الەمنىڭ 40 ەلىنىڭ رەسمي دەلەگاتسياسى, شەتەلدىك 108 كاسىپورىننىڭ باسشىلارى كەلگەن كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ەلباسى اتالعان ءىس-شارانىڭ باستى ەرەكشەلىگى رەتىندە «قازاقستانداعى عارىش كۇندەرى» فورۋمىن اتادى.
– بەسىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان ايتۋلى ءىس-شارا بيىل استانانىڭ 2 0 جىلدىعىمەن تۋرا كەلىپ وتىر. «قازاقستانداعى عارىش كۇندەرى» اتتى حالىقارالىق فورۋمنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى – بيىلعى كورمەنىڭ باستى ەرەكشەلىگى. مۇندا الەمدىك عارىش سالاسىنىڭ جەتىستىكتەرىنە ارنالعان ارنايى پاۆيلون اشىلدى. بۇگىندە «KADEX - 2018» حالىقارالىق كورمەسى قارۋ-جاراق جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى الەمدىك ماڭىزى بار شاراعا اينالدى. الەمنىڭ 28 ەلىنەن كەلگەن 318 كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن وسى كورمەگە ۇسىنىپ وتىر. كورمە قوناقتارى قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىنىڭ جانە عارىش سالاسىنىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىمەن تانىساتىن بولادى. بۇل رەتتە ەلەكتروندىق جۇيە بايلانىسى, قارۋ-جاراقتى باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ ىسىنە باسا ءمان بەرىلگەن. اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىن جەتىلدىرۋدىڭ تىڭ جولدارىن زەرتتەۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋدارىلدى. كورمە قازاقستاننىڭ قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, ونى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەل پرەزيدەنتى, سونداي-اق شاراعا قاتىسۋشىلار اراسىندا ءوزارا ءتيىمدى كەلىسىمشارتتار جاسالۋىنا تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى. كورمەگە قاتىسۋشىلار مەن ۇيىمداستىرۋشىلار جۇمىسىنا زور تابىس تىلەپ, ەل ءۇشىن پايدالى, ارىپتەستەر ءۇشىن ءتيىمدى شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتەتىنىنە سەنىم بىلدىرە وتىرا, قازاقستاندىق تاراپتىڭ كورمەنى وتكىزۋگە قولدان كەلەتىن بارلىق شارانى جاساعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
– وزدەرىڭىز دە بىلەتىندەي, ءبىزدىڭ ەلىمىز تاياۋ جانە الىس ەلدەرمەن تاتۋ كورشىلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان بەيبىتسۇيگىشتىك ساياسات جۇرگىزىپ كەلەدى. دەگەنمەن الەمدەگى بۇگىنگى جاعداي بارلىق ەلدەردى قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋعا ماجبۇرلەپ وتىر. ءبىز دە ۇقشۇ اياسىندا ءدال وسىنى جاساۋعا ۇمتىلامىز. ونىمەن قوسا, قارۋلى كۇشتەردى قاۋىپسىزدىك سالاسىن دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. «KADEX - 2018» – ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى جالعىز كورمە. وسى جىلداردىڭ ىشىندە ول اۋقىمدى وقيعالاردىڭ, قورعانىس الەۋەتىن نىعايتۋ مەن ەلدەر اراسىنداعى اسكەري-ونەركاسىپتىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى الاڭدارىنىڭ بىرىنە اينالدى. جاڭا تەحنولوگيالىق ءداۋىر قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە دە, ەكونوميكانى ودان ءارى جاڭعىرتۋدا دا اتالعان سالانىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن ايقىندايدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى, سونىمەن قاتار بيىل قارۋ-جاراق جانە اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىكتەر كورمەسىن العاش رەت جاڭادان قۇرىلعان قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى ۇيىمداستىرعاندىعىن دا ايتىپ ءوتتى. ەلباسى قازىرگى گەوساياسي تۇراقسىزدىق داۋىرىندە اتالعان كورمەنىڭ مازمۇنى مەن ءمانى وزەكتى ەكەندىگىنە توقتالدى.
