ەلىمىزدە جۇزدەن استام ۇلت ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بىرلىك پەن ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. سولاردىڭ قاتارىندا بيىل جيىرماعا تولعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۇرداسى, تالدىقورعان قالاسىنداعى مەديتسينالىق كوللەدجدىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتى سۆەتلانا بابكينا دا بار. ءبىز مەرەكە قارساڭىندا وعان جولىعىپ, مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى كەلەلى اڭگىمە قۇرعانبىز.
– سۆەتلانا, «وتاندى ءسۇيۋ – وتباسىنان باستالادى» دەيدى. وتانشىلدىق, ەلجاندىلىق قاسيەتتەر جايلى پىكىرىڭىزدى بىلسەك.
– وتان – اناڭ, وتان – پاناڭ. بۇل تەگىن ايتىلماعان. وسى اسىل ءسوزدەردىڭ قادىر-قاسيەتىن سەزىنىپ, ونىڭ شۋاعىنا بولەنگەن جانداردىڭ ءبىرىمىن. ايتسە دە اتا-انانى ەشكىم ءوز ەركىمەن تاڭدامايدى. مەن دۇنيەگە كەلگەندە انام مەن اكەم اسا قۋانباعان... سەبەبى, شەشەم اششى سۋعا ابدەن بوي الدىرىپ, سونىڭ جەتەگىندە كەتىپتى. باسپانانى دا سوعان ايىرباستاپ جىبەرگەن. ون جاسقا كەلگەنشە مەكتەپكە بارا الماي, كورشى-قولاڭنىڭ قامقورلىعىمەن كۇن كەشىپپىن. كەيىن ءبىلىم بولىمىندەگىلەر «اينالايىن» بالالار ۇيىنە اكەلىپ تاپسىرادى. اكەم ءۆلاديميردى كورگەن دە ەمەسپىن. رەسەيدە تۇرادى دەپ ەستيمىن.
مىنە, بەتپاق تاعدىرمەن جاسىمنان وسىلاي بەتپە-بەت كەلدىم. ايتەۋىر قامقور جاندار قاسىمنان تابىلدى. سول كەزدەن بەرى قازاق حالقىنىڭ قامقورلىعىن سەزىنىپ كەلەمىن. مەديتسينالىق كوللەدجدە سارا نازارباەۆا باسقاراتىن «بوبەك» قورىنىڭ ءشاكىرتاقىسىن الامىن. جاتاقحانادا تۇرامىن. مەكتەپكە كەش بارعانىما قاراماستان ۇستازدار مەن ءتاربيەشىلەر مەنەن قامقورلىقتارىن ايامادى. ساباقتى ۇلگەرۋىمە, دەنساۋلىعىما كومەك بەردى. جامباسىما وتا جاساتىپ, قامقورلىق قولىن سوزعاندار دا جاقسى جاندار. وسى كەزدە ءوزىنىڭ قۇنارلى توپىراعىنداي اسا باي قازاق ءتىلىنىڭ مايەگىنەن سۋسىنداۋىما مۇمكىندىك تۋدى. ءتىلىم دە قازاق تىلىندە شىققان. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن باقىت.
«وتان» ءسوزى مەنىڭ جۇرەگىمدە ساقتالعان. ءارى ماڭگى دەر ەدىم. ۇشقان قۇس تا مەكەنىنە اينالىپ سوعادى عوي. ال, ءبىز جەر باسىپ, تىك جۇرگەن ادامبىز. ارمان, ماقساتىمىز بار. دەمەك, ايىرماشىلىعىمىز جەر مەن كوكتەي. مەن وسى ەلدىڭ توپىراعىنان ءنار الدىم. وسى جەردە كىندىگىم كەسىلدى. قايعىما دا, قۋانىشىما دا قازاق دەگەن دارحان حالىق وكىلدەرى ورتاق. ءتىپتى, مەنىڭ قالىپتاسۋىما وسكەن ورتام مەن اينالامداعى ىزگى جاندار دەم بەرىپ كەلەدى. بالالار ۇيىندەگى تاربيەشىلەرىم دينا وڭعاروۆا, اينۇر سەرعازيەۆا, انتونينا الەكسەەۆنانىڭ ءجونى ءبىر بولەك. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى ءوسىپ-ءوركەندەۋى مەنى قۋانىشقا بولەيدى. ارايلاپ اتقان تاڭدى قارسى العان سايىن «ەلىم امان, جۇرتىم تىنىش بولسا ەكەن. جاراتقان يەم ماعان جار بول» دەپ تىلەك تىلەيمىن. اركەز وتانعا, ەلگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىز جۇرەگىمدە.
