بارلىق قازاقستاندىقتاردى ىنتىماققا ۇندەيتىن بۇل مەرەكە 1996 جىلدان بەرى تويلانىپ كەلەدى. ول پرەزيدەنتتىڭ 1995 جىلعى 18 قازانداعى جارلىعى بويىنشا قازاقستان حالقى بىرلىگى كۇنى دەپ جاريالاندى.
بۇگىندە ەلىمىزدە بۇل مەيرامنىڭ ءمان-ماعىناسى, مازمۇنى مەن كوتەرەتىن جۇگى مۇلدە وزگەردى, جاڭاشا سيپات الدى. ول – مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ىزگى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق تاتۋلىق پەن اۋىزبىرلىكتى باياندى ەتۋ. «بۇل كۇن – ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بىرلىگى كۇنى, ءبىزدىڭ تاتۋلىق پەن جاراستىقتىڭ مەرەكەسى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكەننەن كەيىن كوپشىلىككە ۇيرەنشىكتى 1 مامىر مەرەكەسى كۇنتىزبەنىڭ مەرەكەلىك كۇندەر تىزىمىنە ەندى», دەپ اتاپ وتكەن ەدى ەلباسى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىنە وراي سويلەگەن سوزىندە.
ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىردان بەرگى قول جەتكىزگەن تولايىم تابىستارى, حالىقارالىق قوعامداستىقتا تانىلۋى, الەمدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسى – ءبارى دە كوپشىلىك ەلدەرگە ارمان بولعان ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسى دەپ ايتۋىمىز كەرەك. جاسىراتىنى جوق, وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مەرەكەسىن تويلاماق تۇرماق, تاۋەلسىزدىگىن الا الماي جۇرگەن ۇلتتار دا بار. وق پەن وتتىڭ اراسىنان, جارىلىستاردان باس ساۋعالاپ قاشىپ, شەتەلدى, جاتجۇرتتى پانالاعان جاندار قانشاما! ميلليونداپ سانالادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاعى بىردە: ء«بىرىنشى مامىر – بىرلىكتىڭ ەرەكشە مەرەكەسى... ال تۇراقتىلىق بولماعان جەردە دامۋ دا بولمايتىنىنا قازىرگى جەر جاھاندا ورىن الىپ جاتقان مىسالدار جەتكىلىكتى», دەپ ايتقانى ەسىمىزدە. راسىندا دا, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن جەتە ۇعىندىراتىن جاعدايلار الەمدە از ەمەس. اۋمالى-توكپەلى مىنا زاماندا مەملەكەتتىك جۇيەسى بۇزىلعان, بەرەكە-بىرلىگى قاشىپ ىدىراۋعا اينالعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسكەندەي. وسىنىڭ ءبىرازىندا ۇلتارالىق, دىنارالىق كەلىسپەۋشىلىكتىڭ جاتقانىن جوق دەي المايمىز. ورىن العان قاقتىعىستار مەن جانجالداردىڭ وتىن ءتىپتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءوزى سوندىرە الماۋدا. بۇعان مۇزداي قارۋلانعان كواليتسيالىق اسكەري كۇشتەردىڭ دە «شاماسى كەلمەي» وتىر.
ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسىم تاپقان ەلدىڭ ىرىسى قاشان دا ارتا بەرمەك. قازاقستاندىق ەتنوسارالىق تاتۋلىق ۇلگىسى ءدال وسىعان نەگىزدەلگەن. بۇل ماسەلەدە ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ يدەياسىمەن قۇرىلىپ, بۇگىندە بالاماسى جوق بىرەگەي ينستيتۋتقا اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ورنى ەرەكشە بولەك. كوپ ەتنوستى, كوپ كونفەسسيالى ەگەمەن ەلگە ءدال وسىنداي قۇرىلىم قاجەت-اق ەدى. ونىڭ ۇستىنە سول جىلدارى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى ونشا ەمەس-ءتى. ءوندىرىس ورىندارى توقتاپ, اۋىلدا دا, قالادا دا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ تۇرعان. مۇنداي قيىن كەزدە ەتنوسارالىق دۇردارازدىق ورىن الماسىن دەڭىز...