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە وتاندىق جانە شەتەلدىك قورعانىس سالاسى كاسىپورىندارىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ونىمدەرى, عارىشتىق سالانىڭ وزىق جەتىستىكتەرى كورسەتىلەتىن كورمە اياسىندا حالىقارالىق كووپەراتسيانىڭ, ارىپتەستىكتىڭ دامۋىنا جول اشاتىن ىسكەرلىك كەلىسىمدەردىڭ, كەلىسىمشارتتاردىڭ جاسالاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى.
– «KADEX-2018» كورمەسى ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا ىقپال ەتىپ, ەكونوميكانىڭ تۇتاستاي العانداعى باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى. كورمەنىڭ قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, جوعارى دەڭگەيدە وتەتىندىگىنە سەنىمدىمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىنەن سوڭ كورمەنىڭ تۋى سالتاناتتى جاعدايدا كوتەرىلىپ, سوڭى قازاقستاننىڭ اسكەري-عارىشتىق الەۋەتىن ايشىقتايتىن شوۋ كورىنىستەرمەن جالعاستى.
البەتتە, ەلىمىزدىڭ عارىشتى يگەرۋدەگى ۇلەسىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. الدىمەن عارىشقا جول سالعان بايقوڭىردىڭ ءباسى بارىنەن بيىك. بۇگىندە وسى تەڭدەسسىز كەشەننىڭ يگىلىگىن الەم كورىپ, ونى يگەرۋگە ەلىمىز دە قۇلشىنا كىرىستى. ال عارىشقا ءۇش ۇلانىن ۇشىرعان ۇلتتاردىڭ ءوزى الەمدە كەم دە كەم. وسى جانە باسقا دا جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى كورمە ساحناسىندا كورىنىس تاپتى.
ەلباسى كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتى اياقتالعاننان كەيىن «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ, رەسەي مەن قىتايدىڭ پاۆيلوندارىن ارالاپ كوردى.
ال ەندى جاھاننىڭ نازارىن اۋدارعان كورمەگە توقتالار بولساق, كورمەنىڭ الاڭقايىنان قۇددى ءبىر ادامزات قيالىنداعى تەحنيكالاردىڭ شىندىققا اينالىپ, كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنگەندىگىنە كوز جەتكىزدىك.
جالپى, «KADEX-2018» حالىقارالىق كورمەسىنە رەسمي دەلەگاتسيالارىن جىبەرگەن رەسەي, بەلارۋس, قىرعىزستان, ارمەنيا, ءباا, تۇركيا, يوردانيا, ازەربايجان, ەگيپەت, يزرايل, يتاليا مەن موڭعوليانىڭ اسكەري-وندىرىستىك سالادا وسال ەمەستىگىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى.
ال ەكسپونەنت رەتىندە اتالعان كورمەگە قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن بەلارۋس, بەلگيا, بولگاريا, برازيليا, گەرمانيا, يزرايل, ءۇندىستان, يسپانيا, يتاليا, قحر, نيدەرلاند, رەسەي فەدەراتسياسى, اقش, سەربيا سياقتى الەمنىڭ 28 ەلىنىڭ 318 كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى – وسى سالانىڭ وزىق ۇلگىلەرى ەكەنى دە داۋ تۋدىرماس.
تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى, «KADEX» حالىقارالىق كورمەسى 2010 جىلدان بەرى تۇراقتى وتكىزىلىپ, وسى ۋاقىت ارالىعىندا قورعانىس ونەركاسىبى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر مەن تۇتىنۋشىلار اراسىنداعى وڭتايلى بايلانىس ورناتۋ مەن دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ جانە قورعانىس كۇشتەرىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدا جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندە تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن ءتيىمدى الاڭعا اينالىپ ۇلگەردى. بۇل ءسوزىمىزدى اتالعان كورمەگە قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى مەن عارىش سالاسىنداعى وتاندىق جانە شەتەلدىك كاسىپورىندار, جەتەكشى كونسترۋكتورلىق بيۋرولار, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋىنىڭ ءوزى دالەلدەي تۇسەدى.