– مەملەكەتتىك ءتىل جايلى نە ايتار ەدىڭ؟
– قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءمارتەبەگە يە بولعانىمەن ءالى دە وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءجيى پىكىر ايتىلادى. ۇلكەن اعالاردان, اپايلاردان اسىرىپ, نە ايتايىن. مەن ومىرگە كەلگەن 1991 جىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىپتى. سول كەزدە اباي مەن جامبىل جىر نوسەرىن سەلدەتكەن قازاق ءتىلىنىڭ ومىرشەڭدىگى جايلى كوپتەگەن ءماسەلەلەر كوتەرىلگەن عوي. بىلايشا ايتقاندا ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرىمىزدە قازاق ءتىلىنىڭ ەرتەڭى جايلى ويلاۋ, ەل ءۇشىن تەر توگۋ ءبۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەڭ نەگىزگى مىندەتى. وسى ورايدا باسقا ۇلتتىڭ وكىلى دەگەن ءسوز تىركەسى بولماۋى كەرەك.
قازاقتىڭ جەرىندە تۇرىپ, ونىڭ بارلىق جاقسىلىعىنا, يگىلىگىنە ءبولەنىپ, تىلگە كەلگەندە «باسقا ۇلتتىڭ وكىلىمىن» دەۋدىڭ ەش رەتى جوق. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى جايلى ايتىلعالى جيىرما جىل ءوتتى. مەن دە وسى جاسقا كەلدىم. قازاق ءتىلىنىڭ قاسيەتى ارقاسىندا ۇلتىم ورىس بولعانىمەن, وزىندىك ورنىم بار. دارحان ءتىلدى ماعان ەشكىم كۇشتەپ ءۇيرەتكەن جوق. ونىڭ قاينارىنان ءالى دە سۋسىنداي ءتۇسسەم, شىركىن!
بۇگىنگى قول جەتكەن تابىسىم بيىل رەسپۋبليكالىق «قازاق ءتىلىن ءبىلۋ – پارىزىڭ» دەگەن تاقىرىپتا وتكەن وليمپياداعا قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدىم. مۇندا باسەكەگە تۇسكەندەر شەتىنەن ءبىلىمدى ەدى. سوعان قاراماستان, جۇلدەلى ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ, تابىسپەن ورالدىم. بيىلعى قىركۇيەك ايىندا كوكشەتاۋدا وتكەن V قۇرىلتايعا قاتىسىپ, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى جايلى ورتاعا سالىنعان ماسەلەلەردى تىڭداپ, ءوز پىكىرىمدى ايتتىم. وزگەلەردىڭ دە تولعامدى ويلارى, ۇسىنىس-پىكىرلەرى مەنىڭ الداعى كۇندەرگە دەگەن كوزقاراسىمدى ورنىقتىرا ءتۇستى. ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ون جەتىنشى سەسسياسىندا كوتەرىلگەن كوپ ۇلتتى وتانىمىزداعى بىرلىك پەن ىنتىماق, بەيبىت ءومىر ماسەلەلەرىن قوزعاعان جيىننىڭ جۇمىسىنا دا قاتىسقانىمدى ماقتانىش ەتەمىن. بۇل مەنىڭ وي-ءورىسىمدى قالىپتاستىرۋمەن بىرگە قاناتىمدى قاتايتىپ كەلەدى. ومىرگە دەگەن بەرىك كوزقاراس وسىلاي ورنىعاتىنىن ءتۇسىندىم.
قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ نەگىزى مەكتەپتە. دەمەك, ۇستازدارىمىز مەكتەپ پارتاسىنداعى بۇلدىرشىندەردى ءوز ءتىلىن ءسۇيىپ وسۋگە, مەملەكەتىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن كۇرەسەتىندەي ەلجاندىلىققا ءتاربيەلەسە, ارينە, كوپ ماسەلەدەن ۇتار ەدىك. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دىڭگەگى – ونىڭ ءتىلى, ءدىنى, ءدىلى. وسى قاسيەتتى ءۇش ۇعىمدى جۇرەك تۇكپىرىمدە بەرىك ۇستايمىن, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە وسىنداي بولعانىن قالايمىن.
