بىلتىر كۇزدە استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيتىن بىرقاتار ستۋدەنتتەر ادىلەتسىز جولمەن وقۋعا ءتۇسىپ كەتكەندەر تۋرالى ايتىپ ارىزدانعان ەدى. ودان كەيىن وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىن ءوز كۇشىمىزبەن تاپسىردىق دەپ شاعىمدانعانداردىڭ ءىسى بويىنشا تەكسەرىس جۇرگىزىلەتىنى حابارلانعان بولاتىن. ءىستى تەرگەۋ قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنە جۇكتەلىپ, 117 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. ونىڭ 30-ى سوتقا جىبەرىلگەن. «قىلمىستىق كودەكستىڭ 385-بابى, 3-تاراۋى, ياعني جالعان قۇجات پايدالانۋ سانكتسياسى بويىنشا 300 اەك ايىپپۇل جازاسى تاعايىندالدى», دەيدى سارىارقا اۋداندىق №2 سوتىنىڭ سۋدياسى بولات پازىلوۆ. ايتا كەتۋ كەرەك, ايىپپۇلدان بولەك جالعان قۇجات تاپسىرعاندار وقۋ اقىسى مەن ستيپەندياعا كەتكەن مەملەكەت قاراجاتىن دا قايتارادى.
اتالعان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ ورىنباسارى فرانتس گاليتسكيدىڭ ايتۋىنشا, بعم-ءنىڭ تەكسەرىسىنەن كەيىن 33 ادام وقۋدان شىعارىلعان, تاعى 84 ادام وقۋدان شەتتەتىلگەن. ولاردىڭ كوبى گرانتتا وقىسا, تەك 9 ادام وقۋىن ءوزى تولەگەن. ف.گاليتسكي ىشكى تەكسەرىستەر ءۇشىن كوميسسيا قۇرىلعانىن, بىراق حالىقارالىق ۇيىم بەرگەن سەرتيفيكاتتىڭ بازاسىنا كىرە الماعاندارىن ايتتى. «مينيسترلىك تەكسەرىس كەزىندە بازاعا كىرىپ, وسى جاعدايدى انىقتادى. ستۋدەنتتەر وقۋدان شىعارىلدى», دەدى ول.
IELTS (the International English Language Testing System) سەرتيفيكاتىن قولدان جاساعاندار ىسىمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اينالىسىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي تسوي جالعان سەرتيفيكاتتارعا بايلانىستى ءىستىڭ ءىىد-گە جىبەرىلگەنىن ايتتى. «بارلىق ءىس ءىىد-گە جىبەرىلدى. قۇجات تاپسىرۋشىلار جوو-عا جالعان سەرتيفيكاتتاردى وزدەرى تاپسىرعان. بۇل ءىس سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ بويىنشا زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتتى. قازىر ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدا سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعان. جالعان سەرتيفيكاتتاردىڭ بارلىعى مورمەن بولعاندىقتان, ولار ءوتىپ كەتكەن», دەدى ا.تسوي. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وقۋدان شىعىپ قالعاندار اقىلى بولىمگە تۇسۋگە تالپىنىپ كورە الادى. ال سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ بعم-ءنىڭ جوسپارلى جۇمىسى, سوندىقتان, باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەردە دە تەكسەرىستەر جۇرگىزىلەتىن بولادى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جالعان سەرتيفيكاتپەن وقۋعا تۇسكەندەردىڭ بارلىعى كۇزدە وقۋدان شىعارىلۋى ءتيىس ەدى. بىراق سوتتىڭ شەشىمى ۋاقىتىندا ورىندالماعان. مۇنداي جاعدايدا مەديتسينا ماماندارىن دايارلايتىن اتالعان وقۋ ورنى ليتسەنزياسىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. بىراق ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, وقۋ ورنىنىڭ ليتسەنزياسىن تارتىپ الۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلماعان.
«سەرتيفيكاتتاردىڭ جالعان نەمەسە تۇپنۇسقا قۇجات ەكەنىن ۋنيۆەرسيتەت انىقتاۋى كەرەك, بىراق بۇل تالاپ زاڭ بويىنشا رەتتەلمەگەن. IELTS تاپسىرعاندار ءتيىستى بازادا بولادى. ەندى بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋراعا تۇسۋگە نيەتتى TOEFL مەن IELTS تاپسىرعانداردى تەكسەرۋى كەرەك. ءتىپتى بعم كەلىپ تەكسەرۋ جۇرگىزگەنشە وزدەرى شارا قولدانعانى ءجون. بولاشاقتا جوو-لارعا سەرتيفيكاتتاردى مالىمەتتەر بازاسىنان تەكسەرۋدى مىندەتتەۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوو-لاردىڭ اكادەميالىق ەركىندىگى تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىندا بۇل تارماق ەنگىزىلگەن. بۇرىن زاڭدا ول قاراستىرىلماعان ەدى. ەندى TOEFL مەن IELTS بازاسىنان ۋنيۆەرسيتەت سەرتيفيكات مالىمەتتەرىن تەكسەرۋى كەرەك. بازا بار, بارلىعىنا قولجەتىمدى», دەدى وسى جايتقا بايلانىستى جۋرناليستەرگە تۇسىنىك بەرگەن ەرلان ساعاديەۆ.
