اسىرەسە شاشتاراز, تىرناق پەن كىرپىك, قاسى-كوزىن سۇلۋلاندىرۋعا نيەتتى نازىك جاندىلاردىڭ اتالمىش قىزمەت تۇرلەرىنە سۇرانىسى ارتادى. تالعامپاز ارۋلاردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن كوسمەتولوگ, ۆيزاجيست ماماندار دا از ىزدەنبەيتىن كورىنەدى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز شاشتاراز ايزادا تالاسپەكوۆا – ءدال سونداي مامان: ءوز ىسىنە جاي عانا كاسىپ ءتۇرى ەمەس, شىعارماشىلىق جۇمىس دەپ قارايتىن ساناۋلى شەبەرلەر قاتارىنان.
ايزادانىڭ قىزمەتىنە تەك جاستاردان بولەك, بالالار مەن قارتتار دا ءجيى جۇگىنەدى. سەبەبى ول – ءوز ءىسىن سۇيەتىن كاسىبي مامان. قىزمەتىنە جۇگىنەتىن ءار تۇتىنۋشىسىنا ەرەكشە ىجداھاتپەن قارايدى. ءتىپتى قولىنان كەلگەنشە قارتتار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا تەگىن قىزمەت كورسەتىپ, ۇنەمى ساۋاپتى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرۋگە تىرىسادى. كەزەكتى كليەنتىن جاساندىرۋعا كىرىسكەن ايزادا: «ادامدارعا جاقسىلىق جاساۋدان جانىم راحاتتانادى» دەيدى جىميىپ. بۇل – ونىڭ ءسوز رەتىنە قاراي ايتىلا سالعان لەبىزى ەمەس, شىن مانىندەگى جانىنىڭ قالاۋى. ونى ءاردايىم ىسىمەن دە دالەلدەپ كەلەدى.
* * *
– قىزىم, شاش قيۋ قانشا تۇرادى؟
– شاشتىڭ ۇزىندىعىنا بايلانىستى, اپا؟
– مەنىڭ شاشىمنىڭ ۇشىن تەگىستەپ قيۋعا قىمبات الاتىن شىعارسىڭدار؟
– ءسىز قانشاعا قيدىرعىڭىز كەلەدى, سولاي بولسىن!
جىميا ءتىل قاتقان جىلى ءجۇزدى كەلىنشەكتىڭ سوزىنە ريزا بولعان قاريا العىسىن ايتىپ, شاشتارازدىڭ ورىندىعىنا جايعاسا بەردى. راحمەتىن ايتىپ, باتاسىن بەرىپ كەتەتىن مۇنداي قارت كليەنتتەر ايزادادا وتە كوپ.
– مەن اتا-انامنان ەرتە ايىرىلعانمىن. ونىڭ ۇستىنە ەكى قىزىمدى ءبىر ءوزىم ءوسىرىپ جاتقان جالعىزباستى انامىن. تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتى مەن اقشادان تارشىلىق كورۋ دەگەندى جاقسى تۇسىنەمىن. سوندىقتان دا كومەككە مۇقتاج جاندارعا بارىنشا كومەك قولىن سوزىپ, جاردەمدەسكىم كەلىپ تۇرادى. جاقىندا وسى ويىمدى جۇزەگە اسىرۋعا كەرەمەت مۇمكىندىك تۋدى. جەكە ءسان سالونىمدى اشقاننان كەيىن, اپتانىڭ ءار سارسەنبىسى ساعات 10.00-13.00 ارالىعىندا قارتتار مەن بالالار ءۇيىنىڭ تۇرعىندارىنا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا تەگىن قىزمەت كورسەتەمىن. ءتىپتى كەيبىر مەكەمەلەرمەن ارنايى كەلىسىمشارت تا جاساسىپ قويدىق. ەندى جەكە باسى مەن الەۋمەتتىك مارتەبەسىن راستايتىن قۇجاتتارىن كورسەتكەن كەز كەلگەن ادام ءار سارسەنبى سايىن شاشىن تەگىن قيدىرىپ, ساندەي الادى, – دەيدى شاشتاراز ايزادا.