نەگە ءبىز قازاقستاندىقتارمىز دەپ بارلىق يگىلىككە ورتاق بولامىز. تىلگە كەلگەندە قىرىن قاراپ, سالعىرتتىققا سالىنۋدىڭ ەندىگى جەردە رەتى دە, ءجونى دە بولا قويماس دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءوز تىلىندەي مەڭگەرگەن قاي ازامات «جاپا» شەگىپ ءجۇر؟ كەرىسىنشە, اتاق-داڭققا قول جەتكىزىپ ءجۇر ەمەس پە. ءتىلدى ساۋداعا سالۋدىڭ ءوزى ۇيات.
– جاقسى پىكىر ايتتىڭ. ەندى قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى جايلى وي وربىتسەڭ ارتىق بولماس ەدى.
– حالىقتىق سالت-ءداستۇر جايلى كوپ ايتا الماسپىن. دەسەم دە, قازاقتا «ءتىسى شىققان بالاعا, شايناپ بەرگەن اس بولماس», «جەتىمنىڭ ريزىعى – جۇرتتان» تاعى باسقا ماقال-ماتەل تەگىن ايتىلماعان. استارىنا ۇڭىلسەڭىز ءبارى ءتۇسىنىكتى. سارى مايدان قىل سۋىرعانداي. جالپى, قازاق حالقى جاماننان جيرەندىرەتىن ۇستانىمداردى قاتاڭ قولدانىپ وتىرعان. ماسەلەن, ۇلكەن ادامنىڭ الدىن كەسىپ وتپەۋ, تابالدىرىقتى باسپاۋ, ەسىكتى كەرمەۋ, تىزەنى قۇشاقتاماۋ, باس كيىمدى تەپپەۋ, تاعى باسقا ۇلتتىق تاربيەگە قاراما-قايشى ادەتتەرگە اباي بولۋدى بالاعا ءسابي كەزىنەن ۇيرەتىپ, مىندەتتەگەن عوي.
قۇرداستارىمنىڭ كوپشىلىگى مۇنى بىلمەيدى. سودان با ەكەن, بىرتە-بىرتە كويلەكتىڭ ەتەگى ءتۇرىلىپ, ومىراۋىمىز اشىلىپ كەلەدى. بۇل دا ۇلتتىق ءۇردىسىمىزگە جات. جاس قىزدار عانا ەمەس, ۇلكەن اپالار, ءتىپتى اجەلەر شالبارلانىپ الدى. بۇل دا ابەستىك. سۆەتلانا قىزىمىز ءبىزدى «تاربيەلەي مە» دەپ رەنجىپ جۇرەر. بىراق, حالقىمىزدىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن بىزدەرگە ۇيرەتەتىن وسى اپا-اجەلەر عوي. ءار ادام ءوز ورنىن بىلگەنى ءجون شىعار.
– ورىندى ايتىلعان ۋاجگە ەشكىم رەنجىمەيدى. ايتپاقشى, ءوزىڭ بوس ۋاقىتىڭدى قالاي ءوتكىزەسىڭ, مەرەيلى جىلعا دەگەن تارتۋىڭ قانداي؟
–مىنا قاربالاس ومىردە كوبىنە بوس ۋاقىت بولا بەرمەيدى. جاستىق الاۋى جانىما تىنىم بەرمەيدى. ىزدەنەمىن, بىلمەگەنىمدى بىلۋگە ۇمتىلامىن. كەيدە اداسقان انامدى ويلايمىن. دارىگەر بولسام, ەمدەسەم دەگەن ويلار مازالايدى. كىتاپحانا زالىندا كىتاپ وقىپ, گازەت-جۋرنال پاراقتايمىن. ينتەرنەتكە دە كىرەمىن. ءار كۇنىمدى الداعى ارمان-ماقساتپەن وسىلاي جالعايمىن.
قازاق ءتىلى – ءمىنىڭ ءتىلىم. وسى تىلمەن ءومىرىمدى ءورىپ, ونى ءتىرشىلىگىمنىڭ تىرەگىنە اينالدىرۋدامىن.