كورمەگە جەر-جاھاننان جينالعان قوناقتار الدىمەن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى اۋە قورعانىسى كۇشتەرى اۆياتسيالىق تەحنيكاسىنىڭ ۇلگىلىك ونەر كورسەتۋلەرىن تاماشالادى. نەبىر الىپ اۋە كەمەلەرىن تومەن قۇلديلاتىپ, كوكتە شيىرىپ, ورشەلەنە شارىقتاتقان قازاق قىراندارى شەتەلدىك قوناقتارعا تاڭداي قاقتىردى. سول ساتتەگى ۇشقىشتاردىڭ شەبەرلىگى مەن شيراقتىعى ۇرىس ونەرىنىڭ شارىقتاۋ شەگى ەكەندىگى انىق.
وسى جەردە بيىلعى جىلى كورمەدە 10 پاۆيلوننىڭ جۇمىس ىستەيتىندىگىن, ونىڭ ىشىندە تۇركيا, قىتاي جانە رەسەيدىڭ 3 جەكە پاۆيلونى, وتاندىق «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك» اق, «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» جشس, «قازتەحنولوگيا» اق كاسىپورىندارىنىڭ پاۆيلوندارى, ودان بولەك كوسموناۆتيكا سالاسىنىڭ جەتەكشى ۇلگىلەرى ۇسىنىلاتىن عارىش قىزمەتىنە ارنالعان «عارىش» اتتى دەربەس پاۆيلوننىڭ العاش رەت شىعارىلعاندىعىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك.
سونىمەن قاتار كورمە الاڭىندا 124 بىرلىك قۇرلىق تەحنيكاسى, 18 بىرلىك اۋە جانە ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن تەحنيكالارمەن تانىسۋ مۇمكىندىگى جاسالعان.
ەڭ ءبىر اتاپ وتەرلىگى, كورمەگە كەلۋشىلەر 2015 جىلدىڭ 12 قىركۇيەگىندە ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى عارىشكەرى ايدىن ايىمبەتوۆتى قازاق دالاسىنا ءساتتى قوندىرعان «سويۋز تما-16م» عارىش كەمەسىنىڭ ءدال وزىمەن تانىسا الادى. پاۆيلوننىڭ ورتالىق بولىگىندە «KazEOSat-1», «KazEOSat-2» جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ سەرىكتەرىنىڭ 2 ماكەتى قويىلعان.
كورمەگە قاتىسۋشى سەمەي ماشينا جاساۋ زاۋىتى كوپشىلىك نازارىنا اۆتوموبيلدەر مەن ارنايى تەحنيكانىڭ ۇلگىلەرىن شىعارعان. كورمەنىڭ العاشقى كۇنى-اق الەۋەتتى تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن قاتىسۋشىلار كاسىپورىننىڭ شىنجىر تاباندى تاسىمالداۋ-تارتقىشىن (شت-ت) كورىپ, ەكولوگيالىق باسىمدىعىنا, قۇرىلىمىنىڭ قاراپايىمدىلىعى, جوندەۋگە جارامدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىندىگىنە جانە قۇمدى جەرلەردە تومەن جۇكتەمە قابىلەتىمەن كۇردەلى كليماتتىق جاعدايلارداعى جۇمىستارعا پايدالانۋعا ارنالعان كورسەتكىشتەرىنە كوز جەتكىزدى.
