شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ – مەملەكەت باسشىسى مىندەتتەگەن باسىم باعىتتىڭ ءبىرى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا بۇل سالادا وڭ وزگەرىستەر كوپ. ورالداعى «كۆانت» جشس – جيھاز جانە تۇرمىستىق زاتتار شىعاراتىن ىرگەلى كاسىپورىن. وسى سالادا 15 جىلدان بەرى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان فابريكادا ەكى جىل بۇرىن قۇنى 1,1 ملرد تەڭگە تۇراتىن جاڭا تسەح اشىلعان بولاتىن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءوندىرىس ارتىپ, وتكەن جىلى كاسىپورىن 57 مىڭ دانا جيھاز شىعاردى.
– «كۆانتتىڭ» ونىمدەرى سوڭعى كەزدە رەسەي فەدەراتسياسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا دا تانىمال بولا باستادى, – دەيدى جشس قۇرىلتايشىسى ميحايل پشەنيچنىي.
فابريكادا بۇگىندە جالپى سانى 250 جۇمىسشى قىزمەت ەتەدى. كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى يۋري روگوديننىڭ ايتۋىنشا, فابريكا جانىنان تاعى ءبىر وڭدەۋ تسەحىن اشۋ جوسپاردا بار. كاسىپورىندا قازىردىڭ وزىندە ەڭ جاڭا ستانوكتار جۇمىس ىستەپ تۇر, مۇنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ, ءونىم ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىنىڭ سىرى وسىندا.
كاسىپورىندى ارالاپ كورىپ, بۇيىمدارىمەن, ەڭبەك ۇجىمىمەن تانىسقان مەملەكەت باسشىسىنا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسى, سونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ سەكتورىنىڭ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قازىرگى احۋالى مەن پەرسپەكتيۆالارى جونىندە بايانداپ بەردى.
وسى جەردە مەملەكەت باسشىسىنا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار تانىستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, فين تەحنولوگياسى بويىنشا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ, ءىرى قارا مەن ۇساق مالدىڭ تەرىسىن وڭدەۋ, نان جانە ماكارون ونىمدەرىن ءوندىرۋ, حيميا ءوندىرىسى, ديزەل وتىنىنىڭ كومپونەنتتەرىن گيدروتازالاۋ جونىندەگى جوبالار بار. اسىرەسە «ICM Recycling» جشس-ءنىڭ جىلىنا 100 مىڭ توننا قالدىق وڭدەۋ جوباسى ەكولوگيالىق زالالسىزداندىرۋدان باستاپ تۇرمىستىق قالدىقتاردان بيوگاز الۋ, قايتا وڭدەۋ, وسىلايشا پايدا تابۋعا دەيىنگى تىزبەكتى قامتيدى. 2017-2023 جىلدار ارالىعىنا جوسپارلانعان بۇل جوبانىڭ قۇنى 1,7 ملرد تەڭگەگە باعالانعان, بىراق ول جۇزەگە اسقان كەزدە ءوزىن-ءوزى ەسەلەپ اقتايتىنى قازىردىڭ وزىندە كۇمان تۋعىزباسا كەرەك.
بۇدان كەيىن ەلباسى «جايىق اگرو LTD» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ زاۋىتىنا باردى. تاۋىق ەتىن وندىرۋگە جانە دايىنداۋعا ماماندانعان «جايىق اگرو LTD» جشس وتكەن جىلى عانا ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرعان ەدى. جىلىنا 7,2 مىڭ توننا قۇس ەتىن دايىندايتىن كاسىپورىن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ىشكى سۇرانىسىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتەدى. فابريكانىڭ 10% ءونىمى ەكسپورتقا شىعارىلادى. 150 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان كاسىپورىن عيماراتىندا ەلباسى وڭىردەگى وزگە دە اگروسەكتور كاسىپورىندارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا «مياسودەل» جانە «كۋبلەي» برەندتەرىنىڭ ەت ونىمدەرىن دايىنداۋمەن جانە وندىرۋمەن اينالىساتىن جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى تۋرالى اقپاراتپەن تانىستى.
«باتىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا بارعان مەملەكەت باسشىسى كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ سالاسىندا پايدالانىلاتىن قۇرىلعىلار مەن جابدىقتار جاساۋ ۇدەرىسىن كوردى. كاسىپورىندا ازاماتتىق ماقساتتاعى بۇيىمداردان بولەك, قورعانىس ونىمدەرى – اتىس قارۋى مەن وق-ءدارى ۇلگىلەرى دە شىعارىلادى.