تاۋەلسىزدىكپەن قۇرداسپىن. ەلىممەن بىرگە ەسەيىپ كەلەمىن. ونىڭ ءماڭگىلىك جىرىمەن سۋسىنداپ, ءار كۇنىمدى ماعىنالى وتكىزىپ ءجۇرمىن دەسەم, اسىرا ايتپاعانىم. سوندىقتان وقۋداعى ۇزدىك تابىسىم مەن قوعامدىق ومىردەگى بەلسەندىلىگىم بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىگىم.
كۇمىسجان بايجان,
الماتى وبلىسى.
– وتان – اناڭ, وتان – پاناڭ. بۇل تەگىن ايتىلماعان. وسى اسىل ءسوزدەردىڭ قادىر-قاسيەتىن سەزىنىپ, ونىڭ شۋاعىنا بولەنگەن جانداردىڭ ءبىرىمىن. ايتسە دە اتا-انانى ەشكىم ءوز ەركىمەن تاڭدامايدى. مەن دۇنيەگە كەلگەندە انام مەن اكەم اسا قۋانباعان... سەبەبى, شەشەم اششى سۋعا ابدەن بوي الدىرىپ, سونىڭ جەتەگىندە كەتىپتى. باسپانانى دا سوعان ايىرباستاپ جىبەرگەن. ون جاسقا كەلگەنشە مەكتەپكە بارا الماي, كورشى-قولاڭنىڭ قامقورلىعىمەن كۇن كەشىپپىن. كەيىن ءبىلىم بولىمىندەگىلەر «اينالايىن» بالالار ۇيىنە اكەلىپ تاپسىرادى. اكەم ءۆلاديميردى كورگەن دە ەمەسپىن. رەسەيدە تۇرادى دەپ ەستيمىن.
مىنە, بەتپاق تاعدىرمەن جاسىمنان وسىلاي بەتپە-بەت كەلدىم. ايتەۋىر قامقور جاندار قاسىمنان تابىلدى. سول كەزدەن بەرى قازاق حالقىنىڭ قامقورلىعىن سەزىنىپ كەلەمىن. مەديتسينالىق كوللەدجدە سارا نازارباەۆا باسقاراتىن «بوبەك» قورىنىڭ ءشاكىرتاقىسىن الامىن. جاتاقحانادا تۇرامىن. مەكتەپكە كەش بارعانىما قاراماستان ۇستازدار مەن ءتاربيەشىلەر مەنەن قامقورلىقتارىن ايامادى. ساباقتى ۇلگەرۋىمە, دەنساۋلىعىما كومەك بەردى. جامباسىما وتا جاساتىپ, قامقورلىق قولىن سوزعاندار دا جاقسى جاندار. وسى كەزدە ءوزىنىڭ قۇنارلى توپىراعىنداي اسا باي قازاق ءتىلىنىڭ مايەگىنەن سۋسىنداۋىما مۇمكىندىك تۋدى. ءتىلىم دە قازاق تىلىندە شىققان. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن باقىت.
«وتان» ءسوزى مەنىڭ جۇرەگىمدە ساقتالعان. ءارى ماڭگى دەر ەدىم. ۇشقان قۇس تا مەكەنىنە اينالىپ سوعادى عوي. ال, ءبىز جەر باسىپ, تىك جۇرگەن ادامبىز. ارمان, ماقساتىمىز بار. دەمەك, ايىرماشىلىعىمىز جەر مەن كوكتەي. مەن وسى ەلدىڭ توپىراعىنان ءنار الدىم. وسى جەردە كىندىگىم كەسىلدى. قايعىما دا, قۋانىشىما دا قازاق دەگەن دارحان حالىق وكىلدەرى ورتاق. ءتىپتى, مەنىڭ قالىپتاسۋىما وسكەن ورتام مەن اينالامداعى ىزگى جاندار دەم بەرىپ كەلەدى. بالالار ۇيىندەگى تاربيەشىلەرىم دينا وڭعاروۆا, اينۇر سەرعازيەۆا, انتونينا الەكسەەۆنانىڭ ءجونى ءبىر بولەك. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى ءوسىپ-ءوركەندەۋى مەنى قۋانىشقا بولەيدى. ارايلاپ اتقان تاڭدى قارسى العان سايىن «ەلىم امان, جۇرتىم تىنىش بولسا ەكەن. جاراتقان يەم ماعان جار بول» دەپ تىلەك تىلەيمىن. اركەز وتانعا, ەلگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىز جۇرەگىمدە.
