سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 3,6 مىڭ توننا, اقتوبەدە, 3,1 توننا ەت وندىرىلگەن. كورسەتكىشتەرى 3 مىڭ توننادان اساتىن ايماقتار عانا بۇكىل مەملەكەت تۇرعىندارىن ەتپەن قامتاماسىز ەتۋشى دونور ورتالىقتارعا اينالىپتى.
ساراپشى كونستانتين كيسەلەۆ الماتى مەن استانانى قاجەتتىلىگى ءوندىرىپ وتىرعان ەت ونىمىنەن 5-6 ەسە اسىپ تۇسەتىن دوتاتسيالىق ايماق دەپ ەسەپتەيدى. وسى ەكى شاھار بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىنداعى مالىمەت بويىنشا 1 مىڭ توننادان ەت وندىرگەن. قازاقستاننىڭ باس قالالارىنىڭ وسى كەزەڭدەگى قاجەتتىلىگى 5-7 توننادان اسادى.
قوناقۇي, مەيرامحانا بيزنەسىنىڭ 42 پايىزى الماتى مەن استانانىڭ ۇلەسىندە. بۇل ەكى قالاداعى بيزنەس كوكشەتاۋ-بۋراباي ءوڭىرى سياقتى ماۋسىمدىق ەمەس, جىل بويى جۇرەدى, سول سەبەپتى الماتى مەن استانانى ءوز كۇشىمەن ەت جانە ەت ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتە المايتىن دوتاتسيالىق ايماق دەپ جاريالاۋ كەرەك. ەكى قالاداعى ەت باعاسى وزگە وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا قىمبات, – دەيدى كونستانتين كيسەلەۆ.
ساراپشىلار اراسىنداعى «دوتاتسيالىق وڭىرلەر تەك الماتى مەن استانا ەمەس, بۇكىل قازاقستان» دەگەن پىكىردى جاقتاۋشىلاردىڭ قاتارى كوبەيىپ بارادى. 2017 جىلى سىرتتان 210 مىڭ توننا ەت يمپورتتالىپتى. بۇل 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 16,3 پايىزعا كوپ ەكەن. جالپى, ەت نارىعىنداعى ورتاشا باعانى كوتەرىپ وتىرعان جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارى ەمەس, ناق وسى سىرتتان كەلەتىن ەتتىڭ باعاسى دەيدى ماماندار. مۇنى رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەكتەر دە دالەلدەيدى. ەت يمپورتىنىڭ 83,7 پايىزى الىس شەتەلدەردىڭ ۇلەسىنە, قالعان 16,3 پايىزى تمد ەلدەرىنە تيەسىلى ەكەن. يمپورتتىڭ باسىم بولىگى تاۋىق ەتى.
«نارىقتىڭ زاڭى بويىنشا سىرتتان كەلەتىن تاۋارلاردىڭ ىشكى ءونىم باعاسىنىڭ تۇسۋىنە اسەرى بولۋى ءتيىس ەدى, بىراق ولاي بولمادى. بۇگىنگى كۇنى ەت باعىتىنداعى مال وسىرۋگە بولىنەتىن سۋبسيديالار تەك ءىرى شارۋاشىلىقتارعا بەرىلەدى. ءبىزدىڭ ەلدە مالدىڭ 85 پايىزى شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە قولدا», – دەيدى ك.كيسەلەۆ
قازىر ەت ەكسپورتىن ارتتىرۋدا العا قويىپ وتىرعان اۋقىمدى مىندەتتەر تەك ءىرى وندىرۋشىلەر ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سوندىقتان ءىرى ەت وندىرۋشىلەردى قولداۋعا مەملەكەت تاراپىنان ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىل ءبولىنۋى قۇپتارلىق. مال باسىنىڭ كوبەيمەۋى, سوڭعى تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان مال بورداقىلايتىن فەرمالاردىڭ تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي الماي شىعىنعا باتىپ وتىرعانى سالانى دامىتۋدا بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىنىڭ بار ەكەنىن كورسەتىپ تۇر.
