جاڭعىرعان وندىرىسپەن – جاھاندىق باسەكەگە!

«قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامى:

كەشە, بۇگىن جانە ەرتەڭ

 

بيزنەس مايتالمانى

وتاندىق مۇناي ءوندىرۋشى الپاۋىت كاسىپورىننىڭ ءبىرى – «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءون­دىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ لوندون قور بيرجاسىنا شىق­قانىنا جۋىردا عانا 5 جىل تولدى. حالىقارالىق قور رى­نوگىنا شىققان قازاقستاندىق العاشقى قارلىعاشتىڭ وسى جىل­دار ارالىعىندا اتقارعان شارۋالارى جەتەرلىك. وسى وراي­دا كومپانيا باسشىسى اسقار بالجانوۆ الەمنىڭ ءار تۇكپى­رىندە ينۆەستورلارمەن جانە ساراپشىلارمەن كەزدەسۋلەر ءوت­كىزىپ, كومپانيانىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى مەن بولاشاق جوسپارلارى تۋرالى وي ءبولىس­كەن-ءتىن. ودان قالدى, ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىندا جۋرناليستەرمەن بريفينگتەر, ءباسپاسوز ءماس­ليحاتتارىن وتكىزىپ, كومپانيا تۋرالى كوپشىلىكتى جان-جاقتى قۇلاعدار ەتكەن بولاتىن. ەلىمىزدە مۇناي ءوندىرۋدىڭ ءجۇز جىلدان اسا, ال گاز ءون­دىرۋدىڭ الپىس جىلداي تاريحى بار. دەسە دە, ولاردى الەمدىك رىنوكقا شىعارۋ, ينۆەستورلار تارتۋ بەرتىندە, ياعني ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان تۇستا قالىپ­تاستى. مىنە, ەلىمىز تاۋەل­سىز­دىگىنە جيىرما جىل تولدى, سا­لانىڭ جەتىستىگى دە قورىتىن­دىلاناتىن مەزگىل جەتكەندەي. بۇل تۇرعىدا «قازمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىندا قانداي ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى دەگەنگە جاۋاپ بەرىپ كورەيىك. اكتسيونەرلىك قوعام «وزەنمۇنايگاز» اق جانە «ەمبىمۇنايگاز» اق-تىڭ بىرىگۋىمەن 2004 جىلدىڭ ناۋرى­زىن­دا قۇرىلىپ, سودان بەرى ءنا­تيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, ەلىمىزدەگى مۇ­ناي وندىرەتىن كوشباسشىلاردىڭ ۇشتىگىنە كىرەدى. كومپانيا كو­مىرسۋتەك شيكىزاتىنان مۇناي مەن گاز وندىرەدى جانە كەن ورىن­دارىنداعى قورلاردى ساقتاۋ مەن دامىتۋ بارىسىندا ءتۇرلى جۇمىس­تاردى اتقارادى. بۇگىندە كومپانيا اكتيۆىندە سوڭعى جىلدارى جاسالعان ساتىپ الۋلاردى قوسپاعاندا, 41 كەن ورنى بار. