ماسەلەن, وڭتۇستىك كورەيانىڭ سيىر مالى وتە ءوتىمدى. ء«مارمار» دەگەن اتاۋ العان, ءبىر ەت, ءبىر ماي سيىر ەتىن الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنە ەكسپورتتاپ وتىرعان وسى وڭتۇستىك كورەيا جەم-ءشوپتى نەگىزىنەن سىرتتان ساتىپ الادى.
وزدەرى يىنتىرەسىپ وتىرعان, جايىلىمدىق جەرى جوققا ءتان كورەيلەر جاڭا تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا وسىنداي دارەجەگە جەتتى. قۇدايعا شۇكىر, قازاقستاننىڭ دا الەمدەگى مال شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى يگىلىكتەرگە قولى جەتىپ جاتىر. ەڭ باستىسى, مال ازىعىنا قاجەتتى قۇراماجەمدى دايىنداۋعا مۇمكىندىگى ۇلكەن. ءتورت ت ۇلىك سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي كوبەيدى. وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى بەرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىك قولداۋلاردىڭ ارقاسىندا مال شارۋاشىلىعىندا تۇراقتى دامۋ تەندەنتسياسى قالىپتاسىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنە سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيالار ەسەلەپ ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, سوڭعى 5 جىلدىڭ وزىندە سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا 23 ەسەگە ۇلعايعان.
ال وبلىستا مال باسى, وتكەن عاسىرداعى ەڭ كوپ بولعان ۋاقىتى – 1993 جىلمەن سالىستىرعاندا ءمۇيىزدى ءىرى قارا – 29,6 پايىز, جىلقى – 50,4 پايىز, تۇيە سانى 52,5پايىزعا كوبەيىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە, سوڭعى 5 جىلدا ۇيىمداستىرىلعان شارۋاشىلىقتاردا ەت ءوڭدىرۋ 2,7 ەسەگە كوبەيسە, ءسۇت ءوندىرۋدىڭ ءوسىمى 1,6 ەسەگە ارتىپ وتىر.
وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ايماق تاريحىندا العاش رەت اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن تاراتۋ نارىعىنا كەشەندى ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, وبلىستىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى اگروكارتاسى قابىلداندى.
اگروكارتانى ىسكە اسىرۋدىڭ 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان ەگجەي-تەگجەيلى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەندى. وندا ىشكى نارىقتى مولىقتىرۋ مەن ەكسپورتقا ءونىم شىعارۋعا نەگىزدەلگەن ەكى باعىت ايقىندالدى. وسى باعىتتا ەكسپورت كولەمىن 2022 جىلعا 5 ەسەگە ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
ال وتكەن جىلى وبلىس اۋسىل اۋىرۋىنان بۋفەرلىك ايماقتان شىعۋىنىڭ ارقاسىندا, بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە يرانعا, موڭعولياعا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە 2,4 مىڭ باس تىرىلەي قوزى ەت باعىتىندا ەكسپورتتالدى.
قازىر يران, قىتاي, موڭعوليا, ەۋروپا, رەسەي ەلدەرى قازاقستاندا وندىرىلەتىن تابيعي ونىمدەرگە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, اگروسەكتورعا ينۆەستيتسيا سالۋعا, وندىرىلگەن اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ وتىر.
بۇگىندە وبلىستا ەت ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزى قالاندى. «سىباعا», «التىن اسىق», «قۇلان» باعدارلامالارىنىڭ اياسىندا مال باسى كوبەيىپ, وبلىستا تۇقىم تۇرلەندىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. جاڭادان 134 دانا ۇڭعىما ىسكە قوسىلىپ, 25 مىڭ گەكتار جايلىمدى سۋلاندىرۋ قامتاماسىز ەتىلدى. اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن رەپرودۋكتورلىق شارۋاشىلىقتار قۇرىلىپ جاتىر. تەك سوڭعى 5 جىلدا 4,5 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا, 36 مىڭ باس قوي ساتىپ الىندى. جىلىنا 23 مىڭ باس ءمۇيىزدى ءىرى قارا مالىن بورداقىلايتىن الاڭدارىنىڭ قۇرىلىستارى سالىندى. جەم قورىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا دا وبلىستا ەگىن شارۋاشىلىعىن ءار تاراپتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قۇراماجەم وندىرەتىن ەكى زاۋىت ىسكە قوسىلدى.
بيىلعى جىلى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن «سىر مارجانى» سەرىكتەستىگىنىڭ ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى باستالماقشى. سونىمەن بىرگە ءسۇت شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن وبلىستا تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىنىڭ وندىرىستەرىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بيىلدىڭ وزىندە شيەلى اۋدانىندا 1200 باسقا ارنالعان «سىر اگرو ي ك» سەرىكتەستىگىنىڭ تاۋارلى ءسۇت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالسا, «اسىلحان» شارۋا قوجالىعىنىڭ 200 باستىق ءسۇت تاۋارلى فەرماسى ىسكە قوسىلدى.
