بۇگىندە مۇندا 35 مىڭ قازاقستاندىق جۇمىسپەن قامتىلعان. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى بەرىك كاماليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەگاجوباعا 6000 تەحنيكا تارتىلعان. بيىل وسى جولدىڭ 780 شاقىرىمى سالىنعان. جامبىل وبلىسىندا 500 شاقىرىم جول سالىندى. سونىڭ ءبىرى بۇگىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ونلاين رەجىم ارقىلى تۇساۋىن كەسكەن تاراز – شىمكەنت ۋچاسكەسى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى «حالىقتىق قۇرىلىستار» دارەجەسىندەگى بۇل مەگاجوبالاردىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە قوساتىن قوماقتى ۇلەستەرىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, ءۇيدب شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەگاجوبالاردىڭ بولاشاعىنا ساتتىلىك تىلەدى.
يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكى جىلى ىشىندە قازاقستاندا جالپى سوماسى 1,8 ترلن. تەڭگەدەن اساتىن 389 ءوندىرىس ىسكە قوسىلىپ, 68 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىندا جالپى سوماسى 9,6 ترلن. تەڭگەنىڭ 609 جوباسى ەسەپتەلىنىپ, 179 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ كوزدەلگەن.
ودان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ «التىن ساپا» مەن «پارىز» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمىنە قاتىستى.
«التىن ساپا» سىيلىعى ونىمدەر نەمەسە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى سالاسىنداعى جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزگەنى, ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق مەكەمەلەرگە زاماناۋي مەنەدجمەنت جۇيەسىن ەنگىزگەنى ءۇشىن كونكۋرستىق نەگىزدە بەرىلەدى.
«پارىز» بايقاۋىن جىل سايىن ءوتكىزۋدەگى ماقسات جالپى العاندا, وزدەرىنىڭ جۇمىسشىلارى مەن قوعام ءۇشىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشەتىن جەكە مەنشىك كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلادى.
2011 جىلدان باستاپ «ۇزدىك ۇجىمدىق شارت», «ۇزدىك الەۋمەتتىك جىل جوباسى» جانە «ۇزدىك الەۋمەتتىك جاۋاپتى كاسىپورىن» 3 اتالىمىنا قوسىمشا «ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» اتالىمى ەنگىزىلدى.
بيىلعى جىلى ساپا سالاسىنداعى «التىن ساپا» پرەزيدەنت سىيلىعى ءۇشىن جاريالانعان بايقاۋعا 232 كومپانيا قاتىسقان. ال 610-نان استام كاسىپورىن «پارىز» بايقاۋىنىڭ ناگراداسىن الۋ قۇقىعىنان ۇمىتكەرلەر قاتارىندا بولعان.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە بۇگىندە, قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقان ۋاقىتتا, ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى باسىمدىققا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتانۋ جانە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» جوعارى باعاسىنا يە بولۋ – ۇلكەن ابىرويعا بولەيدى. 2006 جىلمەن سالىستىرعاندا, ودان ۇمىتكەر كاسىپورىندار سانى ءۇش جۇزدەن مىڭعا دەيىن ارتا تۇسكەن. سونداي-اق «پارىز» سىيلىعى دا الەۋمەتتىك دامۋ ماسەلەسىندە مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىگىن نىعايتۋعا ماڭىزدى ۇلەس قوستى.
«التىن ساپا» سىيلىعى «وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمى بويىنشا بيىلعى جىلى
«قاينار-اكب» جشس (الماتى وبلىسى) مەن
«Amitech Astana» جشس-نا (استانا قالاسى) بەرىلدى. «حالىق ءۇشىن تاۋار ءوندىرەتىن ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمىنىڭ لاۋرەاتى بولىپ
«كوستانايسكي مەلكومبينات» اق (قوستاناي وبلىسى) پەن
«قازاقستان تەكستي لاين» وندىرىستىك-كوممەرتسيالىق فيرماسى» جشس (الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسى) تانىلدى.
«قازاقستان حالىق جيناق بانكى» اق (الماتى قالاسى) پەن
«ەرگونوميكا» عىلىمي-وندىرىستىك فيرماسى» جشس (قاراعاندى وبلىسى) «قىزمەت كورسەتەتىن ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمى سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى.