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ ءىرىسى وزەن كەن ورنى بولىپ تابى­لادى. كومپانيا بيزنەسىنىڭ نەگىزگى بولىكتەرىن بارلاۋ اكتيۆتەرى, تەڭىز جوبالارى جانە تازا اقشا­لاي قارجى سەكىلدى كومپونەنتتەر قۇرايتىنىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. بارلاۋ اكتيۆتەرى ءۇش ەسەلەنگەن. ەڭ باستىسى, جاڭادان مۇناي ورنى اشىلعان. تەڭىز جوبالارى تۋرالى. وسىدان بەس جىل بۇرىن تەڭىز جوباسى تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. قازىر كومپانيا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىمەن مەموراندۋم ايا­سىندا بىرقاتار بلوكتاردى زەرتتەپ جاتىر. «سولتۇستىك تەڭىز» جو­باسىمەن بىرلەسىپ العاشقى سى­ناقتارىن جاساۋدا. تازا اقشالاي قارجىنىڭ جاعدايىنا كەلەر بول­ساق, بۇل وسىدان بەس جىل بۇرىن ەكى ميلليارد دوللار بولعان, قا­زىر ءتورت ملرد. دوللاردى قۇرايدى. بەس جىلدىق جۇمىس قورىتىن­دىسىن شىعارعاندا اكتسيالاردىڭ كوبەيگەنى بايقالادى. وتكەن جىلى كومپانيانىڭ ديرەكتورلار كەڭەسى 2011-2020 جىل­دارعا ارنالعان ونجىلدىق دامۋ ستراتەگياسىن ءبىراۋىزدان ماقۇلداعان بولاتىن. ول الدىڭعى ستراتەگيالاردان اكتسيونەرلىك قۇن­دى كوتەرۋ ارقىلى ەرەكشەلەنەدى. وعان جەتۋ ءۇشىن تيىمدىلىك ارتىپ, بيزنەس كولەمىنىڭ ءوسۋى شارت. بيزنەس كولەمى قالاي وسەدى؟ قا­زاقستاندا دا, شەتەلدە دە كومپانيا قاناتىن جايعان كەزدە. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن گەولوگيالىق بارلاۋ مەن كاسپي ايماعىنداعى وپەراتسيانى جەدەلدەتە جۇرگىزۋ قاجەت. ستراتەگيادا ءدال وسى گەو­لو­گيالىق بارلاۋ مەن تەڭىز وپە­راتسيالارىنا باسا ءمان بەرىلىپ وتىر. كومپانيانىڭ كونە اكتيۆتەرى دە الەۋەتتى كۇشكە يە. كەن ورىن­دارى قانشا جەردەن ەسكىردى دەگەنمەن, ءالى دە جيىرما جىلعا جەتەتىن شيكىزات بار. بۇل ەسكى كوز­قاراس بويىنشا وسىلاي. ال, سالا ماماندارى بولاشاقتا بۇل قور­دىڭ كوبەيۋ مۇمكىندىگىن ايتادى. اكتسيونەرلىك قوعام جانىنداعى ينجەنەرلىك ورتالىق پەن كەڭەس­شى-كومپانيالاردىڭ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولماق. سوندا عانا ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە بولاتىن سىڭايلى. كەلەر جىلى وزەن كەن ورنىنداعى ءونىمدى 5,8 ملن. تونناعا دەيىن, 2013 جىلى 6 ملن.تونناعا ارتتىرۋ, ال, جالپى ەسكى كەن ورنىنداعى ءونىمدى 9 ملن. تونناعا دەيىن جەتكىزۋ كومپانيا جوسپارىندا تۇر.