وقۋدان شىعىپ قالعان ستۋدەنتەردىڭ ورنى قازىر بوس تۇر. بۇل گرانتتاردى ەندى ەمتيحاندى ءوز كۇشىمەن تاپسىرعاندار يەلەنە الادى. ء«بىز بۇل ءىستى ءوز بەتىمىزبەن شەشە المايمىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىرقاتار قۇجاتتى رەتتەۋى كەرەك. سونىڭ نەگىزىندە اقىلى بولىمدەگى ستۋدەنتتەردى بوس ورىندارعا اۋىستىراتىن بولامىز», دەيدى ف.گاليتسكي. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, اقىلى بولىمنەن بيۋدجەتتى نەگىزگە اۋىستىرۋدى ۋنيۆەرسيتەت ءوزى شەشەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, IELTS سەرتيفيكاتى ماگيستراتۋرا نەمەسە دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ كەزىندە باسىمدىق بەرەدى. جالپى, جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى كاسىپتىك وقۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارى ەكى ساتىدان تۇرادى. تالاپكەر الدىمەن تاڭداۋى بويىنشا ءبىر شەت تىلىنەن (اعىلشىن, فرانتسۋز, نەمىس, اراب ءتىلىن ءبىلۋ تالاپ ەتىلەتىن ماماندىقتارعا ءتۇسۋشى تۇلعالار ءۇشىن اراب ءتىلى بويىنشا) ەمتيحان تاپسىرىپ, 50 بالدىق مەجەدەن وتسە, ماماندىق بويىنشا ەمتيحانعا جىبەرىلەدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, شەت تىلىنەن وتەتىن تەست تىڭداۋ, گرامماتيكا, ماتىنمەن جۇمىس سەكىلدى بولىمدەردەن تۇرادى. ال ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى 19 قاڭتارداعى قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى كاسىپتىك وقۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا وقۋعا قابىلداۋدىڭ ۇلگى قاعيدالارىندا جوو ماگيستراتۋراسىنا, دوكتورانتۋراسىنا, جوو-لار مەن عىلىمي ۇيىمداردىڭ رەزيدەنتۋراسىنا, اديۋنكتۋراسىنا ازاماتتاردى قابىلداۋ ءتۇسۋ ەمتيحاندارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كونكۋرستىق نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلاتىنى ايتىلعان. سونىمەن قاتار ەرەجەدە «مىناداي ەمتيحاندار بويىنشا: اعىلشىن ءتىلى: International English Language Tests System (IELTS, شەكتى بالل – كەمىندە 6.0) بويىنشا شەت ءتىلىن مەڭگەرۋدىڭ جالپىەۋروپالىق قۇزىرەتتەرىنە (ستاندارتتارىنا) سايكەس شەت ءتىلىن مەڭگەرگەنىن راستايتىن حالىقارالىق سەرتيفيكاتتارى بار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى ماگيستراتۋراعا, رەزيدەنتۋراعا, اديۋنكتۋراعا جانە دوكتورانتۋراعا شەت ءتىلى بويىنشا ءتۇسۋ ەمتيحانىنان بوساتىلادى» دەلىنگەن. سونىمەن قاتار وسى سەرتيفيكاتتارى بار تالاپكەرلەرگە 100 بالدىق جۇيە بويىنشا ەڭ جوعارى بالل قوسىلاتىنى ايتىلعان. ايتا كەتۋ كەرەك, ماماندىق بويىنشا دا ەڭ جوعارى بالل 100 بالدى قۇرايدى. ۇكىمەتتىڭ وسى قاعيدالارىنا قوسىمشاعا سايكەس 150 بالدان كەم ەمەس بالل جيناعان تۇلعالار وقۋعا قابىلدانادى.
بايقاپ وتىرعانىمىزداي, شەت ءتىلىنىڭ سەرتيفيكاتتارى وقۋعا ءتۇسۋ كەزىندە ۇلكەن باسىمدىق بەرىپ وتىر. بىراق باعالاۋدىڭ وزىندە كەمشىلىك بايقالادى. مىسالى, IELTS سەرتيفيكاتى كەمىندە 6 بولعان ادامعا 100 بالل قويىلادى. بىراق ماگيستراتۋرا نەمەسە دوكتورانتۋراعا قابىلداۋ كەزىندە تاپسىرىلاتىن 100 سۇراقتان تۇراتىن اعىلشىن تەستىن تاپسىرعان كۇننىڭ وزىندە ەڭ ماكسيمالدى بالل الۋ جاعدايى وتە سيرەك كەزدەسەدى. ال IELTS كەمىندە 6 نەمەسە ودان جوعارى بولسا دا, بۇل تالاپكەردىڭ ءتىلدى 100 پايىز بىلەتىنىن كورسەتپەسە كەرەك. اتالعان حالىقارالىق تەست سەرتيفيكاتىنىڭ ماكسيمالدى بالى 9-دى قۇرايدى دەسەك, ونى اعىلشىندىقتاردىڭ ءوزى وڭايلىقپەن الا المايتىنى بەلگىلى. ياعني, وسى رەتتە مينيسترلىك تەك سەرتيفيكاتتاردى تەكسەرۋ جاعىن ەمەس, ونى باعالاۋ شكالاسىن, شەتەلدىك سەرتيفيكاتى بارلارعا بەرىلەتىن بالدىڭ تومەنگى مەجەسىن قايتا قاراپ شىققان ءجون دەپ ويلايمىز. مىسالى, IELTS-تان كەمى 6 بالل العاندارعا 90 بالل دەگەن سياقتى باعالاۋ شكالاسىن ەنگىزۋگە بولار ەدى.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