2011 جىلعى «پارىز» بايقاۋىنىڭ گران-ءپريىن
«تەڭىزشەۆرويل» جشس (اتىراۋ وبلىسى) الدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ گران-ءپريدى «تەڭىزشەۆرويل» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى تيم ميللەرگە تابىس ەتتى. سونداي-اق «يندۋستريالىق سەرپىلىس» اتالىمى بويىنشا
«كازتسينك» جشس, ال «يندۋستريالاندىرۋ كوشباسشىسى» اتالىمى بويىنشا
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارناۋلى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى اتاندى. «ۇزدىك الەۋمەتتىك جىل جوباسى» اتالىمىندا –
«قازاتومپروم» ۇاك» اق (استانا قالاسى) پەن
«قازاقتۇرىكمۇناي» جشس (اقتوبە وبلىسى), «ۇزدىك ۇجىمدىق شارت» اتالىمىندا –
«قازگەرمۇناي» بك» جشس (قىزىلوردا وبلىسى) مەن
«كرەندەل» جشس (پاۆلودار وبلىسى), «ۇزدىك الەۋمەتتىك جاۋاپتى كاسىپورىن» اتالىمىندا –
«يۆولگا-حولدينگ» جشس (قوستاناي وبلىسى) مەن
«ازبال جانە كومپانيا» تولىق سەرىكتەستىگى (قىزىلوردا وبلىسى), «ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» اتالىمىندا –
«پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس (وقو) مەن
«كۋبلەي جشس (بقو) ءبىرىنشى ورىن يەلەندى.
سونداي-اق «جىلدىڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوباسى» اتالىمىندا كۇمىس پارىز مۇسىنشەسى
«نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني» جانە
«ەكى دوس» كومپانيالارىنا, «ۇزدىك ۇجىمدىق شارت» اتالىمىندا
«ەۋرازيا مەديتسينالىق ورتالىعى» مەن
«شىمكەنتتۇرعىنۇيقۇرىلىس» جشس-لارىنا, «ۇزدىك الەۋمەتتىك جاۋاپتى كاسىپورىن» اتالىمىندا
«ترانسەنەرگو» اق پەن
«ورال-ديزاين-سترويسەرۆيس» جشس-نا «ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» اتالىمىندا
«قازفوسفات» جشس مەن
«ءادىل» شارۋاشىلىعىنا تابىستالدى.
ال «جىلدىڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوباسى» اتالىمىنىڭ كۇمىس پارىز ءمۇسىنشەسى
«قازمۇنايگاز» ءبو» اق پەن
«قۇلان جولدارى» جشس-نا, «ۇزدىك ۇجىمدىق شارت» اتالىمىندا
«جەزقازعان ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەر كومپانياسى» اق پەن
«ءادىل» سەرىكتەستىگىنە, «ۇزدىك الەۋمەتتىك جاۋاپتى كاسىپورىن» اتالىمىندا
«ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى» اق پەن
«مامبەتوۆ جانە كومپانيا» سەرىكتەستىگىنە, «ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» اتالىمىندا
«سەمىزباي-U» جشس مەن
«گەليوس» جشس-عا بەرىلدى.
«وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا –
«اگروماشحولدينگ» اق (قوستاناي وبلىسى),
«سايمان كورپوراتسياسى» جشس (الماتى قالاسى),
«Ast Etalon Crown» جشس (قاراعاندى وبلىسى), «حالىق ءۇشىن ۇزدىك تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا –
«براندو» جشس (اتىراۋ وبلىسى),
«ىرىس باقىت» جشس (جامبىل وبلىسى),
«اقسۋ دەەن» (شىعىس قازاقستان وبلىسى), «ۇزدىك وندىرىستىك تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا –
«ماسلو-دەل» جشس (الماتى قالاسى),
«رۋبيكوم» جشس (پاۆلودار وبلىسى) جانە
«رزا» اق (قىزىلوردا وبلىسى) 2011 جىلعى «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارلارى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى اتاندى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ۆەلوترەك – سارىارقا» سپورت كەشەنىندە وتكەن سالتاناتتى راسىمنەن كەيىن قورىتىندى ءسوز سويلەدى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە قازاقستاندا قازىرگى ۋاقىتتا اسا ءىرى نىسانداردىڭ سالىنىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتتى. ماسەلەن, ولاردىڭ ىشىنەن اتىراۋداعى قۇنى 6 ميلليارد دوللار تۇراتىن گاز-حيميا كەشەنى مەن قۇنى 4,5 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن بالقاش جەو-نى ايتۋعا بولادى.