يننوۆاتسيالىق ءوندىرىس تابىسقا اپارار توتە جول

الەمدەگى ءىرى 30 مۇناي ءون­دىرۋشى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات تۇ­تا­تىن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءون­دىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ال­دىندا كومىرسۋتەگى قورلارى مەن ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر. بۇل قالاي جۇزەگە اسادى, ونىڭ ۇستىنە مۇنايدى يگەرگەن سايىن ول سارقىلا بەرەدى ەمەس پە دەيتىن ءداستۇرلى تۇسىنىك بار. راسىندا قوعامدىق سانا «مۇناي ەرتەڭ-اق تاۋسىلادى, سوسىن قاي­تەر ەكەنبىز» دەپ ابىرجۋلى بولسا, ين­نوۆاتسيالىق ءوندىرىستى پايدالانۋ ارقىلى پەسسيميزمدى جويىپ, ماق­ساتقا جەتۋ مۇمكىن­دىگىن زوراي­تۋعا بولاتىنىن اڭ­عارعان ۇجىم بۇگىندە ينجەنەرلىك ورتالىقتىڭ جۇمىسىن ىسكە قوسقان. بۇل ورتا­لىق وسىدان ءۇش جىل بۇرىن اقتاۋ قالاسىندا اشىلعان ەدى. ونىڭ نەگىزگى ماق­ساتى – كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن ىلگەرىلەندىرىپ, بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. ينجەنەرلىك ورتالىقتا قازىرگى كۇنى ءۇش ولشەمدى مودەلدى كەنىش­تەر قۇرىلىپ جاتىر. مودەلدى كەنىشتەردىڭ ەرەكشەلىگى – بۇرىن­عى­داي ەمەس, قازىر ماماندارعا كەنىشتى كورۋگە مۇمكىندىك تۋعان. ياعني, كومپيۋتەر ارقىلى ونىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى گامماسىنىڭ قۇبى­لۋىنا قاراپ, كەنىشتە قانداي قۇبىلىستار ورىن الىپ جاتقانى تۋرالى قورىتىندى جاساۋعا بولا­دى. گەولوگيالىق مودەلدەر نەگىزىندە وزەن كەنىشىندەگى جەر قوي­ناۋى قاباتتارىنىڭ قۇرىلىمى جانە كومىرسۋتەك قورى ناقتىلان­دى. سوعان وراي جەتى ۇڭعىما قا­زىلىپ, ونىڭ التاۋى وڭ ءناتي­جەلەر بەردى. وعان قوسا وسىدان ەكى جىل بۇرىن قازاقستانداعى تەڭدەسى جوق ايرىقشا باعدارلاما – اۋ­ماق­تىق-بولىنگەن دەرەكتەر بانكى پايدالانۋعا بەرىلدى. اۋماقتىق بولىنگەن دەرەكتەر بانكى (ابدب) اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, بۇرعىلاۋ ورىن­دارىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ, مۇناي ءوندىرۋدىڭ كوەففيتسيەنتىن ۇستەمەلەۋ, ەڭبەك رەسۋرستارىن باسقارۋدى وزىقتاندىرۋ سياقتى ءتورت باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. بۇگىنگى تاڭدا گەولوگيا-گيدرو­ديناميكالىق ۇلگىلەر قولداناتىن كەن وشاقتارىنىڭ وندىرىستىك كور­سەتكىشتەرى كوتەرىلىپ كەلەدى. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, شىعىس مولدابەك كەن ورنىنىڭ 4 ۇڭعىماسى بويىنشا ءونىم ءمول­شەرى جەتى ەسەگە ارتقان بولسا, وزەن كەن وشاعىنىڭ بىرنەشە ۇڭعىماسى بويىنشا 1,7 ەسەگە, ال, 7 ۇڭعىماسى بويىنشا 4,2 ەسەگە جەتىپ وتىر. زابۇرىن كەن ورنى­نان وندىرىلەتىن ءونىم 8,3 ەسەگە وسسە, بوتاقان كەن وشاعى بويىن­شا مۇناي 4,5 ەسەلەنگەن. ال, دوسمۇحامبەت كەن وشاعىنىڭ ءبىر ۇڭعىماسى 7,6 ەسەگە دەيىن ءوسىم بەرگەن كورىنەدى. جالپى العاندا, وزەن كەن وشا­عىنىڭ قورى سوڭعى ەسەپ بويىنشا 40%-عا وسكەن. بۇل جوعارىدا ايت­قان «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءون­دى­رۋ» اكتسيونەرلىك قو­عامى ينجەنەرلىك ورتالىعى جۇمىسىنىڭ ارقا­سىن­دا مۇمكىن بولىپ وتىر.

دەرەك پەن دايەك

وتاندىق جانە شەتەلدىك قور رىنو­گىنداعى ەركىن ساۋداعا ءوز اكتسيالارىن شىعار­عان تۇڭعىش وتاندىق مۇناي كومپانياسى بيىل ەۋروپا, تاياۋ شى­عىس, افريكا ەلدەرىنىڭ 79 كومپانياسى ارا­سىنان 41-ءشى ورىندى يەلەنسە, قازىرگى تاڭدا Platts اگەنتتىگىنىڭ با­عاسى بويىنشا قمگ ءبو «الەمدەگى 250 ءىرى مۇناي كومپانيالارى­نىڭ» اراسىنداعى جال­پى رەيتينگتە 101-ءشى ورىندى يەلەنەدى. قمگ ءبو 2008 جىلى قازاقستاندا مۇناي ءون­­دىرۋ دەڭگەيى بويىن­شا ەكىنشى ورىنعا تۇ­راقتادى. 2020 جىلعا قاراي كومپانيا الەمدەگى ءىرى 30 مۇناي ءوندىرۋشى كوم­پانيا­نىڭ قاتا­رىنا قوسىلۋدى ماقسات تۇ­تىپ وتىر. ءوندىرۋ كولەمى «قاز­گەرمۇناي» بك جشس مەن CCEL («قاراجان­باس­مۇ­ناي») جانە «پەترو­­قازاق­ستان ينك.» كوم­پانيا­لارىنداعى ۇلەس­تەردى ەسەپتەگەندە, 2010 جىلى 13,3 ملن. توننانى (تاۋلىگىنە 270 مىڭ باررەل) قۇرادى. مۇنايدىڭ دالەل­دەن­گەن جانە بولجام­دى قور­لارىنىڭ كولە­مى 232 ملن. توننانى (1,7 ملرد. باررەلدى), ال ەنشىلەس كوم­پانيا­لارداعى ۇلەستى ەسەپ­­تەگەندە 2,2 ملرد. بار­رەلدەن استامدى قۇ­رايدى. كومپانيانىڭ جاي ءجا­­نە ارتىقشىلىقتى اك­تسيالارى قازاقستان قور بيرجا­سىندا, ال عالام­دىق دەپو­زي­تارلىق قول­حاتتارى – لون­دوننىڭ قور بيرجا­سىن­دا ليستينگتەن ءوتتى. 2006 جىلدىڭ قىركۇيە­گىندەگى ءىرو كەزىندە كومپانيا 2 ميللياردتان استام اقش دوللارىن تارتتى. 2011 جىلدىڭ ماۋسى­مىن­دا حالىقارالىق Standard & Poor’s اگەنتتىگى قمگ ءبو نەسيەلىك رەيتينگىن «ۆۆ+» دەڭ­گەيىندە ءجا­نە 2011 جىل­دىڭ قىركۇيە­گىندە GAM­MA كورپوراتيۆتىك باس­قارۋ رەيتينگىن «GAM­MA-6» دەڭگەيىندە راس­تادى.

