– مۇندا قازاق فيلوسوفياسىنىڭ ۇلتتىق سيپاتى, ونىڭ شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى قازاقستاننىڭ گەوساياسي جاعدايىمەن بەلگىلەنگەن رۋحاني مادەنيەتىنىڭ بايلىعى ماسەلەسى تالقىلانادى. بۇل كولەمدى ەڭبەكتە قازاق فيلوسوفيالىق ويىنىڭ بارلىق ماڭىزدى كەزەڭدەرى: تۇركىلىك كەزەڭ, اقىن-جىراۋلاردىڭ فيلوسوفيالىق كوزقاراستارى, قازاق اعارتۋشىلىعى فيلوسوفياسى, حح عاسىرداعى قازاق فيلوسوفياسى مەن تاۋەلسىزدىك كەزەڭدەگى فيلوسوفيالىق وي-تۇجىرىمدار زەردەلەنگەن, – دەدى فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اقان بيجانوۆ.
قازاق تىلىندەگى بەس تومدىق ەڭبەكتى شىعارۋ جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جوباسىنىڭ جەتەكشىسى, اكادەميك ابدىمالىك نىسانباەۆ سۇبەلى ەڭبەككە جان-جاقتى توقتالدى.
– بۇرىن ينستيتۋت عالىمدارى تاراپىنان ءتورت تومدىق « ۇلى دالا ويشىلدارى» دەگەن ەڭبەك جارىق كورگەن. كەيىن «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنا وراي جيناق تا شىقتى. ەندى مىنە, بۇگىن بەس تومدىق قۇندى دۇنيە وقىرماندارعا ۇسىنىلىپ وتىر. فيلوسوفيانىڭ ماسەلەلەرىنە وراي بىزبەن تۋىستاس كورشى ەلدەر دە ءوز ەڭبەكتەرىن شىعارۋدا. ايتالىق, ءوز ءداستۇرى مەن پالساپالىق تاريحىن سارالاعان ازەربايجان – ءتورت, تاجىكستان – ءۇش جانە وزبەكستان ءبىر تومدىعىن شىعاردى. ولار قازىر قازاق تىلىندە جارىق كورگەن ءبىزدىڭ بەس تومدىعىمىزدى اتتاي قالاپ, قىزىعۋشىلىقپەن سۇراپ وتىر.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا, كەڭەستىك زامانداعى كوزقاراس بويىنشا شىققان ەڭبەكتەر بارشىلىق ەدى. ال ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىن قوعام باسقا ساتىعا وتكەن تۇستا, عالىمدار «ەندى نە ىستەيمىز؟» دەگەن سىڭايدا ابدىراپ قالعانداي بولدى. الايدا قازاق فيلوسوفياسىنىڭ ۇلتتىق سيپاتى, ونىڭ شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى گەوساياسي جاعدايى, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعى, ءداستۇرى مەن سالتى, وزىندىك قۇندىلىقتارى زەرتتەلىپ, عالىمدار تارپىنان جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى. تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ رۋحاني جانە فيلوسوفيالىق ءتول مۇراسىنا جۇگىنۋى, حالىقتىڭ وزىندىك ساناسىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتەتىن, ۇلتتىق كەلبەتىنە, بىرلىگى مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ تامىرى تەرەڭگە كەتكەن تاريحي باستاۋلارىنا دەگەن مۇددەسىنىڭ جاڭعىرۋى زاڭدىلىق.
فيلوسوفيالىق ەڭبەكتىڭ ءۇش تومى قازاق اعارتۋشىلىعىنا ارنالعان. بۇرىن جۇرتشىلىق اباي, شوقان, ىبىرايدى عانا وقۋلىقتان تاپسا, ەندى ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆ, عۇمار قاراش جانە تاعى باسقا عۇلامالارمەن تولىقتى. سونىمەن قاتار قازاق حاندىعى, قازاق فيلوسوفياسى ەداۋىر زەرتتەلدى. سوڭعى تومى تاۋەلسىز قازاق فيلوسوفياسىنا ارنالعان. ەندى وسى بەس تومدىق ەڭبەكتى ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە شىعارۋ جوسپارلانۋدا.
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتى بەس تومدىق قوماقتى ەڭبەكتىڭ ءبىر پاراسىن تۇركياعا سىيعا تارتتى. ەندى تۋىستاس, ءتۇبى ءبىر تۇرىك عالىمدارى بىرنەشە تومدىق جيناقتى اۋدارىپ شىعارۋعا قۇلشىنا كىرىسپەك. سونىڭ تۇساۋكەسەرىن انكارا شاھارىندا وتكىزبەك. بۇل ىستە ولاردىڭ زور تاجىريبەلەرى بار. كەزىندە «تۇركىستان» ەنتسيكلوپەدياسىن كورنەكتى قوعام قايراتكەرى سۇلەيمەن دەميرەل ءوز قارجىسىنا شىعارعان بولاتىن.
قازاق فيلوسوفياسىنىڭ تاريحى – بىرنەشە جىلدىڭ قاجىرلى ەڭبەگى. بۇل بولاشاقتا بىرنەشە تىلدە جارىق كورەدى دەپ جوسپارلانۋدا. بەس تومدىق قوماقتى ەڭبەكتى حالىقارالىق دەڭگەيگە ساي ەتىپ شىعارۋ ءۇشىن ءالى دە پىسىقتاپ, ساپاسىن ارتتىرىپ, دامىتا ءتۇسۋ كەرەك.
عالىم سۇلەيمەن,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