مەن, دەدى ەلباسى, وسىناۋ كاسىپورىندار توڭىرەگىندە كاسىپكەرلىكتىڭ جاڭا تولقىنى پايدا بولادى دەپ ەسەپتەيمىن. ول دەگەنىمىز, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, ول – جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. ءىرى كاسىپورىندار توڭىرەگىندە كاسىپكەرلىك دامۋ الۋعا ءتيىس. سوندا جاڭا جۇمىس ورىندارى دا اشىلاتىن بولادى.
پرەزيدەنت ەكونوميكانى كەڭ اۋقىمدى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالاردىڭ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستاندا 9 ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار قۇرىلدى. ينۆەستورلار ءۇشىن دە, كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە ەرەكشە جەڭىلدىكتەر جاسالۋدا.
ءوز بيزنەسىڭدى اش تا تابىس تاپ. سول ارقىلى سىزدەر ەلگە, ءوز وتباسىلارىڭا, جەكە وزدەرىڭە كومەكتەسەتىن بولاسىزدار. ەكونوميكانى دامىتا وتىرىپ, ءبىزدىڭ قالايتىنىمىز دا وسى, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
الىپ ونەركاسىپ ورىندارى قۇرىلىسىمەن بىرگە بۇرىن-سوڭدى قازاقستاندا بولماعان مەيلىنشە جاڭا سالالار قالىپتاسۋدا. ەلدە وسىعان دەيىن تەپلوۆوزدار, جولاۋشى ۆاگوندارىن شىعارۋ بولعان جوق.
باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ماڭىزى وتە زور. الەم ءالى داعدارىستان تولىق وڭالىپ كەتە العان جوق. ءبىز بۇدان ءارى نە بولاتىنىن ءدوپ باسىپ ايتا المايمىز, بىراق ءبىز قانداي جاعدايدا دا ءتۇرلى قيىندىقتارعا دايىن بولۋىمىز كەرەك. ءبىز وتكەن داعدارىستان لايىقتى شىعا بىلدىك جانە كەز كەلگەن داعدارىستان شىعۋعا دايىنبىز. وعان ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىز, ءبىز اتقارعان جۇمىستار, ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز كەپىل بولادى. ءبىزدىڭ جۇمىس ىستەۋگە دەگەن ىنتا-جىگەرىمىز زور. ەڭبەك ەتكەن ۇلت اركەز تابىسقا جەتەدى. ءبىزدىڭ جاستارىمىز قازىرگى زامانداعى الەمدە ءوز ورنىن تابۋى ءۇشىن, ءوز وتانىنا قىزمەت ەتۋ ءۇشىن ءبىلىم الىپ, جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك. زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جانە كوشباسشى اتانۋ ءۇشىن ءبىز كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك, دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنت بۇگىندە قازاقستاننىڭ دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا ەنىپ وتىرعانىن, ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنىڭ باسىمدىققا يە ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتانۋ جانە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» جوعارى اتاعىنا يە بولۋ زور بەدەل اكەلەدى. 2006 جىلمەن سالىستىرعاندا ۇمىتكەر-كاسىپورىندار سانى 300-دەن 1000-عا دەرلىكتەي كولەمدە ارتتى. «پارىز» سىيلىعى سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك دامۋ ماسەلەلەرىندە مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىگىن نىعايتۋ ىسىنە دە ماڭىزدى ۇلەس قوستى. وسى سىيلىق جولىندا ىزدەنىس تانىتۋشىلار سانى ەكى ەسەدەن استامعا ۇلعايدى. كونكۋرسقا قاتىسۋشىلار جالپى قۇنى 119 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 370-تەي الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ وتىرعان جىلدا ناگرادالار الۋ مەن لاۋرەات اتانۋ – ايرىقشا قۇرمەت. قازاقستاندىق بارلىق كاسىپورىندار وسىنداي دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن ۇمتىلۋى ءتيىس.
ءبىز تاۋاردى قازاقستاننان تىسقارى جەرلەرگە شىعارىپ ساتۋىمىز كەرەك. ەگەر ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز ساپالىراق, جاقسىراق, باعاسى تومەنىرەك بولماسا ءبىز وزگەلەرمەن باسەكەلەستىككە تۇسە المايمىز. «التىن ساپا» العا قوياتىن ساپاعا ۇمتىلۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. ول ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ, تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ, ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بارلىق كونكۋرسقا قاتىسۋشىلار مەن جەڭىمپازداردى الداعى قازاقستان تاۋەلسىزدىگى كۇنىمەن قۇتتىقتادى.
الدا كەلە جاتقان جىل اياقتالىپ قالعان جىلدان دا جاقسى بولاتىن بولسىن. ودان كەيىنگى جىلدار ودان دا جاقسى