ال كورمەدەگى باستى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» جشس – ەلىمىزدىڭ قورعانىس ونەركاسىبى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. كاسىپورىن شىعاراتىن «بارىس» بروندى ماشيناسىنىڭ 6ح6 جانە 8ح8 دوڭگەلەكتى فورمۋلاسىنداعى ۇلگىلەرى, سونىمەن قاتار 4ح4 دوڭگەلەكتى فورمۋلاسىنداعى «ارلان» جانە «الان» برونەۆيكتەرى دە كورمەگە كەلۋشىلەر نازارىنا ۇسىنىلدى. ەگەر «بارىس 8ح8» «KADEX-2016» كورمەسىندە رەسەيلىك «اۋ-220م» جاۋىنگەرلىك مودۋلىنە ورنالاسقان 57-مم اۆتوماتتى زەڭبىرەگىمەن كورسەتىلسە, وسى جىلى بدم وتاندىق ءوندىرۋشى «كاە» جشس اسكەري مودۋلىمەن كورمەگە قويىلعان.
زاۋىتتىق جانە كورسەتىلىمدىك ەكى جىلدىق سىناقتاردىڭ ناتيجەسىندە «بارىس 8ح8» بىرقاتار كونسترۋكتورلىق, تەحنيكالىق جانە تاكتيكالىق وزگەرىستەردەن وتكىزىلگەن. كورمەنىڭ قوناقتارى ەڭ تانىمال قازاقستاندىق بروندى ماشينا – «ارلانمەن» قاتار, العاش رەت كوپ ماقساتقا ارنالعان «الان» ماشيناسىمەن دە تانىستى. بۇل كولىك ءارتۇرلى قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, ارنايى جاساق جانە ايرىقشا ارەكەت ەتۋ توبىنىڭ وپەراتسياسىنا, ىشكى قاۋىپسىزدىككە, شەكارانى شولعىنداۋعا جانە قارۋلى قاقتىعىستى جويۋعا ارنالعان. كاسىپورىننىڭ بىزبەن تىلدەسكەن وكىلى, جوبا ينجەنەرى دانيار ايتقۇلوۆ بيىل كورمەگە «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» كاسىپورنىنىڭ بارلىق ونىمدەرى شىعارىلعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل كورمە ارقىلى بارشا الەمگە قازاقستاندا جوعارى دەڭگەيدەگى ماشينالاردىڭ جاسالاتىندىعىن پاش ەتەمىز. سونداي-اق جاڭا تاپسىرىستاردىڭ بولاتىندىعىنا سەنىمدىمىز. وسى جەردەگى كەزدەسۋلەردەن سوڭ ونىمدەرىمىزدى ەكسپورتقا شىعارۋعا تالپىنىس جاسايمىز. ويتكەنى ەكسپورتقا شىعۋ ءۇشىن وسىدان ەكى جىل بۇرىن كاسىپورىننىڭ باياندى تاريحى مەن تاجىريبەسى جەتىڭكىرەمەدى. قازىر وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءتورت قۇبىلامىزدى تۇگەندەپ الدىق, – دەيدى د.ايتقۇلوۆ.
ال كوكشەتاۋ قالاسىندا ورنالاسقان «تىنىس» اق باس ديرەكتورى قايرات قالمانباەۆ «KADEX-2018» كورمەسىنە اۆياتسيالىق سالاداعى ونىمدەردى جەتكىزگەندىكتەرىن جانە بۇل ونىمدەر قازىرگى ۋاقىتتا رەسەي, بەلارۋس ەلدەرىندە كەڭ سۇرانىسقا يە ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. «تىنىستىڭ» ۇسىناتىنى – 100 پايىز وتاندىق ءونىم. سونداي-اق كاسىپورىن جەكە ساقتاندىرۋ امۋنيتسياسى, بروندالعان كۇرتەشە, بروندالعان قالقاننىڭ وزىق ۇلگىلەرىنىڭ دە ءوندىرىسىن جولعا قويعان.
– «بولاشاقتىڭ جاۋىنگەرى» اتتى جوبامىز دا قازىر سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. بۇل جوبا تۇنگى دۇربىلەر, نىسانا كوزدەۋ جابدىقتارىمەن تولىقتىرىلدى. كورمەنىڭ العاشقى كۇنىندە يوردانيا كورولدىگىمەن كەلىسىمگە قول جەتكىزدىك. رەسەيلىك كومپانيالار دا جاڭا جوبالار بويىنشا كەلىسىم جاساۋعا مۇددەلىلىك بىلدىرۋدە, – دەپ اتاپ كورسەتتى ق.قالمانباەۆ.