الەمدىك نارىقتىڭ تاڭدايى قازاق دالاسىندا جايىلىپ مال ەتىنىڭ ءدامىن ەندى سەزدى. ءبىزدىڭ ەلدەن ەت جانە ەت ونىمدەرىن ەكسپورتتاعىسى كەلەتىن ەلدەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. «ىشكى نارىقتى ەت جانە ەت ونىمدەرىمەن قامتي الماي وتىرىپ, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەت ەكسپورتتاۋ كولەمىن قالاي وسىرمەكپىز؟» دەپ وزىمىزگە سۇراق قويىپ الۋىمىز قاجەت سياقتى. 2017 جىلى سىرتتان 210 مىڭ تونناعا جۋىق ەت ساتىپ العانىمىزدى جوعارىدا ايتتىق. ونىڭ 170 مىڭ تونناسىنا تەڭ قۇس ەتىنىڭ 70 پايىزى اقش-تىڭ ۇلەسىندە. 23 مىڭ توننا سيىر ەتى بەلارۋس, رەسەي, اۆستراليا, پاراگۆاي, برازيليا, پولشا ەلدەرىنەن ساتىپ الىنعان. 2017 جىلى 1 مىڭ تونناعا جۋىق قوي ەتىنىڭ 90 پايىزى اۆستراليادان تاسىلعان ەكەن.
ماماندار 2000 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى ورتا ەسەپپەن 8 پايىزعا وسكەنىن, 1999-2000 جىلداردان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ ماقساتىندا قابىلدانعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردا تازا استىققا كوڭىل بولىنگەنىن, مال شارۋاشىلىعى ۇمىت قالعانىن ايتادى. تەك 2014-2015 جىلدارى ء«ىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ» جوباسىنىڭ اياسىندا 70 مىڭ باسقا بورداقىلاۋ الاڭدارىن سالۋ جوسپارلانىپ, 3 مىڭ بورداقىلاۋ الاڭى قارجىلاندىرىلىپتى. مال بورداقىلايتىن الاڭدار سالۋ, قارجىلاندىرۋ تەك ءىرى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن تىرلىك. ول جەردە قازاقستانداعى مال باسىنىڭ 85 پايىزى عانا ۇستالادى. ەلىمىزدە ەكسپورتقا باعىتتالعان مال باسىنىڭ ءبارى تەك ءىرى شارۋا قوجالىقتارىنان الىنادى. سوندىقتان مالدىڭ ازدىعى عانا ەمەس, ءونىمنىڭ ساپاسى دا ءوز الدىنا بولەك تاقىرىپ. سەبەبى استانا مەن الماتىداعى «KFC» نەمەسە «McDonalds», باسقا دا ءىرى تاماقتاندىرۋ نۇكتەلەرى مال ەتىن تەك شەتەلدەن الدىرادى. سەبەپ –ەت ەكسپورتىمەن كەز كەلگەن كاسىپكەر اينالىسا المايدى. ءتىپتى قىتايلىق ستاندارت بويىنشا ەت وڭدەيتىن كومبيناتتاردىڭ, مال بورداقىلايتىن الاڭداردىڭ وسى تارتىپكە قانشالىقتى ساي ەكەنى تەكسەرىلەدى. اشم ماماندارى تالاپ وتە كۇردەلى بولعاندىقتان, كەز كەلگەن كاسىپكەر ول تەكسەرۋدەن وتە المايتىنىن ايتىپ وتىر.
ماماندار ەت ەكسپورتىنىڭ كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى جوبا ەكەنىن ايتادى. بىلتىر استانادا وتكەن «KazMeat Astana» حالىقارالىق فورۋمىندا قازاقستان ەت وندىرۋشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى ماقسۇت باقتىباەۆ 2017 جىلى قىتايعا 50 مىڭ تونناعا جۋىق ءىرى قارا ەتى ەكسپورتتالاتىندىعىن مالىمدەگەن ەدى. بۇل ەلىمىز ءۇشىن باسەكەگە تۇسەر وراي بولايىن دەپ تۇر. قازىرگى كۇنى قىتايدا سيىر ەتىنىڭ بولشەك ساۋداداعى 1 كەلىسىنىڭ باعاسى 60 يۋان توڭىرەگىندە (ياعني 2700 تەڭگە شاماسىندا). ال قىتايدىڭ ىشكى نارىعىنان ۇلەس الۋعا ءۇمىت بار.
كاسىپكەر سايلاۋ توتىقوۆ قازاقستاننىڭ مال ەتىنە شەتەلدىكتەردىڭ سۇرانىسى ارتقان سايىن ىشكى نارىقتاعى ەت باعاسى قىمباتتاي بەرەتىنىن ايتادى. ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا ۇساق شارۋاشىلىقتاردى ءىرى شارۋاشىلىقتارعا اينالدىرۋ مەحانيزمىن الدىن-الا زەردەلەمەسە سوڭى داۋ-دامايعا ۇلاسىپ كەتۋى مۇمكىن. سەبەبى ءبىز اقساق مالى بولسا دا كوز الدىندا , جەكە قوراسىندا تۇرماسا كوڭىلى كونشىمەيتىن حالىقپىز.
گۇلبارشىن ساباەۆا
الماتى