* * *
راس, جاڭا زامان ايەلدەردىڭ قوعامداعى ورنى مەن مىندەتىن, قىزمەتىن باسقا جاۋاپكەرشىلىك بەدەرىندە بەينەلەدى. بۇگىندە نازىكجاندىلار تەك شالبار كيىپ, كولىك جۇرگىزىپ, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسۋىمەن عانا شەكتەلمەيدى, ءتىپتى كەيبىر وتباسىلاردا جاس انالار اكە مەن انا ءرولىن قاتار اتقارىپ, بالالارىن جالعىز ءوزى تاربيەلەۋگە ءماجبۇر. ياعني ءبىر وتباسىنىڭ بار اۋىرتپالىعىن ايزادا سياقتى ارۋلار جالعىز ءوزى قايىسپاي كوتەرىپ كەلەدى. سول سەبەپتى دە وسىلاي جەكە كاسىبىن اشىپ, سونىڭ قيىندىعىن كۇن-ءتۇن دەمەي ەڭسەرۋگە دايىن. مۇنىڭ بارلىعى دا – بالالارىنىڭ باقىتتى بولاشاعى ءۇشىن. ايزادانىڭ دا ءوز جەكە كاسىبىن اشىپ, وسىلاي شاشتاراز بولۋىنىڭ استارىندا نەگىزىنەن جەتكىنشەك ەكى قىزىن ەشكىمنەن كەم قىلماي جەتكىزسەم دەگەن انالىق اسقاق ارمان جاتىر. سوندىقتان دا ول ەر-ادامنىڭ كەز كەلگەنى كوتەرە بەرمەيتىن قيىنشىلىقتى مويىماي جەڭىپ كەلەدى. ايتسە دە, ونى ەر ادامنىڭ جۇمىس ىستەۋ ادىسىنەن ەرەكشەلەيتىن ءبىر قاسيەتى – مەيىرىمى. قايراتكەرلىك بيىگىنە كوتەرىلگەن ايەلدى دە, بالا تاربيەسىمەن ۇيدە وتىرعان انانى دا ءبىر ارنادا توعىستىراتىن كۇش ول – وسى مەيىرىمى. ءبىز كاسىبىمەن تانىسىپ قايتقان ايزادانىڭ جۇمىسى دا ايەل تابيعاتىنا, ايەل الەمىنە ءتان وسىناۋ قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنەدى.
* * *
– كوكتەمدى – ايەلدەر ماۋسىمى دەپ بەكەر ايتپايدى عوي. كوكتەممەن بىرگە ايەلدەردىڭ دە سۇلۋلىققا دەگەن قۇشتارلىعى ارتادى. دەمەك, ءبىزدىڭ دە جۇمىسىمىز كوبەيەدى, – دەپ كەزەكتى كليەنتىنىڭ شاشىن ساندەۋگە كىرىسكەن مامان قىز-كەلىنشەكتەردەن شاش كۇتىمىنە قاتىستى كاسىبي كەڭەسىن دە ايامادى. – ءار ادامنىڭ جاس ەرەكشەلىگى مەن مىنەز-قۇلقى, تابيعاتىنا ساي شاشىن دا ءارتۇرلى وڭدەيمىز. دەسەك تە, بۇگىندە قىزداردىڭ شاش قيۋعا قاراعاندا, ونى وسىرۋگە دەگەن نيەتى, قىزىعۋشىلىعى كوبىرەك. سوندىقتان دا بىزدەن شاش كۇتىمىنە قاتىستى كەڭەس سۇراپ, قىزمەتتىڭ وسى تۇرىنە جۇگىنۋشىلەردىڭ قاتارى كوپ. قازىر حيميالىق ساندەۋ مەن شاشتى قاتقىل, قانىق تۇسپەن بوياۋعا قاراعاندا, نەعۇرلىم تابيعي تۇسكە دەگەن قاجەتتىلىك بايقالادى. سونداي-اق قىز-كەلىنشەكتەردىڭ شاش بوياۋدا اشىق تۇستەرگە دە ىقىلاسى باسىم. اسىرەسە بيىلعى كوكتەمدە ءتۇبى قويۋ بولىپ, ال ۇش جاعى اقشىل بوياۋعا اۋىساتىن ومبرە دەگەن شاش بوياۋ ۇلگىسى ساندە. شاشىن وسى ستيلدە وزگەرتكىسى كەلەتىن ارۋلار وتە كوپ.