ءسوز ورايى كەلگەندە كاسىپورىننىڭ اۆياتسيا سالاسىنداعى ونىمدەرىنە باسەكەلەستىك جوقتىڭ قاسى ەكەندىگىن جانە وزگە ونىمدەر بويىنشا وتاندىق كاسىپورىننىڭ تەك ساپالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا وزىق تۇرعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. دەمەك «KADEX-2018» كورمەسى «تىنىستىڭ» تىنىسىن اشا تۇسەتىندىگىنە ەش كۇمان جوق.
ال ورالدىق «گيدروپريبور» عزي» اق باس ديرەكتورى الەكساندر گنەلومەدوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, اتالعان كاسىپورىننىڭ 40 جىلدىق تاريحىندا اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ كەرەك-جاراعىن, سۋ كولىكتەرىن جاساۋدا ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزگەن. شاعىن كەمەلەر, مامانداندىرىلعان تەحنيكالار, سۇڭگۋىرلەردىڭ قۇرىلعىلارى قازىر قارۋلى كۇشتەر جاساعىنىڭ قۇرىلىمدارىندا كەڭىنەن پايدالانىلادى.
– قازىر شەتەلدىك تۇتىنۋشىلارمەن بايلانىسىمىز جولعا قويىلعان دەپ ايتا المايمىز. الايدا بىزگە ەڭ الدىمەن وتاندىق تۇتىنۋشىلارمەن بايلانىستى جەتىلدىرۋ قاجەت. ونىمدەرىمىزدى جەرگىلىكتى قۇرىلىمدار كوپتەپ السا – ماقساتىمىزعا جەتەمىز. ال بۇل ۇدەدەن شىعۋعا «KADEX-2018» كورمەسىنىڭ پايداسى تيەدى دەپ ويلايمىن, – دەيدى ا.گنەلومەدوۆ.
جالپى, استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىعىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن «KADEX-2018» كورمەسى جاڭا فورماتتا وتۋدە. كورمەنىڭ عىلىمي-ىسكەرلىك باعدارلاماسى اياسىندا العاش رەت «قازاقستانداعى عارىش كۇندەرى» حالىقارالىق فورۋمىن جانە «Cyber and Digital Security», «Advanced Def Tech» كونفەرەنتسيالارىن وتكىزۋ قاراستىرىلعان. ونىڭ ءبىرىنشى كۇنىندەگى جيىنعا قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىندە جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى, قازاقستان, رەسەي, قىتاي, تۇركيا, بەلارۋس جانە باسقا ەلدەردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن كونسترۋكتور ۇيىمدارىنىڭ ماماندارى قاتىستى. ولار اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى ءتيىمدى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, قورعانىس-ونەركاسىپتىك سالانى جاڭعىرتۋدىڭ ستراتەگياسى مەن تەتىكتەرى, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
سونداي-اق كورمەنىڭ العاشقى كۇنى شەتەلدىك قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ قاتىسۋىمەن «قازعارىشتىڭ» 25 جىلدىعىنا ارنالعان «KADEX - 2018» ەمبلەماسىمەن بىرگە ارنايى پوشتا مورقالىبى سوعىلعان پوشتالىق ماركانى سوعۋ سالتاناتى ءوتتى.
سونىمەن بىرگە «KADEX-2018» كورمەسى كوپشىلىك ءۇشىن ارالاۋعا 25-26 مامىر كۇندەرى ارالىعىندا اشىق بولاتىندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. وندا كەز كەلگەن ادام ماركا مەن پوشتا مورقالىبى سوعىلعان كونۆەرت, جەكە تۇتىككە, سىيلىق قوراپشالارىنا سالىنعان عارىش تاماقتارىن ەستەلىككە الا الادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