ەلباسى بۇدان كەيىن قابىرعاعا جانە شاتىرعا ارنالعان ماتەريالداردى, شىنى جانە مەتالل بۇيىمدارىن شىعاراتىن «اگران» زاۋىتىنا باردى.
مۇندا فين تەحنولوگياسى بويىنشا جىلۋ ساقتاعىش ەسىك-تەرەزەلەر مەن قابىرعالار – سەندۆيچ-پانەلدەر شىعارىلادى. ورال قالاسىندا سوڭعى جىلدارى بەلسەندى قولعا الىنعان «اقىلدى قالا» جوباسىنا سايكەس مۇنداي ماتەريالدارعا سۇرانىس جوعارى. جىلىنا 1 ملن شارشى مەتر ءونىم شىعاراتىن زاۋىت جەرگىلىكتى نارىقتىڭ سۇرانىسىن وتەپ وتىر.
وسى جەردە قازاقستان پرەزيدەنتىنە ءوڭىر باسشىلارى كاسىپورىننىڭ قازىرگى دامۋ بارىسى جانە مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارعا قاتىسۋ ارقىلى ونىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرۋ پەرسپەكتيۆالارى جونىندە مالىمدەپ بەردى.
ەلباسى ورال قالاسىنىڭ جاڭا الاڭىن ارالاپ كوردى. 2016 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن, جالپى اۋماعى 7,0222 شارشى مەتر بولاتىن جاڭا الاڭ كونە شاھاردىڭ كوركىنە كورىك قوسقان, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا جەتىستىكتەرىنىڭ بەلگىسىندەي كورىنەدى. قالادا سوڭعى جىلدارى بوي كوتەرگەن قادىر مىرزا-ءالى ورتالىعى, سالتانات سارايى, دوستىق ءۇيى, بيىكتىگى 60 مەترلىك مەملەكەتتىك تۋ تۇعىرى دا وسى الاڭدا.
قازاقستان پرەزيدەنتى قالاداعى ورتالىق الاڭدى ارالاپ كورگەننەن كەيىن, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن جانە ورال قالاسىن ودان ءارى دامىتۋ جوسپارىمەن تانىستى.
ەلباسى الاڭدا ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن, جەرگىلىكتى اسسامبلەيا مۇشەلەرىمەن كەزدەستى. مەملەكەت باسشىسىمەن كەزدەسكەن تۇرعىندار نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قابىلدانعان «بەس الەۋمەتتىك باستاما» ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك باعدارلامالار قوعامنىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ مەيلىنشە وزەكتى پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان قوعامىندا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ەلىمىزدىڭ قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ ءمانى زور ەكەنىن ايتتى.
اڭگىمەلەسۋ سوڭىندا ەلباسى وبلىس تۇرعىندارىنا تابىس پەن باق-بەرەكە تىلەپ, قازاقستاندى وركەندەتۋ ىسىنە بەلسەندى اتسالىسۋعا شاقىردى.
بۇدان كەيىن ەلباسى 10 مىڭ وقۋشى مەن جاستار ءتۇرلى باعىتتاعى ۇيىرمەلەرگە قاتىسىپ, ينتەللەكتۋالدى الاڭداردا باس قوساتىن وقۋشىلار جانە جاستار سارايىندا بالعىن بوكسشىلارمەن, جاس كوشباسشىلارمەن كەزدەستى. وسى سارايداعى دانيار ەلەۋسىنوۆ اتىنداعى بوكس ورتالىعىندا جاتتىعىپ جۇرگەن كىشكەنتاي سپورتشىلار ەلباسىنا وليمپيادا چەمپيونى دانيار ەلەۋسىنوۆ سياقتى الەمدىك جارىستاردا وزىپ شىعامىز دەپ سەرت بەردى. جاس بوكسشىلاردىڭ وتىنىشىمەن پرەزيدەنت ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى.
وسى سارايدا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ مەملەكەت باسشىسىنا وڭىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان تسيفرلاندىرۋ جوباسى تۋرالى ايتىپ بەردى.