بىلىكتىلەر بىرىكسە, بىتەر ءىس كوپ

باقىتتى بالالار... كەزىندە اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ «تا­بانىمنىڭ استىندا قارا داريا» دەپ تەبىرەنە جىر جازۋىنا سەبەپ بولعان ۇلان-عايىر قازاق دالاسىنىڭ شۇرايلى مەكەن, مۇنايلى ولكەلەرى ەدى. «كەزىم مەنىڭ جاتىرسىڭ جىراقتى اشىپ, قىزىل گۇلدى بارادى قىرات قاشىپ, جيىرماسىنشى عاسىر ءجۇر ماڭعىستاۋدا, مۇنارالار باسىنا شىراق تاسىپ», - دەپ اعىلعان جىر جولدارى بايلىعى باتپان جەر­دىڭ سول كەزدەگى تىنىس-تىرشىلگىن كوز الدىڭا الىپ كەلەتىن ەدى. باياعىدان ىرىسى ور­تايماعان ول وڭىرلەردىڭ دۋمانى تاۋەلسىز­دىكتىڭ تاڭى اتقالى بەرى تىپتەن قىزا تۇسكەن. مۇ­نارالار باسىنا شىراق تاسىعان جيىرما­سىنشى عاسىر ءوز مىندەتىن ادا قىلىپ, تاريح دوڭعالاعىنىڭ ارتىندا قالا بەردى. بۇگىندە سول تۇتاس ءبىر عاسىردىڭ جۇگىن يىعىنا الماستىرعان «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامى ونداعى ەلدىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ, مەيماناسىن تاسىتىپ تۇر. سوڭعى جىلدارى اكتسيونەرلىك قوعام ماڭ­عىستاۋ جانە اتىراۋ وبلىستارى اكىم­دىكتەرىمەن الەۋمەتتىك ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە وتىرعان بولاتىن. سونىڭ ارقاسىندا «قازمۇنايگاز» ءبو» اكتسيونەرلىك قوعامى 1 ملرد.169 ملن. تەڭگە قارجى جۇمساپ, ماڭ­عىستاۋ وبلىسىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعا­سىنداعى كەندىرلى دەمالىس ايماعىندا 250 ورىندىق «اقبوبەك» بالالار دەمالىس ورتالىعىن سالىپ بەردى. مۇندا بالالارعا قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبارى بار. ءاۋ ءبيسسىمىللا اسحانادان باستاپ, جازعى باسسەين, سپورت زالى, بالالار بوس ۋاقىتىن وتكىزەتىن ارنايى ورتالىق, امفيتەاتر, ۆولەيبول, ميني-فۋتبول, باسكەتبول ويناۋ ءۇشىن دە سپورتتىق الاڭ­قايلار جاسالعان. سونىمەن قاتار, كومپانيا ءار جاز سايىن جاڭاوزەن قالاسىنان ەكى مىڭ بالانىڭ جازعى دەمالىسىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. لاگەرگە وسىندا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلاردىڭ بالالارى دا بارادى. كومپانيا بۇل دەمالىستى قامتاماسىز ەتۋگە ءار جازعا 150 ميلليون تەڭگە جۇمسايدى. تاعى ءبىر تابىستى جۇمىس – جاڭاوزەن قا­لا­سىنداعى «جۇلدىز» شاعىن اۋدانىنان 1200 ورىندىق ورتا مەكتەپ اشىلدى. سونىمەن قاتار 140 ورىندىق «شىنار» بالالار باقشا­سى دا ءتاي-ءتاي باسىپ تۇساۋىن كەستى. ءسويتىپ, «قازمۇنايگاز» ءبو» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قوماقتى قارجى بەرىپ, بالالارعا بارىنشا كوڭىل اۋدارۋىنىڭ ارقاسىندا ساباق وقيتىنى – مەكتەپكە, اسىر سالىپ وينايتىن مەزگىلدە – لاگەرگە, ودان كىشكەنەلەرى بالا­باقشاسىندا ق ۇلىنداي قۇلدىراڭداپ شاۋىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار, اتىراۋ وبلىسىنىڭ دوسسور پوسەلكەسىندە دە كومپانيا «بوتاقان» بالاباقشا­سى­نىڭ قۇرىلىسىن قارجىلان­دىردى. جوعارى دارەجەدەگى ساپامەن ىسكە قو­سىل­عان بۇل نىساننىڭ جالپى قۇنى 180 ملن. تەڭگەگەدەن اسىپ جىعىلادى. باقىتتى بالالار, باقۋاتتى ەلدىڭ نىشانى وسى ەمەس پە! تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى جەمىسى وسىنداي-اق بولار. ەندەشە, كەلەشەگىمىزدى كەمەلدەندىرە تۇسەتىن ۇل-قىزداردىڭ وسى ارادان تۇلەپ ۇشاتىنىنا كۇمانىڭىز بولماسىن. قاشان­دا ەل يگىلىگىندەگى يگى شارۋالاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرەتىن «قازمۇنايگاز» ءبو» اكتسيونەرلىك قوعامى وسىلاي ەگەمەن ەلدىڭ ەرتەڭگى جۇيرىكتەرىن باپتاۋعا اتسالىستى. باعى ۇستەم, بازارى دۋمان ەلدىڭ باقىتىن ەڭ الدىمەن بالالارىنىڭ كۇلكىسىنە قاراپ باعالايتىن بولار. وسىندايدا وتكەنىمىز ويعا ورالادى ەكەن. قازىر ۇمىت بولعانى بولماسا, قازاقتىڭ باسىنان وتكەن قيلى-قيلى قيىن تاعدىرلار بارماقتاي بالالارىنىڭ باسىنان دا وتكەن. اشارشىلىق جىلدارداعى ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ قىناداي قىرىلعان ءجۇز مىڭ­داعان سابيلەر, سوعىس جىلدارىنداعى اياعىن باسار-باسپاستان اتىز باسىندا جۇمىسقا جەگىلگەن قاراسيراق جەتىمدەر, ءتىپتى جوقشى­لىق­تان كوز اشپاعان جۇتاڭقى جىلدار وسى كۇنگى ەل باستاعان اعالارىمىزدىڭ بالا كەزىندە باستارىنان وتكەن ەدى-اۋ... كەندىرلىدەگى كەلەلى ءىس كەندىرلىدەگى كەلەلى ءىس بالالار لاگەرىمەن عا­نا بىتكەن جوق. دەمالىس ايماعىنان وڭالتۋ ور­تالىعى بوي كوتەردى. بۇل نىساندار ءبىر جاعىنان جاڭاوزەن قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ كەشەندى جوسپارى اياسىن­دا تۇرعىزىلدى. وڭالتۋ ورتا­لىعىندا ايىنا 300 ادام, جىلىنا 3 جارىم مىڭ ادام دەنساۋ­لىعىن جاقسارتۋىنا مۇمكىن­دىك بار. كاسپيدىڭ تولقىندارى جامىراي كەلىپ جاعانى سوققى­لا­عانىن كوزىمەن كورىپ, كوڭىلىن كوتەرگەن جاندار­دىڭ ەسىنەن بۇل دەمالىس ورنى ەشقاشان كەتە قويماس-اۋ! سول ءۇشىن دە بۇل دەمالىس ورتالىعى تەك ماڭعىس­تاۋ ماڭايى نەمەسە مۇ­نايشى-قازانشى, ارداگەر-ساۋداگەرلەردىڭ عان­ا ەمەس, تۇتاس قازاقستان جۇرتىنا ارنالعان. وڭالتۋ ورتالىعىنداعى ەمدەۋ نەگىزىنەن اۋرۋلاردىڭ پروفيلاكتيكاسىنا ارنالعان. «وزەنمۇنايگاز» جۇمىسشىلارى وبلىستان الىسقا بارماي-اق جىل سايىن ساۋىقتىرۋ, ەمدەۋ شارالارى بويىنشا ەم قابىلدايتىن بولادى. ماسەلەن, بۇرىن مۇنايشىلاردىڭ ەمدەلۋى, ءۇشىن «قازمۇنايگاز»بو» اق 60 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش بويىنشا جىل سايىن ماتەريالدىق كومەك بەرىپ تۇرعان. سونداي-اق, ولاردىڭ 7 مەن 14 جاس ارالىعىنداعى بالا­لارى­نىڭ قازاقستان مەن ۋكراينا لاگەرلەرىندە دەمالۋىنا جاعداي جاساعان. بۇل – تەگىن قىز­مەت كورسەتۋ. مۇنى جاڭادان اشىلعان نى­سان­دار مۇنايشىلارعا جاسالعان تاعى ءبىر ۇلكەن قامقورلىق دەمەي نە دەرسىڭ. وڭالتۋ ورتالىعىندا مۇنايشىلار مەن باسقا دا دەمالۋشىلار ءۇشىن ەمدەۋ مەن وڭالتۋدىڭ ون ءتورت ءتۇرى ۇسىنىلادى. مۇنداي الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبا­لاردى ىسكە اسىرۋ مەملەكەت ءۇشىن دە پايدالى ەكەنى بەلگىلى. بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ حالىقتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋىنە جول اشادى. «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى دا, ونىڭ ەنشىلەس كومپا­نياسى «قازمۇنايگاز» ءبو» اكتسيونەرلىك قو­عامى دا جالپى حالىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە, مۇناي­شىلاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە باسا ءمان بەرىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن قا­لىپ­تاستىرۋعا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ۇيىمدار. اۋىل سپورتىنىڭ ابىرويى دەنساۋلىقتى قورعايتىن ەڭ الدىمەن ەمدەۋ جولى ەمەس, ونى قورعاۋ جولى ەكەنى امبەگە ايان. كومپانيانىڭ بۇل جاعىندا ىستەگەن ىستەرى دە جەتەرلىك. بىرەر مىسال كەلتىرە كەتسەك, اكتسيونەرلىك قوعام 210 ميلليون تەڭگە جۇمساپ اتىراۋ وبلىسىنىڭ دوسسور