ماڭعىستاۋدا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس تاريحي-مادەني مۇرالارى» اتتى كەشەندى ەكسپەديتسياسى ءوز جۇمىسىن باستادى. رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ رەسەي تاريحى ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, پروفەسسور, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆاديم ترەپاۆلوۆ باستاپ, ءۇش تۋر بويىنشا جۇمىس جاسايتىن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ قابىلدادى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس تاريحي-مادەني مۇرالارىن زەرتتەۋ ماقساتىندا شەتەلدەن عالىم-مامانداردى تارتۋ, قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تاريحي-مادەني مۇرالارىن ايماق بويىنشا كەشەندى عىلىمي ەكسپەديتسيا وتكىزۋ ارقىلى بايانداۋ, ساكرالدى باعىتتاعى تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋ, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ءداستۇرلى جانە تۇرمىستىق باعىتتارىن, حالىق شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋ, ەپيگرافيكالىق ەسكەرتكىشتەرگە زەرتتەۋلەر وتكىزۋ, ياعني فولكلور مەن فيكساتسيا, كەشەندى ەكسپەديتسيا قورىتىندىسى بويىنشا عىلىمي ەسەپتەر دايىنداۋ سىندى اۋقىمدى جۇمىستاردى ماقسات ەتكەن ەكسپەديتسيانىڭ قۇرامىندا بىلىكتى ماماندار جەتكىلىكتى.
اتاپ ايتقاندا د.س.ليحاچەۆ اتىنداعى رەسەي تابيعي جانە مادەني عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ارحەولوگ ت.كارموۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ازەربايجان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ باسىلىم جانە عىلىمي بايلانىستار ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى س.اشۋروۆ, ازەربايجان انتيكالىق جانە ورتاعاسىرلىق ارحەولوگيا بويىنشا مامان, ت.ع.ك. 3.ن.الىشوۆ, يزمير قالاسىنداعى ەگەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەتين ەكيچي, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, تۇركىتانۋشى, ورتالىق ازيا كۋنستكامەراسى ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى س.بەلورۋسوۆا, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى-دراماتۋرگ ءا.ساراي, پروفەسسور, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇران-يران عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ي.جەمەنەي, ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ انتيكالىق كەزەڭ جانە ورتا عاسىر ارحەولوگياسى ءبولىمىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ە.ورالباي سىندى بەلگىلى عالىمدار مەن جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلار بار.
– ماڭعىستاۋ ءوڭىرى – تابيعاتى بولەك, تاريحى تەرەڭدە جاتقان ايماق. عىلىمي زەرتتەۋلەردى تالاپ ەتەتىن, ەجەلگى وركەنيەت ەلى. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ: ء«اربىر حالىقتىڭ, ءاربىر وركەنيەتتىڭ بارشاعا ورتاق قاسيەتتى جەرلەرى بولادى, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سول قاسيەتتى ورىنداردىڭ ۇعىمىن ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. بۇل – رۋحاني ءداستۇردىڭ باستى نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى» دەگەن بولاتىن. سول سەبەپتى ءبىز «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ۇلكەن عىلىمي ەكسپەديتسيا شىعارۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. سىزدەردىڭ ەڭبەكتەرىڭىز – ۇلتتىق تاريح پەن تانىم جانە ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولاتىنا سەنىمىم مول, – دەدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ.
«كيەلى ماڭعىستاۋدى تۇركى الەمى ارحەولوگياسىنىڭ ورتالىعىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك» دەگەن تۇركيالىق عالىم مەتين ەكيچي ءوڭىر تاريحىنا قاتىستى جاڭالىقتاردى يۋنەسكو كولەمىندە جاريالايتىنىن جەتكىزدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى اراسىنان حح ع. 20-30 جج. قاتىستى ەتنوگرافيالىق مالىمەتتەر جيناقتاۋ, اراعا عاسىر سالىپ بەلگىلى نەمىس ەتنوگرافى ريحارد كارۋتتس جولىن زەردەلەي ءجۇرۋ, ماڭعىستاۋداعى نوعايلى كەزەڭى (XIV-XVII عع.), ۇستىرتتەگى شىڭىراۋ-قۇدىقتاردى زەرتتەۋ, سونداي-اق ەجەلگى ماڭعىستاۋدىڭ تەڭىز ايلاقتارىنا ارحيۆتىك-بيبليوگرافيالىق زەرتتەۋلەر, كارتوگرافيالىق ماتەريالداردى زەردەلەۋ جۇرگىزۋ, «وت كيەسى» وتپانتاۋ كەشەنىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى, ماڭعىستاۋ جەراستى مەشىتتەرى, ءوڭىر ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ەپيگرافيكاسى مەن ارحيتەكتۋراسى, ياعني ماڭعىستاۋدىڭ ساكرالدى ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋ, ماڭعىستاۋ پەتروگليفىن زەردەلەۋ باعىتىنداعى كەشەندى ەكسپەديتسيا ون كۇن بويى 2000 شاقىرىم قاشىقتىقتا جول جۇرەدى دەپ جوسپارلانعان.
اقتاۋ قالاسىنان باستالعان جول قوشقار اتا, اقشورا, جالعىزتام, ءۇشتام, كەنتى-بابا قورىمدارى, سۇلتان-ءۇپى جەراستى مەشىتى, قورىمى جانە سايى, قاپامساي-شاقپاق اتا جەراستى مەشىتى جانە قورىمى, وتپانتاۋ تاريحي-مادەني كەشەنى, اقمىش سايى, شەرقالا تاۋى, ايراقتى تاۋى, كوگەز ەتنواۋىلى ارقىلى شەتپە اۋىلىنا اپارسا, تىنىمباي شوقى جەرىندەگى تاڭبالىتاستان باستالىپ, بوزجىرا تاۋى, وعىلاندى قورىمى, بەكەت اتا جەراستى مەشىتى – ۇستىرتتەگى شىڭىراۋ-قۇدىقتار اقشىمىراۋ, جاڭاسۋ جەرىندەگى شوتان قۇدىعى, ەلىقاجى), سايوتەس اۋىلى سيسەم اتا قورىمى, شەتپە ارقىلى قارامان اتا جەراستى مەشىتى جانە قورىمى بولىپ جالعاسادى.
ولكەنىڭ باعا جەتپەس تاريحي مۇراسىن ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ بولىگى ەتۋ, ەلىمىزدىڭ الەمدىك برەندىن جوعارىلاتۋ, تۋعان ولكەگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ءپاتريوتيزمدى ارتتىرۋدى كوزدەگەن كەشەندى ەكسپەديتسيا قورىتىندىسى بويىنشا «Kazakh TV» ارناسىندا قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە بىرنەشە سەريادان تۇراتىن دەرەكتى فيلم دايىندالاتىن بولادى.
ماڭعىستاۋ – قوينىنا سىر بۇككەن ولكە. ونى تابۋ مەن تانۋ – ۇرپاقتان ايرىقشا ىجداعاتتىلىقتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ انتيكالىق كەزەڭ جانە ورتا عاسىر ارحەولوگياسى ءبولىمىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ەردەن ورالبايدىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنان ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ فيليالىن اشۋدى ۇسىنۋى وڭىردە كوپتەن بەرى ايتىلىپ جۇرگەن ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن دالەلدەي ءتۇستى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى
