الاش تاريحىنداعى كەمەڭگەر قايراتكەرلەردىڭ بىرەگەيى ءاليحان بوكەيحاننىڭ «بوتەن كىسى قازاققا ەشقايدان ەشتەڭە جاقسىلىق اكەپ بەرمەيدى» دەپ ايتقانى بار ەكەن. ءبىر عاسىر بۇرىن ايتىلعانىمەن, زامانا ساۋالىنا ساي وسى تۇجىرىمدى قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ورايى كەلىپ-اق تۇرعانى. ويتكەنى سوڭعى ساتتە ينۆەستيتسيا ۇعىمىمەن قازاق جەرىنىڭ بايلىعىن يگەرۋگە دەگەن بوتەن دە ىرگەلى جۇرتتىڭ ىقىلاسى كۇشەيە ءتۇستى. ولاردىڭ قازاققا قانشالىقتى باۋىرى ەزىلىپ بارا جاتقانىن قايدام, الايدا ءبىزدىڭ بيلىكتەگىلەردىڭ سولاردىڭ الدىنا ءتۇسىپ «الاقايلاپ» جۇرگەنى كوبىرەك الاڭداتادى. شەتەلدىكتەر قارجىسىن سالىپ, ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە ۇلەس قوسىپ جاتسا, اڭگىمە باسقا عوي. وكىنىشكە قاراي اۋەلى ماتەريالدىق يگىلىگىڭدى پايدالانىپ, سوسىن رۋحاني بايلىعىڭا قول سالىپ, ءداستۇرىڭدى بۇزىپ, رۋحىڭدى السىرەتۋگە كىرىسسە شە؟
سونىڭ ءبىر ايعاعىنداي, جاقىندا تەرىسكەيدەگى ءبىر ىرگەلى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى ينۆەستور الدىندا قۇراق ۇشىپ, ايتار سوزىنەن جاڭىلعان-دى. ينۆەستور كەلىپ جاتقان ەلدەن وقۋلىق جەتكىزىلسە بولدى, سول ەلدىڭ تىلىندە جاستاردى وقىتامىز, كادرلاردى ينۆەستوردىڭ انا تىلىندە دايىندايمىز دەگەنى تاعى بار. شەتەلدىكتەرىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ جالتاقتايتىنداي سونشالىقتى الاقان جايىپ وتىرعان سورلى ەل ەمەس سياقتى ەدىك قوي. الدە الگى رەكتور ەلباسىنىڭ دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنان تابىلۋعا دەگەن تالپىنىسىن باسقاشا تۇسىنە مە؟ قۇداي-اۋ, قازاق جەرىنە ات باسىن تىرەگەن ينۆەستور اتاۋلىنىڭ بارلىعىنا ءوز تىلىندە كادر دايارلايتىن بولساق, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىمىز ءادىرا قالادى ەمەس پە؟ تەرىسكەيدە ءتول ءتىلىمىزدى تورگە وزدىرا الماي وتىرعاندا, بوتەن تىلدە كادر دايارلاۋ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنە المادىق...
مەملەكەتتىك مۇددەگە, ۇلتتىق تانىمعا قابىسپايتىن وسىنداي قيسىنسىز ارەكەتتەردەن كەيىن بوكەيحاننىڭ بايلامىنا توقتاماي كورشى. ودان كەيىن ۇلى ابايدىڭ ايتقانى دا بار ەمەس پە: «سەنبە جۇرتقا, تۇرسا دا قانشا ماقتاپ, اۋرە ەتەدى ىشىنە قۋلىق ساقتاپ. وزىڭە سەن, ءوزىڭدى الىپ شىعار; ەڭبەگىڭ مەن اقىلىڭ ەكى جاقتاپ». «وزىنە سەنگەندەر» عانا ەلىن ورگە سۇيرەيتىنى انىق. ولاي بولسا, ۇلتتىڭ داناسى مەن قايراتكەرىنىڭ ايتقاندارىن قازىرگىدەي باسقا جۇرتتىڭ بارلىعى قازاق ەلىنە «اڭسارى اۋىپ» تۇرعان تۇستا جادىعا مىقتاپ توقىپ العانعا نە جەتسىن!
