05 مامىر, 2018

ءبارىڭ بىردەي تويشى بولساڭ...

551 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

سوڭعى جىلدارى تەپسە تەمىر ۇزەتىن جاستارىمىزدىڭ اراسىندا «سال-سەرىلەر» تىم كوبەيىپ كەتتى دەسەك, كۇندەلىكتى تەلەديدار قاراپ جۇرگەن جۇرتشىلىق بۇل پىكىرىمىزگە ەش قارسىلىق بىلدىرە قويماس دەپ ويلايمىز. سولاردىڭ ءبارى بىردەي كومەكەيلەرى بۇلكىلدەگەن انشىلەر بولسا ارمان جوق قوي. 

شىندىعىندا ولاردىڭ كوبىن ءانشى دەۋدىڭ ءوزى قيىن. راس, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءان ايتا الادى. تەرمين تىلىمەن سويلەسەك, مۋزىكالىق «سلۋحى» بار. بار «كەرەمەتى» وسى عانا. سويتە تۇرا, نە قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان, نە كورەرمەندەر تاراپىنان تالاپ پەن تالعامنىڭ بولماۋى سالدارىنان تۋىنداعان مۇمكىندىكتى ءوز مۇددەلەرىنە پايدالانا بىلگەن كوپتەگەن پىسىقايلار «اڭقاۋ ەلگە – ارامزا مولدانىڭ» كەرىن كەلتىرىپ-اق ءجۇر.

جالپى, قازاق حالقىنىڭ تابيعاتىنان انگە جاقىن ەكەنىن بىلايعى جۇرت الدەقاشان مويىنداعان. قاتتىراق قولقالاساڭ ءاربىر ەكى قازاقتىڭ ءبىرى ء«اۋ» دەپ بەرە الادى. بىراق وعان قاراپ ولاردى ءانشى دەپ ءتۇسىنۋ بارىپ تۇرعان قاتەلىك بولار ەدى. ءان ايتا بىلەتىن ادام بولادى دا, ناعىز ءانشى بولادى. بۇل ەكەۋىنىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. حالىق كوپ جينالعان جەردە ءان سالۋشىلاردى ادەتتە «اۋىلدىڭ التى اۋىزىن ايتۋشىلار» دەپ اتايدى. ونداي «انشىلەردىڭ» وزدەرى دە ادەپتەن اتتاماۋعا تىرىسىپ, «ازداپ ءاۋ دەيتىنىمىز بولعان سوڭ بىزدىكى انشەيىن حالىقتىڭ ءوتىنىشىن جەرگە تاستامايىق دەگەن عوي, ايتپەسە اكەتىپ بارا جاتقان انشىلىگىمىز جوق» دەپ سىپايىلىق ساقتايدى. بۇل جايت اۋىلدا تۋىپ, اۋىلدا وسكەن كەز كەلگەن قازاققا جاقسى تانىس. بۇرىندارى توي-تومالاقتارعا ەشكىم سىرتتان ءانشى, ءارتىس شاقىرىپ, بوسقا اۋرەلەنبەيتىن. ونىڭ ەسەسىنە سول اۋىلدىڭ ونەرلى جاستارىنىڭ وزدەرى-اق تويىڭنىڭ شىرايىن شىعارىپ بەرەتىن. 

قىزىعى سول, بۇرىنعى كەزدەردە تويلاردا ءان ايتاتىندار بۇگىندە اياق استىنان «جۇلدىزعا» اينالىپ, ساحنالاردان, تەلەديدار ەكراندارىنان تۇسپەيتىن بولدى. مۇنىڭ ءوزى «جۇمىسى جوق, تاماعى توق» اعايىندارىمىز ءۇشىن ۋاقىت وتكىزۋدىڭ تاپتىرماس امالىنا اينالسا, ارتىستەردىڭ وزدەرى كاسىپتەرىن «توي-بيزنەس» دەپ اتايتىن بولىپتى. ال تەلەارنالارعا كەلسەك, جوعارىدا ايتىلعانداي, «يۋ-قيۋ» انسامبلدەر مەن ء«اۋ» دەۋدەن ءارى اسا المايتىن انشىسىماقتاردىڭ كونتسەرتتەرى ەفير ۋاقىتىن تولتىرۋ ءۇشىن ناعىز ىزدەگەنگە سۇراعان بولىپ وتىر. وسىنداي ساپاسىز دۇنيەلەردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنىڭ كەسىرىنەن قازاقستاندىق تەلەارنالاردى قاراۋدان قالدىق دەيدى ۇلكەندەر جاعى. ويتكەنى قاي تەلەارنانى قوسىپ قالساڭ دا كورەتىنىڭ سول باياعى جۇزدەرى تانىس «جۇلدىزدار». بالكىم ءبىر ءجىبى ءتۇزۋ ءان ايتىپ قالار دەپ تىڭداي قويساڭ, كەڭ تىنىستى, اۋەنى دەلەبەڭدى قوزدىراتىن ءان جوق, سىڭسىعان جىلاۋىق بىردەمەلەر. ول از دەسەڭ, فونوگراممانىڭ كومەگىمەن ايتقان اندەرىنىڭ كوبى ءبىر بىرىنەن اۋمايدى, اراسىندا قازاقتىڭ اۋەنىنە مۇلدە ۇقسامايتىندارى دا جەتىپ-ارتىلادى. سويتسە بۇگىندە ينتەرنەتىڭنىڭ ءوزى «جۇلدىزدار» ءۇشىن جولدا جاتقان باتپان قۇيرىقتان كەم ەمەس م ۇلىك بولىپ شىققانعا ۇقسايدى. يۋتۋبتاعى وزبەك, قىرعىز اعايىنداردىڭ اندەرىن الادى دا, ماقامىن ءسال-ءپال وزگەرتىپ, دىم سەزبەيتىن كورەرمەنگە ءوزىمنىڭ ءانىم دەپ ۇسىنا بەرەتىن كورىنەدى. تاڭداۋى تاياز ءبىزدىڭ تۋىستار نە بەرسەڭ دە تالعاماي جۇتا سالادى.