پوسەلكەسىندە دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن تولىقتاي جاڭارتىپ جاساپ شىقتى. بۇلاردان سىرت ميالى پوسەلكەسىندە دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋعا دا اتسالىستى. وسى جىلى اكتسيونەرلىك قوعام قاراپ وتىرعان جوق. اتىراۋ وبلىسىندا تاعى بەس دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنىڭ قۇ­رى­لىستارىن قارجىمەن قامتاماسىز ەتتى. بۇل قۇرىلىستار جايىندا ەرەكشە ايتا كەتەتىن ءجايت, ولاردىڭ شاعىن ەلدى مەكەندەردە سا­لىنۋى. الىس اۋىلداردا سپورتتى جاندان­دىرۋ اسا ماڭىزعا يە جۇمىس ەكەنىن جۇرتتىڭ ءبارى ايتادى. بىراق سوعان وراي جۇمىس جاساپ وتىرعان ۇيىمدار مەن جەكەلەر جوقتىڭ قاسى دەسەك تە بولادى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ بۇل جۇمىسى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. وعان 301,5 ملن. تەڭگە جۇمسالدى. كومپانيانىڭ ارقاسىندا اتىراۋ جانە اقساي سەلولىق وكرۋگتەرىندە, يندەر اۋدانىنىڭ ەسبول اۋىلىندا, جىلىوي اۋدانىنىڭ جاڭاقاراتون اۋىلىندا, سونداي-اق, ماحامبەت اۋدانىنىڭ المالى اۋىلىندا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى سا­لىندى. قانداستارعا قامقورلىق «توڭىرەكشىڭ» اۋماعىندا اۋىل شارۋا­شىلىعىمەن شۇعىلداناتىن شەتتەن كەلگەن قانداستارعا ارناپ 1500 جۇمىس ورنىن قۇرۋ ءۇشىن ۇشجاقتى كەلىسىمگە سايكەس, «جارىل­قاۋ» قورىنا 40 ملن. تەڭگە ءبولىندى. جانە دە ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىمەن بەكىتىلگەن الەۋمەتتىك ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىم-شارت بويىنشا جاڭاوزەن قالاسىنداعى «جانارىس» تىگىن فابريكاسىنان ارنايى جۇمىسشىلار كيىمدەرىن تىگۋ ءۇشىن ورالمان ايەلدەردىڭ قولى بوس وتىرماسى ءۇشىن 703,5 ملن. تەڭگە جۇمساپ, قوسىمشا جۇمىس ورنىن اشىپ بەردى. قانداستار ءۇشىن جاسالعان قايىرلى ىسكە حالىق قاشاندا ريزا. تىزە قوسقان تىرلىك وڭ «قمگ»بو» اق جىل سايىن ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىمەن بەكىتىلگەن الەۋمەتتىك ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىم-شارت بويىنشا ءبىراز جوبالاردى قارجىلاندىردى. وسى جىلى تازا پايدا ەسەبىنەن 200 ملن. تەڭگەگە جاڭاوزەن قالاسىنان 850 الەۋمەتتىك جۇمىس ورنىن قۇردى, 813,5 ملن. تەڭگەگە 200 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىردى. جالپى العاندا, الەۋمەتتىك ارىپتەستىك باعدار­لامالارى اياسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنا اكتسيونەرلىك قوعام سوڭعى ءۇش جىلدا 2,2 ملرد. تەڭگە ءبولدى. وسى باعدارلاما اياسىندا 2011 جىلى سەگىز شارۋاشىلىق-تۇرمىستىق كەشەن, ءۇش اسحانا, ون وپەراتورلار بلوگىن سالىپ, پايدالانۋعا بەردى. ال ءۇش جىل ىشىندە, ياعني 2009-2011 جىلدارى وسى باعدارلاما بويىنشا اكتسيونەرلىك قوعام 4,5 ملرد. تەڭگەدەن اسا اقشا جۇمسادى. ناتيجەسىندە جيىرمادان استام ءىرى نىساندار بوي كوتەردى. كومپانيا سونداي-اق جىل سايىن كوممەر­تسيالىق ەمەس ۇيىمدار مەن جەكە تۇلعالارعا قايىرىمدىلىق جانە دەمەۋشىلىك كومەك كور­سەتۋمەن قاتار, ەلىمىز اۋماعىندا الەۋمەت­تىك-ماڭىزدى ءىس-شارالار وتكىزۋگە دەمەۋشىلىك جاسايدى. 2011 جىلى «قمگ» ءبو» اكتسيونەرلىك قوعامى وسىنداي ىستەرگە 700 ملن. تەڭگە ءبولدى. وسىنداي نەگىزدەگى يگى شارالاردىڭ انىق كورسەتكىشى رەتىندە كومپانيا بىلتىر «التىن جۇرەك» ۇلتتىق قوعامدىق سىيلى­عىنىڭ «جىل ۇيىمى» نوميناتسياسى بويىنشا لاۋرەاتى اتاندى.