ۇلتتىق تانىم دەمەكشى, وسى قاسيەتتىڭ ءوزى باعزى بابالاردان جالعاسىپ كەلە جاتقان اتا داستۇرگە دەگەن ادالدىقپەن استاسىپ جاتسا كەرەك. شاڭىراقتاعى ۇلكەندەردىڭ عيبراتتى اڭگىمەسىن, ولاردىڭ قيمىلىنداعى ۇلت بولمىسىنا ءتان نىشانداردى بارلىق ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرىپ وسەدى ەمەس پە. وتباسىنداعى وسىنداي تاعىلىمدى ونەگە ۇلت ەرتەڭىنىڭ تۇلعالىق مىنەزىن قالىپتاستىرادى. حالىق داستۇرىنەن اۋىزدانعاندار اتا داستۇرىنە ادالدىق تانىتۋمەن قاتار, ەلدىككە زالال كەلتىرەتىن ارەكەتتەن بويىن اۋلاق ۇستايتىنى تۇسىنىكتى عوي. باسقالاي ايتقاندا, تۋعان بوساعاسىندا بويىنا سىڭگەن ىزگى قاسيەتتەر ادامنىڭ تۋعان حالقى ءۇشىن قالتقىسىز ەڭبەك ەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. ياكي قازاقتىڭ تاعى ءبىر ۇلتجاندى قايراتكەرى ساعات اشىمباەۆشا ايتار بولساق, «تۋعان بوساعاسىن ساعىنباعان, تۋعان جەرىن ەشۋاقىتتا ساعىنا المايدى. تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتان دا ادامنىڭ مورالدىق بەينەسى كورىنەدى. تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتان تۋعان حالقىنا دەگەن ۇلى ماحاببات باستالماق».
نەگىزى كەيبىر باسشىلاردىڭ ءبىلىمى – ءبىرى كەم دۇنيە. الدە ەنجارلىعى باسىم. ويلانباي سويلەگەندەرگە, ۇلت مۇددەسىن اياق استى ەتكەندەرگە قاراتا وسىلاي ايتپاعاندا قايتەمىز؟ تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ تاعىلىمدى دا تانىمدىق تۋىندىلارىنان بەيحابار جاندار باسقارعان سالاسىن ۇشپاققا شىعارادى دەپ ايتۋ تاعى قيىن. ويتكەنى حالقىنىڭ وتكەنىن بىلمەيتىندەر ونىڭ بولاشاعىن باياندى ەتەدى دەۋ كۇپىرلىك قوي. وسى ورايدا تاعى ءبىر اقيىق اقىننىڭ تۇجىرىمىنا توقتالعاندى ءجون كوردىك. «كىم وزىندىك بەت-بەينەسىن ساقتاي بىلسە, əۋ باستا جاراتۋشىسىنىڭ پەشەنەسىنە جازعان ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرى مەن سالت-ءدəستۇر مادەنيەتىنە يە بولا بىلسە, جەڭىس سول حالىقتىڭ جاعىندا. سونداي ۇلتتىڭ عانا مەرەيى ۇستەم بولادى». سابىر اداي دەگەن اقيىق اقىن ءسوزىنىڭ ءبىر پاراسىن وسىلاي قايىرادى. جەڭىسكە جەتەتىن حالىقتىڭ تەمىرقازىق-ۇستانىمىن تاعى دا ەسكە سالعانىمىز بۇل.
اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا سوڭعى كەزدە سانامىزدى پەسسيميستىك ويلار كەزىپ جۇرگەنىن ايتقان بولاتىنبىز. عاسىرلار بويى بوداندىق بۇعاۋىندا بولعان حالىقتىڭ ۇرپاعى رەتىندە الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا, ونىڭ ىشىندە قازاق قوعامىندا بولىپ جاتقان ماسەلەلەرگە كۇمان-كۇدىكپەن قاراۋىمىز زاڭدىلىق تا شىعار؟! «مىڭ رەت ءولىپ-تىرىلگەن حالىق» ەندىگى جەردە «ولەتىن» بولسا, ونىڭ «تىرىلۋىنە» قانداي كەپىلدىك بار؟ سوندىقتان دۇنيەدەن وتكەنىنە بىرەر جىل بولعان الاشتىڭ ابىزى ءابىش كەكىلباەۆشا قايىرار بولساق, «ەركىندىك ەنجارلىقتى كەشىرە المايدى».
...ەندەشە قاي ماسەلەگە دە ۇلتتىق تۇرعىدان سەرگەك قاراعانىمىز ءجون-اۋ...
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