بۇگىندە ورال قالاسى تۇرعىندارىنىڭ 100%-ىندا ەلەكتروندى دەنساۋلىق تولقۇجاتى بار. «جەدەل جاردەم» كولىكتەرى سپۋتنيكتىك بايلانىسپەن جانە ارنايى پلانشەتپەن جابدىقتالىپ, دارىگەرلىك كومەكتىڭ جەتۋ مەرزىمى 12 مينۋتتان 9 مينۋتقا دەيىن قىسقارعان. مۇنداي وڭ قادامدار ءبىلىم سالاسىنا دا ءتان. ماسەلەن, ورال قالاسى جانە اۋدان ورتالىقتارىنداعى ءبىلىم مەكەمەلەرى تولىعىمەن كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وبلىستا 3-6 جاس ارالىعىندا بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ 99,9%.
مەملەكەت جانە جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە وبلىس اۋماعىندا 43 بالاباقشا اشىلىپ, قىزمەت ەتىپ تۇرسا, بيىل قوسىمشا 15 جەكەمەنشىك بالاباقشا ىسكە قوسىلماق. «وسىلايشا وڭىردەگى بالدىرعانداردى بالاباقشامەن قامتۋ تولىق جۇزەگە اسادى» – دەيدى وبلىس باسشىسى التاي كولگىنوۆ.
پرەزيدەنت شالعاي اۋىلدارداعى شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردىڭ جاعدايىنا كوڭىل ءبولىپ, ولاردىڭ سانىن بارىنشا ازايتۋدى تاپسىردى. ء«ىرى ەلدى مەكەندەردە, اۋدان ورتالىقتارىندا ينتەرنات ۇيلەرىن سالۋ كەرەك. بالالار تولىققاندى, جان-جاقتى ءبىلىم الاتىن مەكتەپتەردە وقۋى ءتيىس», دەدى ەلباسى.
ەلباسى بۇدان كەيىن ءبىر توپ جاڭاشىل جاستار جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى. «AQJAYIQ» تەلەارناسىنىڭ رەداكتورى نينا پاۆلىچەۆا «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى بويىنشا جارىق كورگەن «مەديا ەتيكا» كىتابىن قازاق تىلىندە وقىپ شىققان سوڭ العان اسەرىن بايانداپ بەردى. وسى جەردە كوپ ادام كۇتپەگەن ءسات بولدى. ۇشقىش كيىمىن كيگەن جاس جىگىت 1991 جىلى قاراشا ايىندا تۇسىرىلگەن بەينەجازبانى كورسەتىپ, وسىدان 27 جىل بۇرىن بولعان وقيعانى ەلباسىنىڭ ەسىنە سالدى.
...قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالار قارساڭدا, قاراشا ايىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەدى. تەرەكتى اۋدانىنىڭ اڭقاتى اۋىلىنا, قازاقتىڭ اسىل تۇقىمدى اق باس سيىرىن وسىرەتىن ىرگەلى شارۋاشىلىعىنا ارنايى ات باسىن بۇرعان ەلباسى سول اۋىلدا ءومىر ەسىگىن جاڭا اشقان نارەستەنىڭ شىلدەحاناسىنا تاپ بولعان. قۋانىشتى تويعا قۇتتى قوناقتىڭ تاپ كەلۋىن جاقسى ىرىمعا جورىعان ساقپاەۆتار وتباسى ءسابيدىڭ ەسىمىن نۇرسۇلتان دەپ قويۋدى ۇيعارىپتى. ءسويتىپ كيىز ۇيدە وتكەن تويدا پرەزيدەنت نارەستەنىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىنە ءوز قولىمەن ءسابيدىڭ اتى-ءجونىن جازىپ قالدىرعان ەدى. تاريحي بەينەجازبادا ءدال وسى ءسات بەينەلەنگەن ەكەن.
– مىنا جەردەگى كىشكەنتاي ءسابي مەنمىن, – دەيدى بۇگىندە زىڭگىتتەي جىگىت بولعان نۇرسۇلتان ساقپاەۆ. – ورال اۆياتسيالىق وقۋ ورنىندا ۇشقىش ماماندىعىن يگەرىپ ءجۇرمىن. بولاشاقتا ءبىلىمىمدى جالعاستىرىپ, اۆياتسيا سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى بولعىم كەلەدى.
