ىزگىلەندىرۋ ىسىندەگى ىلگەرىلەۋشىلىك

استانادا ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جانە ورتا­لىق ازياداعى حالىقارالىق تۇرمە رەفورماسىنىڭ وكىلەتتىگى, بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتى ساقتاۋ بويىنشا حالىقارالىق بيۋرو­سى­نىڭ ەلىمىزدەگى وكىلەتتىگى, ەلورداداعى ەقىۇ ورتالىعى, ۇلىبري­تا­نيا مەن گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىك­تەرىنىڭ قولداۋ كور­سەتۋى­مەن “ازاپتاۋعا قارسى تۇجىرىمداماداعى فاكۋل­تاتيۆتىك انىق­تاما: قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ازاپتاۋدى قولدانۋدىڭ الدىن الۋ مەحا­نيزمدەرىن زاڭ تۇرىندە بەكىتۋ” اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. كونفەرەنتسيا ازاپتاۋعا جانە جازالاۋدىڭ قاتىگەزدىك, ادامگەر­شىلىك, ار-نامىستى اياققا باساتىن باسقا دا تۇرلەرىنە قارسى تۇجىرىم­دامانىڭ فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاما­سىنا وراي ازاپتاۋدىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا ارنالدى. ونىڭ جۇمى­سىنا پرە­زي­دەنت اكىم­شى­لىگى, كونستي­تۋتسيالىق كەڭەس, باس پروكۋراتۋرا, سىرتقى ىستەر, ىشكى ىستەر, ءبىلىم جانە عى­لىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىك­تەرى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تەتى, ادۆوكاتۋرا, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى مەن بۇۇ-نىڭ ازاپتاۋدىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى زدەنەك حايەك پەن ماريا دەفينيس-گويانوۆيچ باستاعان بىرقاتار شەتەل ساراپ­شىلارى قاتىسىپ, كۇن ءتار­تىبىندەگى ماسەلە بويىنشا ءوز پىكىر­لەرىن ورتاعا سالدى. جالپى, ەلىمىزدە مۇنداي باس­قوسۋلاردى وتكىزۋ وتكەن جىلدان بەرى داستۇرگە اينالىپ وتىر. ونىڭ ەڭ العاشقىسى بىلتىر 25-26 اقپان كۇندەرى استانادا ءوتتى. سول كەزدە وتكىزىلگەن حالىقارالىق كونفەرەن­تسيا “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ازاپتاۋدى قولدانۋدىڭ الدىن الۋ: پىكىرتالاستان ىسكە كىرىسۋ” اتتى تاقى­رىپپەن ۇيىمداستىرىلدى. سودان كەيىن وتكەن جىلدىڭ 27 ماۋسىم كۇنى الماتى قالاسىندا وسى جولعى ەلورداداعى باسقوسۋدى وتكىزۋگە ۇيىتقى بولعان بارلىق مەكەمەلەر­دىڭ قاتىسۋىمەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىل­دى. وندا “ازاپتاۋعا قارسى تۇجى­رىم­دامانىڭ فاكۋل­تاتيۆ­تى حاتتا­ماسى اياسىندا قازاق­ستان رەس­پۋب­ليكاسىندا اباقتىلاردى ينۆەن­تاري­زاتسيالاۋ” اتتى جالپى قۇجات پەن “باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىن باقىلاۋ مەحا­نيزمدەرى مەن ولاردىڭ تۇجىرىم­دامانىڭ فاكۋلتاتيۆتىك حاتتا­ماسى­نا سايكەس كەلۋى” اتتى ساراپ­تامالىق قۇجات دايىندالدى. ال 2009 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانى كۇنى وسى ماسەلەگە باي­لانىستى وتكىزىل­گەن تاعى ءبىر حالىق­ارالىق كون­فەرەن­تسيادا ەلىمىزدە ازاپتاۋدىڭ الدىن الۋ مەحانيزمدەرى بويىنشا زاڭداردى دايىنداۋشى جۇمىس توبى قۇرىلدى. داستان كەنجالين. ماراپات ءوز يەلەرىن تاپتى كەشە كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ اۋعان­­ستان جەرىنەن شىعارىلۋىنا 21 جىل تولۋىنا وراي “نۇر وتان” حدپ جەرگىلىكتى ۇيىمدارى سول سوعىستا قازا تاپقان قازاقستاندىق جاۋىنگەر­لەردىڭ قۇرمەتىنە قويىل­عان ەلىمىز قالالارىنداعى ەسكەرت­كىشتەرگە گۇل شوقتارىن قويۋ, ەسكە الۋ اكتسيا­لارىن وتكىزدى. سونىڭ ءبىرى پارتيا­نىڭ استانا قالاسىن­داعى ورتالىق اپپاراتى وفيسىندە بولعان شارا. ول “نۇر وتان” حدپ مەن اۋ­عان سوعىسى ارداگەرلەرى وداعىنىڭ جانە قازاق­ستانداعى رەسەي فەدە­راتسياسى ەلشى­لىگىنىڭ بىرلەسۋىمەن ۇيىمداستىرىل­عان “ماراپات ءوز يەسىن تاپتى ” اتتى رەسپۋبليكالىق اكتسيا. ونىڭ ماق­ساتى اتىنان كورى­نىپ تۇرعان­داي, جاۋىن­گەر-ينتەر­ناتسيو­نا­ليس­تەردىڭ اۋعان­ستان­داعى بورىشىن وتەگەن كەزىندە ءتۇرلى سەبەپ­تەرگە بايلانىستى ولار­عا بەرىل­مەي قالعان ءتيىستى ناگرا­دالاردى كەش تە بولسا تاپسىرۋ-تىن. ماراپاتتاۋ راسىمىنە “نۇر وتان” حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى نۇرلان نىعماتۋلين, قازاق­ستان­داعى رەسەي فەدەراتسيا­سىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مي­حايل بوچارنيكوۆ, وسى ەلشىلىكتىڭ اسكەري اتتاشەسى, گەنە­رال-لەيتەنانت نيكولاي پوكاس جانە رەسپۋبليكا­مىزداعى اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى وداعى­نىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ءراسىم كەزىندە “ەرلىگى ءۇشىن” مە­دالىمەن بەرىك سابىروۆ پەن تۇمار­­بەك مۇرىنباەۆ, “جاۋىن­گەرلىك ەرلىگى ءۇشىن” مەدالىمەن ەر­عازى تۇراقباەۆ, سەرگەي شيلياەۆ, امانگەلدى لەكەروۆ, تەمىربەك قويلىباەۆ, اناتولي يۋرين سىندى وتانداستارىمىز   ماراپاتتالدى. ءابدىراحمان قىدىربەك, سۋرەتتە: سالتاناتتى  اسىمنەن كورىنىس عالىمعا قۇرمەت كورسەتىلدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ءوزى جوباسىمەن تانىسىپ ماقۇلداعان, قولداۋ كورسەتكەن, وتكەن جىلى اتى دا, زاتى دا وزگەرىپ باس كورپۋسى پايدالانۋعا بەرىلگەن ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەم­لەكەتتىك تەحنولوگيا­لار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسي­تەتى بۇگىن­دەرى كاسپي ايماعىنا بەلگىلى بولا باس­تادى. ياعني, وبلىس­تىڭ عانا ەمەس, تەڭىز ماڭايىن­داعى مەملە­كەت­تەرگە ورتاق وقۋ ورنىنا اينالۋدا. ۋنيۆەرسيتەت رەسەيدەگى, اقش-تاعى, قىتاي, تۇركيا, گەرمانيا, پولشا, كورەيا, ت.ب. ەلدەردەگى ءارىپ­تەس­تەرىمەن ءوزارا بايلانىستار جونىندە كەلىسىم-شارتتار جاساعان. كەسكىن-كەلبەتى, تىنىس-تىرشىلىگى – ءبارى دە جاڭا زامانعا ساي قالىپ­تاسۋدا. ول جاي عانا وقۋ ورنى ەمەس. وبلىستى, ەلىمىزدى ەڭ­سەلەن­دىرە تۇسە­تىن “جەر-تەڭىز-اسپان” مەگا­جوباسىنىڭ ءبىر قۇرام­داس بولشەگى رەتىندە كورى­نۋدە. بۇل جايلى اتالمىش وقۋ ورنىندا ءتورت جىلدان بەرى تۇراق­تى, ناتيجەلى جۇمىس جاساي­تىن قامقورلىق كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىل­گەن وتىرىسىندا اڭگىمە ءوربىدى. وندا كەڭەس توراعاسى, وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ وقۋ ورنىنىڭ جاڭاشا اتالۋى, جاڭا باس عيماراتتىڭ سالىنۋى ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپ­سىرماسى, قامقورلىق پەن قولداۋى­نىڭ ناتيجەسى ەكەندىگىن اتاپ كورسەت­تى. جانە دە بۇل جۇمىس­تاردىڭ وي­داعى­داي جۇزەگە اسۋىنا ىسكەرلىك تانىتىپ, كۇش-جىگەر جۇمساپ جۇرگەن رەكتور  ءابدىمۇتالىپ ءاب­جاپ­پاروۆتىڭ ەڭبەگى ەرەكشە ەكەن­دىگىنە توقتالدى. وسى باسقوسۋدا ال­پىستىڭ اسۋىنا ابى­روي­مەن شىققان قاي­راتكەر ازامات­تىڭ اتىنا پارلا­مەنت پالاتا­لارىنىڭ توراعا­لارى مەن پرەمەر-مي­نيستردىڭ ورىن­با­سارى, وبلىس, قالا اكىمدەرى قۇتتىق­­تاۋ­لارى وقىلدى. اكادە­ميكتەر ق.ساعا­ديەۆ, ە.شاي­حۋت­دينوۆ, كور­شىلەس مەملە­كەتتەردەن كەلگەن ءارىپ­تەستەرى ىستىق لەبىزدەر ءبىلدىردى. سىي-سىياپات جاساپ, قۇرمەت كورسەتتى. جولامان بوشالاق. اقتاۋ