ەت, ءسۇت شارۋاشىلىعىن دامىتۋمەن قاتار, وبلىستا شيرەك عاسىر بويى تۇرالاپ قالعان قۇس شارۋاشىلىعى دا قولعا الىنۋدا. بىلتىر شيەلى اۋدانىندا العاشقى جۇمىرتقا وندىرەتىن ء«مولدىر ي ك» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇس فەرماسى ىسكە قوسىلسا, قارماقشى اۋدانىندا «قارماقشى قۇس» سەرىكتەستىگىنىڭ 1500 توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. سونىمەن قاتار قىزىلوردا قالاسىندا ەت باعىتىنداعى «وردا» شارۋا قوجالىعىنىڭ, جۇمىرتقا باعىتىنداعى «سامۇرىق قۇس» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇس فەرمالارى جۇمىس جاساۋدا.
وتكەن جىلدان باستاپ «بايقوڭىر» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ارقىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, «وردااگروتەحنولوگيا» سەرىكتەستىگى 150 باس اسىل تۇقىمدى سانتاگەرترۋدا, «بەكارىس اگروفۋد» سەرىكتەستىگى 300 باستىق قالماق تۇقىمدى رەپرودۋكتور شارۋاشىلىقتارىن قۇردى. سونداي-اق «سالامات اگرو» سەرىكتەستىگى 1,5 مىڭ باستىق ءمۇيىزدى ءىرى قارا بورداقىلاۋ الاڭى مەن شاعىن ەت كومبيناتىن ىسكە قوسسا, بيىل شاعىن ەت كومبيناتىمەن 3,0 مىڭ باستىق بورداقىلاۋ الاڭىن جانداندىراتىن «شاعان اگرو فۋد» سەرىكتەستىگىمەن وزگەدە جوبالارعا بيۋدجەتتەن 1,3 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلىپ وبلىستا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ كلاستەرلىك نەگىزى قالىپتاستىرىلۋدا.
وسى شارالار تولىق ورىندالعاندا 2019 جىلى مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى قالىپتى ءوسىپ, ەت ءوندىرىسى 17 پايىزعا, ءسۇت ءوندىرىسى 7 پايىزعا, جۇمىرتقا 65 پايىزعا, قۇس ەتىن ءوندىرۋ 69,9 ەسەگە ارتادى دەپ كۇتىلۋدە.
مىنە مەملەكەتتىك قولداۋلار وسىنداي مەجەلەرى باعىندىرۋعا نەگىز جاساپ وتىر. قىزىلوردا وبلىسى بەتپاقدالامەن شەكتەسىپ جاتىر. جازاتايىم كولىگىڭ بۇزىلىپ دالادا قالىپ قويساڭ, ءبىر جۇتىم سۋ تاتىرمايتىنى وسى بەتپاقدالانىڭ استى تولى كەن دەگەندى اتاقتى عالىم كارىم مىڭباەۆ ايتقان دەسەدى. جەر استى سۋى دا مول, بۇل دالا قازاقتىڭ كوك وراي شالعىن وازيسى بولادى دەگەندى دە ايتىپتى.
ءبىر اڭگىمەدە مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, عالىم ءابدىراحمان ومباەۆ «بەتپاقدالادا جايىلعان مالدى قوڭىر كۇزدە ءبىر اپتاعا جەتكىزبەي سوعىمعا جىعىپ الساڭ, ونىڭ ەتى ەت ەمەس ناعىز دارۋمەن بولادى» دەگەندى ايتىپ ەدى. ويتكەنى ءشوبىنىڭ قۇنارى مول ءارى مينەرالدارعا باي ەكەن.
جاقىندا جاڭاقورعان اۋدانىندا IV مالشىلار سلەتى ءوتتى. زاتى قىزىلوردالىق بولعانىمەن وسى سلەتكە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماعىنان تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن وكىلدەر كەلەدى. وسىنى اڭعارىپ جۇرگەن وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ كەلەر جىلى رەسپۋبليكالىق مالشىلار سلەتى ەتىپ وتكىزۋدى ۇسىندى.
– قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت تاراپىنان مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار قاراستىرىلۋدا. وسى ورايدا, جىل سايىن وبلىستىق مالشىلار سلەتىنە باسقا وڭىرلەردەن قاتىسۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ ۇكىمەتكە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە كەلەر جىلى ءبىزدىڭ وبلىستا ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق مالشىلار سلەتىن وتكىزۋدى ۇسىنامىن. ۇسىنىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, قاتىسىپ وتىرعان وڭىرلەردىڭ جانە رەسپۋبليكالىق پالاتا وكىلدەرى قولدايدى دەپ ويلايمىن, – دەدى ول.
مال – باققانعا بىتەدى. مەملەكەتتىك قولداۋلار ايماقتاعى مال باسىن كوبەيتۋدە وسىنداي جاقسى نىشاندارىمەن كورىنىپ جاتىر.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