ەلباسى جاستار وكىلدەرىمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسىپ, ولاردىڭ زاماناۋي وزىق تەحنولوگيانى جاپپاي يگەرۋى قاجەتتىگىن, الەمدىك دەڭگەيدەگى باسەكەلەرگە قابىلەتتى بىلىكتى مامان بولۋىن ەسكەرتتى. ەلىمىزدە جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا, دامۋىنا مەملەكەت تاراپىنان مول مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تسيفرلى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان جاعدايىندا باسەكەگە قابىلەتتى جاستار تاربيەلەپ ءوسىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلىممەن اينالىسۋعا باعدارلانىپ وتىر. قازىرگى جاعدايدا ادام ءومىر بويى ءبىلىم الۋى ءتيىس. بەس-التى جىلدان كەيىن بۇگىنگى كوپتەگەن ماماندىق جويىلىپ, ورنىنا جاڭا ماماندىقتار پايدا بولادى. ءبىزدىڭ بار ءۇمىتىمىز جاستاردا. قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان الەمنەن قالىپ قويماۋىمىز ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىن سىزدەر ءاردايىم ويلاپ جۇرەسىزدەر دەپ سەنەمىن, – دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان كەيىن ەلباسى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى.
جيىندا وبلىس اكىمى التاي كولگىنوۆتىڭ 2017 جىلدىڭ جانە بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ءوڭىردىڭ دامۋ بارىسى جونىندەگى ەسەبى تىڭدالدى. سونىمەن قاتار وبلىس اكىمى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار اياسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى تۋرالى باياندادى.
باسقوسۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىردە دايىن ءونىم شىعارۋ ءىسىنىڭ جولعا قويىلعانىن ايتىپ, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا وڭ باعا بەردى.
– بۇگىن وبلىستاعى نىسانداردى ارالاپ كورۋدەگى ماقساتىمىز – مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە جاقىندا قابىلدانعان «بەس الەۋمەتتىك باستامانىڭ» ىسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىسۋ. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ قوعام ومىرىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ىسىندە بارلىق وبلىستىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى ءوسىپ كەلە جاتقانىنا توقتالىپ, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
– ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا دا بايلانىستى بولادى. سوڭعى بەس جىلدا وبلىستا ءبىر جارىم ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەنى – قۋانتارلىق جايت. «بەس الەۋمەتتىك باستامانى» ىسكە اسىرۋ ارقىلى ءبىز قۇرىلىس قارقىنىن ارتتىراتىن بولامىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ماسەلەلەرىنە, سونداي-اق ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ پروبلەماسىنا توقتالدى.
ەلباسى وبلىس باسشىلىعىنا ەكونوميكانىڭ جاڭا سەكتورلارىندا زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جانداندىرۋدى جانە وڭىردە جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپورىنداردى ودان ءارى دامىتۋدى تاپسىردى.
– ءىرى ينۆەستورلاردى تارتۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جالعاستىرۋدىڭ دا ماڭىزى زور. ماسەلەن, مەنىڭ اقش-قا ساپارىمنان كەيىن امەريكالىق ءىرى بيزنەسمەندەر توبى قازاقستانعا كەلىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. ءبىز ءۇشىن ولاردىڭ ينۆەستيتسياسى, تەحنولوگيالارى جانە نارىعى ماڭىزدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى وبلىستا «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل جاستارىن جۇمىسپەن قامتۋ پروبلەماسىنا توقتالىپ, ولاردى مەملەكەت قابىلداعان باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىسىنە تارتۋدى تاپسىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورىنداعى ديسپروپورتسياعا نازار اۋداردى.
– ورال قالاسى مەن ءبورىلى اۋدانى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وندىرەتىن بۇكىل ءونىمنىڭ 90 پايىزىن ءوندىرىپ وتىر. قالعان 11 اۋدانعا 10 پايىز تيەسىلى. ادامدارعا بيزنەسپەن اينالىسۋدى ۇيرەتىپ, كاسىپكەرلەردى قولداۋعا ارنالعان قانداي مەملەكەتتىك باعدارلامالار بار ەكەنىن كورسەتۋ كەرەك. بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءوڭىردىڭ شەكارا ماڭى الەۋەتىن بەلسەندى پايدالانۋدى تاپسىرىپ, وبلىس ىشىندە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوڭىردىڭ دامۋ قارقىنىن ساقتاۋدى جانە جۇمىس ساپارى بارىسىندا بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن باقىلاۋعا الىپ, قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