سوڭى بولجاپ-ءبىلۋى قيىن جاعدايعا سوقتىراتىن ءورتتىڭ الدىن ەلباسى اۋىزدىقتادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءبىرىنشى جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسىن ۇسىندى. ءسويتىپ, 1995 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىعى شىقتى. مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىندا جاساعان تاريحي بايانداماسىندا: «مەن ەلىمنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە قوعامدىق تۇراقتىلىقتى جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى قامتامسىز ەتۋدى ءوزىمنىڭ باستى مىندەتىم دەپ سانايمىن. بىرلىك اسپاننان ءوزى كەلىپ تۇسپەيدى, تەك قارقىندى جۇمىس ارقىلى عانا كەلەدى. مەن كەڭ بايتاق جەرىمىزدە تاتۋلىق پەن تىنىشتىق بولعانىن تىلەيمىن... مەن قايعىدان شاشى اعارعان انالاردىڭ بالالارىن جوقتاماعانىن, سابيلەردىڭ مۇگەدەك بولماۋىن, قارت ادامداردىڭ كۇيرەگەن ۇيلەرىنىڭ الدىندا قاسىرەت شەگىپ, جىلاماعانىن قالايمىن», دەگەن بولاتىن.
ەلباسىنىڭ وسى سوزدەرى ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتى, ماڭىزىن ەشقاشان جويماق ەمەس. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلعان كەزدەن باستاپ وراسان زور بىرىكتىرۋشىلىك, ۇيىستىرۋشىلىق مىندەت اتقاردى, ەلىمىزدە ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا بارىنشا ۇلەس قوستى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان تولەرانتتىلىق پەن مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرەتىن, ولاردى حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارا الاتىن مەملەكەتكە اينالدى. ءوز كەزەگىندە بۇل ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزى بولدى. سەبەبى قوعامدا بەرەكە-بىرلىك ساقتالعان جاعدايدا مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جول اشىلاتىنىن ەشكىم جوققا شىعارماسا كەرەك.
پرەزيدەنت تاتۋلىق پەن ءوزارا ىنتىماقتىڭ ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ وزىنە قاجەتتىگىن ءجيى ايتىپ, ەسىمىزگە سالىپ وتىرادى. وسىعان بالانىستى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىنىڭ بىرىندە: «اسسامبلەيانىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم بولىپ سانالادى. ال ۇلتارالىق تاتۋلىق ماسەلەسى اسسامبلەيانىڭ سان قىرلى قىزمەتىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. قازاقستانداعى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ الدىمەن قازاقتىڭ كەلىسىمى ەكەنىن مىقتاپ ەستە ۇستاعانىمىز ابزال. تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق ەل يەسى رەتىندە ەڭ الدىمەن قازاققا كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتكەنى سول جيىنعا قاتىسىپ وتىرعاندارمەن قاتار, بۇكىل قازاقستاندىقتاردى دا ەرەكشە تەبىرەنتكەن ەدى.
ەلىمىزدە ۇلتتىق بىرلىك دوكتريناسى قابىلدانعان. وسى قۇجاتقا نازار سالاتىن بولساق, مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى نەگىزگى مىندەتى قوعامدى توپتاستىرۋ ارقىلى ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ەكەنى كورسەتىلگەن. ءبىز بۇل مىندەتتى ەڭسەردىك دەپ ايتا الامىز. ويتكەنى بۇگىندە قازاقستاندىقتار اراسىندا ەتنوسارالىق ىنتىماق قالىپتاسقان, قوعامدىق كەلىسىم جاراسىم تاپقان. ەندى الدىمىزدا پرەزيدەنت بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى توپتاسۋ, بىرلەسۋ جانە جۇدىرىقتاي جۇمىلۋ ارقىلى ويداعىداي ىسكە اسىرۋ تۇر.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» اتاۋىمەن وتكەن ءححىV سەسسياسىندا مەملەكەت باسشىسى: ء«بىز دوستىقتى قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىق بۋىنىنىڭ باستى يگىلىگى رەتىندە ساقتاي بىلدىك. ءبىزدىڭ بىرەگەي جولىمىز – تەڭ قۇقىقتىلىق, ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر سۇرەتىن بارلىق ەتنوستىڭ بىرلىگى مەن كەلىسىمى حالىقتىڭ تىلەك-قالاۋىمەن تاڭدالدى... باقىت باعالاي بىلگەننىڭ عانا باسىندا تۇرادى. ەڭ اسىل قازىنامىز – بىرلىگىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي بىلسەك, بارلىق اسۋلاردان اسامىز», دەگەن بولاتىن.