ەكراننان مەزى قىلعاندارىمەن قويماي, ءار ادامنىڭ يگى قۋانىشى بولىپ تابىلاتىن تويلارعا بارىپ تاعى شارشاتاتىنىن قايتەرسىڭ جاڭاعى «جۇلدىزداردىڭ». وسىنداي شايتان-سابالاق دەرلىك كورىنىستەردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنەن بە ەكەن, بۇگىندە كەيبىر جۇرت قازاقتىڭ تويى شارشاتادى دەيتىن بولىپتى. وسىنداي ءسوزدى قالجىراعان شال-كەمپىردىڭ ەمەس, قىرىققا جاڭا عانا كەلگەن جىگىتتەردىڭ اۋزىنان ەستىگەندە تاڭدانباسقا لاجىڭ دا قالمايدى ەكەن.

ءبىز ءوزىمىز ەستىپ-ءبىلىپ جۇرگەن «ارتىستەردى» كوپ دەپ كۇيگەلەكتەنىپ جۇرسەك, ونىمىز ماسە­لە­نىڭ بەر جاعى عانا بولىپ شىقتى. سويت­سەك ءار قالادا بىرنەشەۋدەن اشىلعان ءان ستۋ­ديا­لا­رى بولاشاق تويلاردا ءان ايتاتىن «جۇل­دىز­داردىڭ» جاڭا لەگىن دايىنداپ جاتقان كورىنەدى. «زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بوپ شال» دەگەن ءتامسىلدى جاقسى مەڭگەرگەن ءبىراز اعايىن, وسكەندە تويعا بارىپ اقشا تاپسىن دەيتىن شىعار, بالالارى مەن نەمەرەلەرىن جەتەلەپ جاڭاعى قاپتاعان ستۋديالاردى جاعالايتىن بو­لىپتى. وبال-اي دەيسىڭ وسىنداي «ونەر وردالارىنا» بارىپ جاتقان جەتكىنشەكتەردىڭ كەلەشەگىن ويلاعان كەزدە.

«جالعان ادەت, ارينە جوعالماقشى, جوعال­ماق­­شى زامانا وڭالماقشى. اينالايىن زيانسىز وتىرىك-اي, سوندا ءبىزدىڭ كۇنىمىز نە بولماقشى؟!» دەپ ارقالى اقىن قادىر مىرزا ءالى ايتقانداي, جاعالاي شاشىلىپ توي جاساپ, وعان الەمتاپىرىق انشىسىماقتاردى شاقىرىپ, ولارعا دوللارمەن گونورار تولەيتىن قازىرگى داراقى زامان دا, ەرتە مە, كەش پە, كەلمەسكە كەتۋى ءتيىس. سونداي دۇرىس ۋاقىت كەلگەن شاقتا جەڭىل-جەلپى ءبىلىم بەرەتىن ستۋديالاردى بىتىرگەندەردىڭ جاعدايلارى نە بولماقشى؟ ەگەر ولار شەتىنەن تۋما تالانتتار بولىپ, اراسىنان ەرمەك سەركەباەۆتار, بايعالي دوسىمجانوۆتار, كۇلاش بايسەيىتوۆالار, روزا باعلانوۆالار مەن بي­بىگۇل تولەگەنوۆالار شىعىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ, ولاي بولماي, بۇگىنگى «جۇلدىزداردان» ءارى اسا الماي قالاتىن بولسا, ونداي جاساندى ان­شىلەر, اسىرە ارتىستەر قايتىپ كۇندەرىن كور­مەك؟ سول كەزدە اتا-انالارى بالالارىمىزدى زا­مان سۇرانىسىنا سايكەس كەلەتىن كاسىپكە نە­گە باۋلىمادىق ەكەن دەپ وكىنبەسە بولعانى, اي­تەۋىر.

ونىڭ سىرتىندا ء«بارىڭ بىردەي تويشى بولساڭ قۋ بولارسىڭ, ءبارىڭ بىردەي قويشى بولساڭ قۇل بولارسىڭ...» دەگەن دە اتالى ءسوز بار. بۇگىندە الەمدە جەردى بىلاي قويىپ, مارستى مەكەن ەتۋگە, دەمالىستارىن عارىشتا وتكىزۋگە ۇمتىلىپ جاتقان ۇلتتار بار. ادامزات بالاسى وركەندەۋ جولىمەن ورگە باسىپ جاتقان ءححى عاسىردا ءبىزدىڭ جينالىپ الىپ ايتىس وتكىزىپ, ەرتەدەن قارا كەشكە دەيىن كونتسەرت قويىپ, ويسىز-ساناسىز احاحۋلاپ جۇرە بەرۋىمىزدىڭ ءجونى قالاي بولار ەكەن دەپ تە ويلايسىڭ جوعارىدا ايتىلعانداي جايتتاردى كورىپ-بىلگەندە...

سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان» 

سوڭعى جاڭالىقتار