«تاريحى باي, قازىنالى مەكەن اتىراۋ ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ءىرى وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قارجىلىق مۇددەلەرى شوعىرلانعان ءوڭىر. بۇل ەلىمىزدە وندىرىلەتىن كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ نەگىزگى ەكسپورتتاۋشىسى رەتىندە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قوماقتى كىرىس تۇسىرەتىن دونور وڭىرلەردىڭ قاتارىندا», – دەدى سەنات توراعاسى كەزدەسۋگە جينالعان حالىقتىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە.
سەنات توراعاسى ق.توقاەۆتىڭ اتىراۋ حالقىمەن كەزدەسۋدە ايتقان: وڭىرلەردى بيۋدجەت كىرىستەرىن ۇلعايتۋعا ىنتالاندىرۋ, يننوۆاتسيالىق, تسيفرلىق ەكونوميكانى مەڭگەرۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جاڭعىرتۋ, بيزنەسكە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ, جاستار ساياساتى جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋ, تاعى دا باسقا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندەگى ويلارىن قىسقاشا تۇجىرىمداپ ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.
بيۋدجەت جۇيەسى ءتيىمدى يگەرۋدى قاجەت ەتەدى
ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى وڭىرلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە تىكەلەي تاۋەلدى. سوندىقتان وڭىرلەردى بيۋدجەت كىرىستەرىن ۇلعايتۋعا ىنتالاندىرۋ وڭىرلىك ساياساتتىڭ باسىم باعدارى بولۋى قاجەت. بۇل ورايدا, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ بيۋدجەتتىك پروتسەستى جانە كوممۋنالدىق مەنشىكتى باسقارۋداعى قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا اعىمداعى جىلدان باستاپ اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ دەربەس بيۋدجەتى ەنگىزىلدى.
الايدا ەلىمىزدىڭ بيۋدجەت جۇيەسى ءالى دە بولسا جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ كىرىسىن تولىقتىراتىن قاراجات كوزى نەگىزىنەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن ترانسفەرتتەردەن قۇرالىپ وتىر. بۇل ماسەلەلەردى پارلامەنت دەپۋتاتتارى ۇكىمەت الدىندا تۇراقتى تۇردە كوتەرىپ كەلەدى. بيۋدجەت ماسەلەسىن تەڭگەرىمدى تۇردە شەشۋ اتىراۋ وبلىسى ءۇشىن دە ءتيىمدى بولار ەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن تۇسەتىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن وڭىرلىك بيۋدجەتتەرگە بەرۋ جوسپارلانعان. بۇل اكىمدەردىڭ سالىق بازاسىن كەڭەيتۋگە دەگەن ىنتاسىن ارتتىراتىنى انىق.
ورتالىقتاعى جانە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى ءاربىر ءوڭىردىڭ الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, بيۋدجەتتى تولىقتىرۋ كوزدەرىن انىقتاپ, رەزەرۆتەرىن ىزدەستىرۋى ءتيىس.
تسيفرلى ەكونوميكانى مەڭگەرۋدە سىلدىر ءسوز بەن قۇرعاق ۇرانعا ورىن جوق
مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىندا ەلدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ جاڭا باعىتىن تۇجىرىمداپ بەردى. بۇل – ستراتەگيالىق قۇجات. ونى ىسكە اسىرۋعا بارشامىز اسا جوعارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا ءتيىسپىز, بۇل ماسەلەنى سوزبۇيداعا سالىپ كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى. «سىلدىر ءسوز» بەن «قۇرعاق ۇران» ناقتى ىسكە كولەڭكەسىن تۇسىرمەۋى ءتيىس.
قازاقستان وتە قىسقا مەرزىمدە تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋدى, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋدى, ادام كاپيتالىن دامىتۋدى, كاسىپكەرلىككە ناقتى قولداۋ كورسەتۋدى, سونىمەن قاتار بازالىق سالالار بولىپ تابىلاتىن اگرارلىق سەكتوردى, كولىكتى جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى قولعا الۋى ءتيىس.
اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلامالارى وزگەرە بەرمەۋى ءتيىس
اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جاڭعىرتۋ بارىسىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن ەكسپورت الەۋەتىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەتىن بولادى. ءونىمنىڭ ساپاسى مەن ەكولوگيالىق تازالىعىن ساقتاي وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋ – ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان باستى ماقسات بولىپ تابىلادى.
ۇكىمەت اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ايقىنداۋدى ناقتىلاي ءتۇسۋى قاجەت. تۇجىرىمدامالار مەن باعدارلامالاردىڭ ءجيى وزگەرىسكە ۇشىراۋى ستراتەگيالىق جاعىنان ەشقانداي پايدا اكەلمەيدى, كەرىسىنشە وسى ماڭىزدى سالانىڭ تۇرالاۋىنا سەبەپ بولاتىنى انىق.
بيزنەسكە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ جانە بيزنەستى قولداۋ شارالارىنىڭ جاڭا توپتاماسىن ازىرلەۋدى ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىستىرۋ جۇمىستارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋىمىز كەرەك. اسىرەسە وڭىرلەردەگى بيزنەستىڭ احۋالىن جاقسارتۋ بويىنشا سەنىمدى ارەكەتتەرگە كىرىسۋىمىز قاجەت. بيىلعى جىلى پارلامەنت ءتيىستى زاڭدارعا ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ودان ءارى ىنتالاندىرۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەردى قابىلدادى.
ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار جايى وزەكتى
الەۋمەتتىك ساياسات ازاماتتاردى تولىققاندى ەكونوميكالىق بولمىسقا بەيىمدەۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. الەۋمەتتىك كومەككە ارقا سۇيەپ, تەك مەملەكەتتىڭ جاردەمىنەن دامەتىپ وتىرا بەرۋگە بوي ۇيرەتەتىن جاعدايلارعا ءبىز توسقاۋىل قويۋىمىز قاجەت. قازاقستان – بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالار ىشىندە ءوز ازاماتتارىنا اۋقىمدى جاردەم كورسەتىپ كەلە جاتقان جالعىز مەملەكەت. ءبىر عانا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وزىندە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيەلەردى قوسا العاندا, بىرنەشە سۋبسيديالاردىڭ تۇرلەرى بار.
ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپپاي وتىر. ولاردىڭ سانى 2 ميلليوننان اسىپ ءتۇستى. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ەداۋىر بولىگى, ياعني 70 پايىزدان استامى, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ساۋدا سالاسىنا تيەسىلى.
پرەزيدەنت ۇكىمەتكە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ماسەلەسىنە ۇلكەن ىجداھاتتىلىقپەن اسا مۇقيات قاراۋدى تاپسىرعان بولاتىن. سالىق سالۋدان بۇرىن ولارعا مەملەكەتپەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋدىڭ تۇسىنىكتى ءارى ىڭعايلى تەتىگىن ۇسىنۋ قاجەت. جاڭا ماماندىق الۋىنا, جۇمىسقا تۇرۋىنا, ءوز ءىسىن باستاۋىنا كەڭىنەن مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ول ءۇشىن بۇل ساناتتاعىلاردى تىعىرىقتان شىعارۋدى ىنتالاندىراتىن ەكونوميكالىق جاعداي تۋعىزۋدى ويلاستىرعان ءجون. بۇل جەردە بيۋروكراتتىق اكىمشىلىك ادىستەر ورىنسىز.
حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ – بۇكىل مەملەكەت ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «7-20-25» باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى كوپتەگەن وتباسىنا ءوز تۇرعىن ءۇيىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگىنە ءوز ءىسىن اشۋعا ناقتى جاعداي جاسايدى. قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن ءبولۋ جانە جاڭادان جاتاقحانالار سالۋ مىڭداعان جاس قازاقستاندىقتار ءۇشىن قولايلى مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.
قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى
قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. ەندىگى وزەكتى ماسەلە – قازاق ءتىلىن قوعامداعى لايىقتى ورنىنا كوتەرىپ, مارتەبەسىن ودان ءارى ارتتىرۋ. تاۋەلسىزدىك جىلدارى انا ءتىلىمىزدى دامىتۋ جولىندا ەداۋىر وڭ وزگەرىستەر ورىن الدى, وسى ءۇردىستى جالعاستىرا بەرۋىمىز قاجەت. مۇنى ءسوز قادىرىن ءوز قادىرىنەن كەم كورمەيتىن ءاربىر قازاقتىڭ پارىزى دەپ بىلەمىن.
ءوز حالقىنىڭ تاريحىن, سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن قۇرمەتتەيتىن رۋحتا تاربيەلەنگەن, پروگرەسس پەن يننوۆاتسياعا بەيىم جاڭا بۋىن – قازاق جاستارى تۇبەگەيلى رۋحاني جاڭعىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن اسا قۋاتتى كۇش جانە بۇل ىستە شەشۋشى ءرول اتقارۋى ءتيىس.
سەنات توراعاسى, سونداي-اق شيكىزاتتىق ەمەس سالانى, ونىڭ ىشىندە ونەركاسىپتى, ساۋدا مەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن دامىتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا تاماق ونەركاسىبىن جانە بالىق رەسۋرستارىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدا اتىراۋ وبلىسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى مول ەكەنىنە نازار اۋدارتتى.
ءسوز سوڭىندا ق.توقاەۆ ء«بىز, دەپۋتاتتار, ءوز تاراپىمىزدان وڭىرلەردىڭ ءتيىمدى دامۋىنا باعىتتالعان باستامالارعا قولداۋ كورسەتىپ, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. قازاقستاننىڭ جاڭا الەمدەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋىن قامتاماسىز ەتۋدە بىزدە قاجەتتى جاعدايلاردىڭ ءبارى بار. ءبىزدىڭ حالقىمىز ەڭ وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنداعى الەۋمەتتىك جاعىنان باقۋاتتى مەملەكەتتە ءومىر سۇرۋگە لايىق», – دەدى.
ق.توقاەۆ ساپار اياسىندا ايماقتىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىمەن تانىستى. ساپار باعدارلاماسى بويىنشا «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» «جىگەرمۇنايسەرۆيس», «اتىراۋمۇنايماش», «اتىراۋاگروفەليكس», «Caspian Royal Fish» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرىنە بارىپ, جۇمىسشىلارمەن كەزدەستى.
ادىلبەك قابا