– مەملەكەتتىك ءتىل جايلى نە ايتار ەدىڭ؟
– قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءمارتەبەگە يە بولعانىمەن ءالى دە وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءجيى پىكىر ايتىلادى. ۇلكەن اعالاردان, اپايلاردان اسىرىپ, نە ايتايىن. مەن ومىرگە كەلگەن 1991 جىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىپتى. سول كەزدە اباي مەن جامبىل جىر نوسەرىن سەلدەتكەن قازاق ءتىلىنىڭ ومىرشەڭدىگى جايلى كوپتەگەن ءماسەلەلەر كوتەرىلگەن عوي. بىلايشا ايتقاندا ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرىمىزدە قازاق ءتىلىنىڭ ەرتەڭى جايلى ويلاۋ, ەل ءۇشىن تەر توگۋ ءبۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەڭ نەگىزگى مىندەتى. وسى ورايدا باسقا ۇلتتىڭ وكىلى دەگەن ءسوز تىركەسى بولماۋى كەرەك.
قازاقتىڭ جەرىندە تۇرىپ, ونىڭ بارلىق جاقسىلىعىنا, يگىلىگىنە ءبولەنىپ, تىلگە كەلگەندە «باسقا ۇلتتىڭ وكىلىمىن» دەۋدىڭ ەش رەتى جوق. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى جايلى ايتىلعالى جيىرما جىل ءوتتى. مەن دە وسى جاسقا كەلدىم. قازاق ءتىلىنىڭ قاسيەتى ارقاسىندا ۇلتىم ورىس بولعانىمەن, وزىندىك ورنىم بار. دارحان ءتىلدى ماعان ەشكىم كۇشتەپ ءۇيرەتكەن جوق. ونىڭ قاينارىنان ءالى دە سۋسىنداي ءتۇسسەم, شىركىن!
بۇگىنگى قول جەتكەن تابىسىم بيىل رەسپۋبليكالىق «قازاق ءتىلىن ءبىلۋ – پارىزىڭ» دەگەن تاقىرىپتا وتكەن وليمپياداعا قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدىم. مۇندا باسەكەگە تۇسكەندەر شەتىنەن ءبىلىمدى ەدى. سوعان قاراماستان, جۇلدەلى ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ, تابىسپەن ورالدىم. بيىلعى قىركۇيەك ايىندا كوكشەتاۋدا وتكەن V قۇرىلتايعا قاتىسىپ, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى جايلى ورتاعا سالىنعان ماسەلەلەردى تىڭداپ, ءوز پىكىرىمدى ايتتىم. وزگەلەردىڭ دە تولعامدى ويلارى, ۇسىنىس-پىكىرلەرى مەنىڭ الداعى كۇندەرگە دەگەن كوزقاراسىمدى ورنىقتىرا ءتۇستى. ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ون جەتىنشى سەسسياسىندا كوتەرىلگەن كوپ ۇلتتى وتانىمىزداعى بىرلىك پەن ىنتىماق, بەيبىت ءومىر ماسەلەلەرىن قوزعاعان جيىننىڭ جۇمىسىنا دا قاتىسقانىمدى ماقتانىش ەتەمىن. بۇل مەنىڭ وي-ءورىسىمدى قالىپتاستىرۋمەن بىرگە قاناتىمدى قاتايتىپ كەلەدى. ومىرگە دەگەن بەرىك كوزقاراس وسىلاي ورنىعاتىنىن ءتۇسىندىم.
قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ نەگىزى مەكتەپتە. دەمەك, ۇستازدارىمىز مەكتەپ پارتاسىنداعى بۇلدىرشىندەردى ءوز ءتىلىن ءسۇيىپ وسۋگە, مەملەكەتىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن كۇرەسەتىندەي ەلجاندىلىققا ءتاربيەلەسە, ارينە, كوپ ماسەلەدەن ۇتار ەدىك. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دىڭگەگى – ونىڭ ءتىلى, ءدىنى, ءدىلى. وسى قاسيەتتى ءۇش ۇعىمدى جۇرەك تۇكپىرىمدە بەرىك ۇستايمىن, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە وسىنداي بولعانىن قالايمىن.