ەگەمەندىك –  ءتاڭىر سىيى!

بيىل بارشا قازاقستان حال­قى ءۇشىن وتە قاستەرلى دە مەرەكەلى جىل. بابالارىمىز عاسىرلار بويى ارمانداعان ازاتتىققا قولىمىز جەتتى. باق قۇسى باسىمىزعا قوندى. كوك تۋى جەلبىرەگەن ەگەمەن ەلدىڭ اۋاسىمەن تىنىستاۋعا تاعدىر جازباعان تالاي اتالارىمىز كوكىرەگىن بوستاندىققا دەگەن ساعىنىش سارعايتىپ, بۇل جالعاننان ءوتتى.

ارينە, پەندە بولعاسىن كۇن­دەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكپەن باس قاتىرىپ ءجۇرىپ, ەلدىك تۋرالى, ەگەمەندىكتىڭ قانشالىقتى قيىن­دىقپەن كەلگەنى تۋرالى كوپ ويلانا بەرمەيمىز. وي مۇحي­تىنا سۇڭگىسەڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن تۇسىنگەندەي بولاسىڭ. سەبەبى, ەگەمەن ەل بولۋ – كەز كەل­گەن ۇلتتىڭ پەشەنەسىنە جازىل­ماعان ءتاڭىر سىيى. تاياۋدا عانا فرانتسيا استا­ناسى – پاريج قالاسىندا اۋىر اتلەتتەردىڭ الەمدىك دوداسى ءوتتى. مۇنى تەلەەكران ارقىلى ءبارىمىز تاماشالادىق. ءبىزدىڭ وتان­داس سپورتشىلارىمىزدىڭ جەڭى­سىنە قۋاندىق, ءمۇلت كەتكەن جەرىن كورگەندە سولارمەن بىرگە قينالدىق. تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىنىڭ كوك تۋى جەلبىرەپ, ءانۇرانىمىز شىرقالعاندا چەمپيون اتانعان يليا ءيليننىڭ كوز جاسىن تيا الماي, ۇلكەن تەبىرەنىستە تۇرعانىن كورىپ, مەنىڭ كوڭىلىم تولقىدى. ويتكەنى, كەشە عانا تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن بەكەمدەپ, دەربەس مەملەكەت بولعان ەلدىڭ ۇلاندارىنىڭ جەڭىس شىڭىن باعىندىرۋى ءبىزدىڭ الەم الدىنداعى ابىرويىمىزدى تاعى ءبىر كوتەرىپ تاستادى. ارينە, ءار قازاق ازاماتىنىڭ سپورتشى بولىپ, ءانۇرانىمىزدى شىرقاتىپ, چەمپيون بولۋى ءمۇم­كىن ەمەس. سوندىقتان, مەنىڭ ويىم­شا, ەگەر ءبىز وتان الدىن­داعى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى سەزىنىپ, مۇنايىمىزدى ءوندىرىپ جۇرسەك, ءبىز باعىندىرعان جەڭىس شىڭى  سول بولماق. بارشا مۇنايشىلار قاۋىمىن, وتانداستارىمدى قاستەرلى مەرەكەمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي­مىن. تۋىمىز ماڭگى كوكتە جەلبىرەسىن, ازاتتىق رۋحى اسقاقتاي بەرگەي! ءنۇربيبى ەربولاتوۆا,«وزەنمۇنايگاز» ءوف موقجتكجب توكار-تەمىر تەسۋشى.

* * *

تاۋەلسىزدىك الىپ, ءتول تەڭ­گەمىزدى شىعارىپ, قۋانىشپەن تول­قىپ جۇرگەنىمىز كەشە عانا سياقتى ەدى. مىنە, وسى جىلى ازات­تىقتىڭ ارايلى تاڭى اتقا­نىنا دا 20 جىل بولدى. ەگە­مەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بولعان قوعامداعى قيىندىقتى ەشكىم ۇمى­تا قويماعان بولار. جالاقى­نىڭ ورنىنا از عانا مولشەردە ازىق-ت ۇلىك الىپ, نان الۋ ءۇشىن دۇكەندەردە شەتسىز-شەكسىز كەزەكتەردە تۇردىق. دەگەنمەن, ەل تۇرمىسىنىڭ تۇڭ­عيىق­قا قۇلاۋى ءبىزدى ەش جا­سىتقان جوق بولاتىن. سەبەبى, ول كەزدە ءبىزدى قايرات­تان­دىرعان تاۋەلسىزدىك رۋحى ەدى. ءبىز بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولاتىنىنا سەندىك. كەڭەس مەم­­لەكەتىنىڭ قاناتىندا بول­عان قازاقستاننىڭ ازعانتاي عانا جىلدىڭ ىشىندە دامۋدىڭ داڭعىل جولىنان وتەدى دەپ ول كەزدە كىم ويلاعان؟! ءدال وسىدان 20 جىل بۇ­رىن مۇنايشىلار دا ەلمەن بىرگە قيىندىقتى كوردى. جۇ­مىس­تا قورەكتەنەتىن تاعامى­مىز­دى ۇيدەن ءپىسىرىپ الىپ كەتىپ ءىش­تىك, اسحانالاردا ىدىس-اياقتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن شى­­نى بانكىلەرمەن شاي دا ىشكەنبىز. قازىر وزەن كەن ور­نىنىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن سا­لى­نىپ جات­قان ساۋلەتتى اسحانالار مەن تۇرمىستىق-شا­رۋاشىلىق كەشەندەردى كور­گەندە قۋانامىن. تولار­ساق­تان ساز كەشىپ, مۇناي ءوندىر­گەن بۇرىنعى مۇنايشى اعا-اپالارىمىز مۇنداي يگى­لىكتىڭ بىرىندە كورگەن جوق. بارشا وتانداس باۋىر­لارىمدى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىمەن قۇتتىقتايمىن. ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك بولسىن, حال­قىمىز باي-قۋاتتى بولعاي! جەتكىزگەن ساقتاعانوۆ, «وزەنمۇنايگاز» ءوف حجەب موتور جوندەۋشى.