كەز كەلگەن ەل, كەز كەلگەن ۇلت بەيبىتشىلىكتە ءومىر ءسۇرۋدى قالايدى. ءوز ەلىنىڭ, ءوز جەرىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىن اڭسايدى, ءوز حالقىنىڭ اشىق اسپان استىندا الاڭسىز بولۋىن ارماندايدى. سەبەبى تاتۋلىعى مەن كەلىسىمى جاراسقان, ساياسي تۇراقتىلىعى بەرىك مەمەلكەتتىڭ باعىنداراتىن بيىگى ارقاشان جوعارى بولادى.
ايتۋلى مەرەكەنىڭ شىعۋ تاريحى ءبىز ايتىپ جۇرگەن ءحىح عاسىردىڭ سوڭىندا ەمەس, ودان دا ارىدە جاتقان سياقتى. وعان سەبەپ بولعان وقيعالار دا بار كورىنەدى... وسىدان ءۇش مىڭ جىل بۇرىن ەجەلگى يتاليا تۇرعىندارى جەردىڭ قامقورشىسى ايەل قۇداي ماياعا تابىنعان. سونىڭ قۇرمەتىنە كوكتەم ماۋسىمىنىڭ سوڭعى ايىن «ماي» دەپ اتاپ, وسى ايدىڭ ءبىرىنشى كۇنىن توي-دۋمانمەن, سەرۋەندەۋمەن وتكىزگەن...
بەرگى تاريحقا ۇڭىلەتىن بولساق, 1 مامىر ەڭبەكشىلەردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعى كۇنى رەتىندە 1889 جىلدان اتاپ وتىلە باستاپتى. بۇل 1886 جىلدىڭ 1 مامىرىندا اقش جۇمىسشىلارىنىڭ 15 ساعاتتىق جۇمىس كۇنىنە نارازىلىق ءبىلدىرۋ ەرەۋىلىن ۇيىمداستىرىپ, ءوندىرىس باسشىلارىنان جۇمىس كۇنىن 8 ساعات دەپ بەلگىلەۋدى تالاپ ەتۋلەرىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. كەيىن, ياعني 1889 جىلدىڭ ماۋسىمىندا پاريجدە ءىى ينتەرناتسيونالدىڭ كونگرەسى 1 مامىردى حالىقارالىق كۇرەس كۇنى نەمەسە ەڭبەكشىلەردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق كۇنى دەپ اتاۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. ال كەڭەس وداعىندا اتالعان مەيرام 1917 جىلعى 1 مامىردان اشىق تويلانا باستادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاعى بىردە: ء«بىرىنشى مامىر – بىرلىكتىڭ ەرەكشە مەرەكەسى... ال تۇراقتىلىق بولماعان جەردە دامۋ دا بولمايتىنىنا قازىرگى جەر جاھاندا ورىن الىپ جاتقان مىسالدار جەتكىلىكتى», دەپ ايتقانى ەسىمىزدە. راسىندا دا, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن جەتە ۇعىندىراتىن جاعدايلار الەمدە از ەمەس. اۋمالى-توكپەلى مىنا زاماندا مەملەكەتتىك جۇيەسى بۇزىلعان, بەرەكە-بىرلىگى قاشىپ ىدىراۋعا اينالعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسكەندەي. وسىنىڭ ءبىرازىندا ۇلتارالىق, دىنارالىق كەلىسپەۋشىلىكتىڭ جاتقانىن جوق دەي المايمىز. ورىن العان قاقتىعىستار مەن جانجالداردىڭ وتىن ءتىپتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءوزى سوندىرە الماۋدا. بۇعان مۇزداي قارۋلانعان كواليتسيالىق اسكەري كۇشتەردىڭ دە «شاماسى كەلمەي» وتىر.
ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسىم تاپقان ەلدىڭ ىرىسى قاشاندا ارتا بەرمەك. قازاقستاندىق ەتنوسارالىق تاتۋلىق ۇلگىسى ءدال وسىعان نەگىزدەلگەن. بۇل ماسەلەدە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ يدەياسىمەن قۇرىلىپ, بۇگىندە بالاماسى جوق بىرەگەي ينستيتۋتقا اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ورنى ەرەكشە بولەك. كوپ ەتنوستى, كوپ كونفەسسيالى ەگەمەن ەلگە ءدال وسىنداي قۇرىلىم قاجەت-اق ەدى. ونىڭ ۇستىنە سول جىلدارى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى ونشا ەمەس-ءتى. ءوندىرىس ورىندارى توقتاپ, اۋىلدا دا, قالادا دا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ تۇرعان. مۇنداي قيىن كەزدە ەتنوسارالىق دۇردارازدىق ورىن الماسىن دەڭىز...
سوڭى بولجاپ-ءبىلۋى قيىن جاعدايعا سوقتىراتىن ءورتتىڭ الدىن ەلباسى اۋىزدىقتادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءبىرىنشى جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسىن ۇسىندى. ءسويتىپ 1995 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىعى شىقتى. مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىندا جاساعان تاريحي بايانداماسىندا: «مەن ەلىمنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە قوعامدىق تۇراقتىلىقتى جانە ۇلتارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدى ءوزىمنىڭ باستى مىندەتىم دەپ سانايمىن. بىرلىك اسپاننان ءوزى كەلىپ تۇسپەيدى, تەك قارقىندى جۇمىس ارقىلى عانا كەلەدى. مەن كەڭ-بايتاق جەرىمىزدە تاتۋلىق پەن تىنىشتىق بولعانىن تىلەيمىن... مەن قايعىدان شاشى اعارعان انالاردىڭ بالالارىن جوقتاماعانىن, سابيلەردىڭ مۇگەدەك بولماۋىن, قارت ادامداردىڭ كۇيرەگەن ۇيلەرىنىڭ الدىندا قاسىرەت شەگىپ, جىلاماعانىن قالايمىن», دەگەن بولاتىن.
ەلباسىنىڭ وسى سوزدەرى ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتى, ماڭىزىن ەشقاشان جويماق ەمەس. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلعان كەزدەن باستاپ وراسان زور بىرىكتىرۋشىلىك, ۇيىستىرۋشىلىق مىندەت اتقاردى, ەلىمىزدە ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا بارىنشا ۇلەس قوستى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان تولەرانتتىلىق پەن مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرەتىن, ولاردى حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارا الاتىن مەملەكەتكە اينالدى. ءوز كەزەگىندە بۇل ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزى بولدى. سەبەبى قوعامدا بەرەكە-بىرلىك ساقتالعان جاعدايدا مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جول اشىلاتىنىن ەشكىم جوققا شىعارماسا كەرەك.
پرەزيدەنت تاتۋلىق پەن ءوزارا ىنتىماقتىڭ ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ وزىنە قاجەتتىگىن ءجيى ايتىپ, ەسىمىزگە سالىپ وتىرادى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىنىڭ بىرىندە: «اسسامبلەيانىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم بولىپ سانالادى. ال ۇلتارالىق تاتۋلىق ماسەلەسى اسسامبلەيانىڭ سان قىرلى قىزمەتىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. قازاقستانداعى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ الدىمەن قازاقتىڭ كەلىسىمى ەكەنىن مىقتاپ ەستە ۇستاعانىمىز ابزال. تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق ەل يەسى رەتىندە ەڭ الدىمەن قازاققا كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتكەنى سول جيىنعا قاتىسىپ وتىرعاندارمەن قاتار, بۇكىل قازاقستاندىقتاردى دا ەرەكشە تەبىرەنتكەن ەدى.