نەگە ءبىز قازاقستاندىقتارمىز دەپ بارلىق يگىلىككە ورتاق بولامىز. تىلگە كەلگەندە قىرىن قاراپ, سالعىرتتىققا سالىنۋدىڭ ەندىگى جەردە رەتى دە, ءجونى دە بولا قويماس دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءوز تىلىندەي مەڭگەرگەن قاي ازامات «جاپا» شەگىپ ءجۇر؟ كەرىسىنشە, اتاق-داڭققا قول جەتكىزىپ ءجۇر ەمەس پە. ءتىلدى ساۋداعا سالۋدىڭ ءوزى ۇيات.
– جاقسى پىكىر ايتتىڭ. ەندى قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى جايلى وي وربىتسەڭ ارتىق بولماس ەدى.
– حالىقتىق سالت-ءداستۇر جايلى كوپ ايتا الماسپىن. دەسەم دە, قازاقتا «ءتىسى شىققان بالاعا, شايناپ بەرگەن اس بولماس», «جەتىمنىڭ ريزىعى – جۇرتتان» تاعى باسقا ماقال-ماتەل تەگىن ايتىلماعان. استارىنا ۇڭىلسەڭىز ءبارى ءتۇسىنىكتى. سارى مايدان قىل سۋىرعانداي. جالپى, قازاق حالقى جاماننان جيرەندىرەتىن ۇستانىمداردى قاتاڭ قولدانىپ وتىرعان. ماسەلەن, ۇلكەن ادامنىڭ الدىن كەسىپ وتپەۋ, تابالدىرىقتى باسپاۋ, ەسىكتى كەرمەۋ, تىزەنى قۇشاقتاماۋ, باس كيىمدى تەپپەۋ, تاعى باسقا ۇلتتىق تاربيەگە قاراما-قايشى ادەتتەرگە اباي بولۋدى بالاعا ءسابي كەزىنەن ۇيرەتىپ, مىندەتتەگەن عوي.
قۇرداستارىمنىڭ كوپشىلىگى مۇنى بىلمەيدى. سودان با ەكەن, بىرتە-بىرتە كويلەكتىڭ ەتەگى ءتۇرىلىپ, ومىراۋىمىز اشىلىپ كەلەدى. بۇل دا ۇلتتىق ءۇردىسىمىزگە جات. جاس قىزدار عانا ەمەس, ۇلكەن اپالار, ءتىپتى اجەلەر شالبارلانىپ الدى. بۇل دا ابەستىك. سۆەتلانا قىزىمىز ءبىزدى «تاربيەلەي مە» دەپ رەنجىپ جۇرەر. بىراق, حالقىمىزدىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن بىزدەرگە ۇيرەتەتىن وسى اپا-اجەلەر عوي. ءار ادام ءوز ورنىن بىلگەنى ءجون شىعار.
– ورىندى ايتىلعان ۋاجگە ەشكىم رەنجىمەيدى. ايتپاقشى, ءوزىڭ بوس ۋاقىتىڭدى قالاي ءوتكىزەسىڭ, مەرەيلى جىلعا دەگەن تارتۋىڭ قانداي؟
–مىنا قاربالاس ومىردە كوبىنە بوس ۋاقىت بولا بەرمەيدى. جاستىق الاۋى جانىما تىنىم بەرمەيدى. ىزدەنەمىن, بىلمەگەنىمدى بىلۋگە ۇمتىلامىن. كەيدە اداسقان انامدى ويلايمىن. دارىگەر بولسام, ەمدەسەم دەگەن ويلار مازالايدى. كىتاپحانا زالىندا كىتاپ وقىپ, گازەت-جۋرنال پاراقتايمىن. ينتەرنەتكە دە كىرەمىن. ءار كۇنىمدى الداعى ارمان-ماقساتپەن وسىلاي جالعايمىن.
قازاق ءتىلى – ءمىنىڭ ءتىلىم. وسى تىلمەن ءومىرىمدى ءورىپ, ونى ءتىرشىلىگىمنىڭ تىرەگىنە اينالدىرۋدامىن.
تاۋەلسىزدىكپەن قۇرداسپىن. ەلىممەن بىرگە ەسەيىپ كەلەمىن. ونىڭ ءماڭگىلىك جىرىمەن سۋسىنداپ, ءار كۇنىمدى ماعىنالى وتكىزىپ ءجۇرمىن دەسەم, اسىرا ايتپاعانىم. سوندىقتان وقۋداعى ۇزدىك تابىسىم مەن قوعامدىق ومىردەگى بەلسەندىلىگىم بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىگىم.
كۇمىسجان بايجان,
الماتى وبلىسى.