ال شاش كۇتىمىنە قاتىستى ايتاتىن بولساق, بۇل – وتە ۇلكەن جۇمىس. ءاربىر قىز-كەلىنشەكتىڭ شاشىن بوياۋ مەن قيۋى ءوز الدىنا, ونىڭ تابيعي كۇتىمىنە دە ەرەكشە كوڭىل بولگەنى دۇرىس. تابيعي كۇتىلگەن شاش كەز كەلگەن بوياۋدان ارتىق جىلتىرايدى. سوندىقتان دا ءۇي جاعدايىندا شاشقا جۇمىرتقا, ايران, مايونەز, سونداي-اق ءارتۇرلى مايلار مەن دارۋمەندەردى پايدالانسا, شاشتىڭ مەزگىلسىز ۇشتالىپ كەتۋى مەن قۇرعاۋى, ءتۇسۋى ازايادى. ماسەلەن, كۇندەلىكتى پايدالاناتىن سۋسابىنعا دارۋمەندەر كەشەنىن قوسىپ تا كۇتىم جاساۋعا بولادى. ول قاتارعا ۆ3, ۆ6, ۆ12, ە, مۋميا, ءزايتۇن مايى كىرەدى. بۇل زاتتاردىڭ بارلىعى ءدارىحانادا ساتىلادى. وسىلاردى پايدالانىپ, شاشقا ساپالى كۇتىپ جاساۋعا ابدەن بولادى. سونداي-اق تاراۋ ارقىلى باس قۇيقالارىنا ماسساج جاساپ, شاشتىڭ ءتۇسۋىن ازايتۋعا بولاتىنىن باسا ايتقىم كەلەدى. ول ءۇشىن اعاشتان جاسالعان تاراقتاردى پايدالانعان وتە ءتيىمدى. شاشتى كۇنىنە 100 رەت تىگىنەن جانە تۋرا سونشا رەت كەرى باعىتتا تاراۋ ونىڭ ءتۇسۋىن ازايتۋعا سەپتەسەدى. وسىنداي پروتسەدۋرالاردى جۇيەلى تۇردە كۇندەلىكتى تۇردە جاساپ وتىرسا, شاشىڭىز ەرەكشە ادەمىلىككە يە بولىپ, جىلتىراپ كوز جاۋىن الاتىن بولادى, دەپ كەيىپكەرىمىز قىز-كەلىنشەكتەرگە ءوزىنىڭ كاسىبي كەڭەسىن بەردى.
شىنىمەن دە, ايەلگە نازىكتىك پەن سۇلۋلىق سىيلاۋدا كۇتىلگەن شاشتىڭ ايرىقشا اسەرى بار. اسىرەسە ۇزىن, تابيعي شاش ارۋلاردى ەرەكشە تارتىمدى ەتىپ, كوپ ىشىنەن دارالاپ كورسەتەدى. سوندىقتان دا ىقىلىم زاماننان-اق اتا-بابالارىمىز قىز بالاسىنىڭ شاش كۇتىمىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن. قىمىز, ايران سەكىلدى تابيعي ونىمدەردى پايدالانا وتىرىپ, قىزداردىڭ شاشىنىڭ ۇزىن ءارى ءساندى بولىپ وسۋىنە جاعداي جاساعان. «شاشتارىن بەس كۇن تاراپ, ون كۇن ورگەن» دەگەن ايگىلى ءان ماتىنىندەگى بۇل تىركەس تە وسى ءسوزىمىزدى بەكىتە تۇسەدى. بۇگىندە تەحنيكانىڭ دامىپ, شاشقا كۇتىم جاساۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى ەندى دەمەسەڭىز, مامان سوزىنەن بايقاعانىمىزداي, شاش كۇتىمىنىڭ ءتۇپ-تامىرىندا ءسۇت, ايران, تابيعي شوپتەردەن جاسالعان تۇنبالار جانە تاعى باسقا تابيعي ونىمدەر جاتادى ەكەن. ۇسىنىلعان وسى كەڭەستەردى ارۋلارىمىز كۇندەلىكتى ومىردە جۇيەلى پايدالاناتىن بولسا, ءسوز جوق, ناتيجە بەرەتىنى انىق. ايەلگە اسەمدىك جاراسادى...
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