ەلىمىزدە ۇلتتىق بىرلىك دوكتريناسى قابىلدانعان. وسى قۇجاتقا نازار سالاتىن بولساق, مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى نەگىزگى مىندەتى قوعامدى توپتاستىرۋ ارقىلى ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ەكەنى كورسەتىلگەن. ءبىز بۇل مىندەتتى ەڭسەردىك دەپ ايتا الامىز. ويتكەنى بۇگىندە قازاقستاندىقتار اراسىندا ەتنوسارالىق ىنتىماق قالىپتاسقان, قوعامدىق كەلىسىم جاراسىم تاپقان. ەندى الدىمىزدا پرەزيدەنت بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى توپتاسۋ, بىرلەسۋ جانە جۇدىرىقتاي جۇمىلۋ ارقىلى ويداعىداي ىسكە اسىرۋ تۇر.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» اتاۋىمەن وتكەن ءححىV سەسسياسىندا مەملەكەت باسشىسى: ء«بىز دوستىقتى قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىق بۋىنىنىڭ باستى يگىلىگى رەتىندە ساقتاي بىلدىك. ءبىزدىڭ بىرەگەي جولىمىز – تەڭ قۇقىقتىلىق, ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر سۇرەتىن بارلىق ەتنوستىڭ بىرلىگى مەن كەلىسىمى حالىقتىڭ تىلەك-قالاۋىمەن تاڭدالدى... باقىت باعالاي بىلگەننىڭ عانا باسىندا تۇرادى. ەڭ اسىل قازىنامىز – بىرلىگىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي بىلسەك, بارلىق اسۋلاردان اسامىز», دەگەن بولاتىن.
كەز كەلگەن ەل, كەز كەلگەن ۇلت بەيبىتشىلىكتە ءومىر ءسۇرۋدى قالايدى. ءوز ەلىنىڭ, ءوز جەرىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىن اڭسايدى, ءوز حالقىنىڭ اشىق اسپان استىندا الاڭسىز بولۋىن ارماندايدى. سەبەبى تاتۋلىعى مەن كەلىسىمى جاراسقان, ساياسي تۇراقتىلىعى بەرىك مەملەكەتتىڭ باعىندىراتىن بيىگى ارقاشان جوعارى بولادى.
ايتۋلى مەرەكەنىڭ شىعۋ تاريحى ءبىز ايتىپ جۇرگەن ءحىح عاسىردىڭ سوڭىندا ەمەس, ودان دا ارىدە جاتقان سياقتى. وعان سەبەپ بولعان وقيعالار دا بار كورىنەدى... وسىدان ءۇش مىڭ جىل بۇرىن ەجەلگى يتاليا تۇرعىندارى جەردىڭ قامقورشىسى ايەل قۇداي ماياعا تابىنعان. سونىڭ قۇرمەتىنە كوكتەم ماۋسىمىنىڭ سوڭعى ايىن «ماي» دەپ اتاپ, وسى ايدىڭ ءبىرىنشى كۇنىن توي-دۋمانمەن, سەرۋەندەۋمەن وتكىزگەن...
بەرگى تاريحقا ۇڭىلەتىن بولساق, 1 مامىر ەڭبەكشىلەردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعى كۇنى رەتىندە 1889 جىلدان اتاپ وتىلە باستاپتى. بۇل 1886 جىلدىڭ 1 مامىرىندا اقش جۇمىسشىلارىنىڭ 15 ساعاتتىق جۇمىس كۇنىنە نارازىلىق ءبىلدىرۋ ەرەۋىلىن ۇيىمداستىرىپ, ءوندىرىس باسشىلارىنان جۇمىس كۇنىن 8 ساعات دەپ بەلگىلەۋدى تالاپ ەتۋلەرىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. كەيىن, ياعني 1889 جىلدىڭ ماۋسىمىندا پاريجدە ءىى ينتەرناتسيونالدىڭ كونگرەسى 1 مامىردى حالىقارالىق كۇرەس كۇنى نەمەسە ەڭبەكشىلەردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق كۇنى دەپ اتاۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. ال كەڭەس وداعىندا اتالعان مەيرام 1917 جىلعى 1 مامىردان تويلانا باستادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
