مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ بىرىڭعاي پروۆايدەرى رەتىندە قۇرىلعان كورپوراتسيا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى, سونداي-اق جىلجىمايتىن م ۇلىك, زەينەتاقى تولەمدەرى مەن جەر قاتىناستارى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتىپ قانا قويماي, بيزنەس-پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرىپ, قىزمەتتەر مەن اقپاراتتىق بازالاردى ەلەكتروندى نۇسقاعا وتكىزىپ, قازاقستاننىڭ تسيفرلى مەملەكەتكە اينالۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋدى ماقسات تۇتادى. بۇل ورايدا حالىقتىڭ تسيفرلى ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ جۇمىستارى دا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
مەملەكەت اۋماعىنداعى جەر رەسۋرستارىنىڭ تابيعي جانە شارۋاشىلىق جاعدايى تۋرالى دەرەكتەر بازاسى – مەملەكەتتىك جەر كاداسترىن وزەكتى مالىمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتىپ, اقپاراتتاردى جاڭارتۋ جانە تولىقتىرۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ماماندار مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جەر كاداسترى عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرادى. اتاپ ايتقاندا, توپىراقتىڭ قۇرامى مەن قۇنارلىلىعىن انىقتاۋ, گەوبوتانيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, كاداسترلىق كارتالار مەن اگرووندىرىستىك كارتوگراممالاردى دايارلاۋ, جەردىڭ جاعدايى مەن پايدالانىلۋىن قاداعالاۋ ءۇشىن مونيتورينگ جۇرگىزۋ سياقتى قىزمەتتەردى اتقارادى.
اتالعان زەرتتەۋ-تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتروندى كارتالار جاسالىپ, ول «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا ەلەكتروندى نۇسقادا ۇسىنىلادى. ياعني قاراپايىم تىلمەن ايتساق, كەز كەلگەن ازامات «جەر-كاداسترلىق سىزباسى» سەرۆيسى ارقىلى www.aisgzk.kz سايتىنداعى بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جەر رەەسترىندە تىركەلگەن جەر تەلىمدەرىمەن تانىسىپ قانا قويماي, ولاردىڭ كاداسترلىق ءنومىرى مەن قۇقىقتىق ءتۇرىن, اۋدانى مەن نىسانىن, ساپالىق سيپاتتاماسى مەن پايدالانۋ مەرزىمىن, ورنالاسقان جەرىن وڭاي انىقتاي الادى. سونداي-اق توپىراق جانە گەوبوتانيكالىق كونتۋرلار تۋرالى اقپاراتتى دا وسى سەرۆيستەن تابۋعا بولادى.
«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ جەر كاداسترى دەپارتامەنتى اتقارىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىن ءاربىر قازاقستاندىق ءوز يگىلىگىنە جاراتا الادى, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ازاماتتار ءۇشىن ءتيىمدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك كورپوراتسيا قىزمەتكەرلەرى زەرتتەۋ بارىسىندا 630 مىڭ گەكتار ەگىستىك القابىنىڭ تۇزدانىپ, سور توپىراققا اينالعانىن انىقتادى. سوندىقتان بۇل تەلىمدەردىڭ يەلەرىنە جەردىڭ تۇزدانۋىنا قارسى كۇردەلى ءىس-شارالار قولدانۋعا ۇسىنىس جاسالدى.
ايتالىق, ەگەر ديقاندار جەر تەلىمىندەگى توپىراقتىڭ گەنەتيكالىق قۇرىلىمى مەن قاسيەتىنەن حاباردار بولسا, بۇل جەردە ناقتى قانداي داقىلدىڭ جاقسى وسەتىنىن دە تۇسىنەدى. ال توپىراقتىڭ قۇنارلىلىق دەڭگەيىن, ياعني بونيتەت بالىن بىلسە, ەگىستىگىنىڭ الەۋەتىن بايقاپ, پايداسىن باعامداي الادى. سونداي-اق جەردىڭ وسىمدىك جابىنىن انىقتايتىن گەوبوتانيكالىق زەرتتەۋلەرگە سايكەس شارۋالار جايىلىمعا ارنالعان القاپتارىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسىپ, قاي جەردە قانشا مال باعۋعا بولاتىنىن ويلاستىرىپ, ءوز قوجالىعىنداعى جەر تەلىمدەرىن ۇتىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك الادى. وسىدان-اق اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسى, سونىڭ ىشىندە ەگىنشىلىك جانە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ازاماتتار ءۇشىن جەر كاداسترى عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنۋگە بولادى.
جالپى, قازاقستاننىڭ جەر اۋماعى 272,4 ملن گەكتاردى قۇراسا, ونىڭ 81,3 پايىزى اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارىنا جاتادى. سونىڭ ىشىندە ەگىستىكتەر 25,2 ملن گەكتاردى, ال جايىلىمعا ارنالعان جەرلەر 186,4 ملن گەكتاردى الىپ جاتىر. توپىراق ساپاسى جاعىنان قوستاناي, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ جەر اۋماعى الدىڭعى قاتاردا.
2003 جىلدان بەرى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سايكەس ۋاقىت وتكەن سايىن تابيعي جانە ادامي فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن جەردىڭ ساپا كورسەتكىشتەرى دە تومەندەپ بارا جاتقاندىعى بايقالادى. بۇل, ارينە وتە وكىنىشتى ءارى قاتەرلى جاعداي. سوندىقتان جەر-انانىڭ جاي-كۇيىن انىقتاپ, كۇتىم جاساۋ جانە ورىندى پايدالانۋ ءۇشىن جەر كاداسترى عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستاردىڭ قارقىنىن كۇشەيتىپ, قازاقستان تەرريتورياسىنىڭ بىرىڭعاي كاداسترلىق كارتاسىن قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى جوبا ەكەندىگى داۋسىز.
اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس 2017 جىلى «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» ەلىمىزدىڭ 4,5 ملن گەكتار جەرىنىڭ توپىراق قۇرامىن زەرتتەدى. سونىمەن قاتار 3,8 ملن گەكتار تابيعي جەم-شوپتىك القاپقا گەوبوتانيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, 3 ملن گەكتار جەر توپىراعىنىڭ بونيتەت بالى انىقتالدى. ال بيىل توپىراق قۇرامىن زەرتتەۋ جۇمىستارى – 7 ملن گەكتارعا, گەوبوتانيكالىق زەرتتەۋلەر – 7,3 ملن گەكتارعا, توپىراقتىڭ بونيتەت بالىن انىقتاۋ جۇمىستارى 4 ملن گەكتار جەرگە جۇرگىزىلمەك.
مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى جىل سايىن ۇلعايىپ كەلە جاتقاندىقتان توپىراق جانە گەوبوتانيكالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىنداۋ ءۇشىن قاجەتتى ماماندار سانى دا ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر وسى ماقساتتا 88 مامان جۇمىسقا قابىلداندى. بيىل دا جەر قاتىناستارى سالاسى بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتاردى جۇمىسقا تارتۋ ءىس-شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال بۇل ءوز كەزەگىندە جوعالىپ بارا جاتقان توپىراقتانۋشى, گەوبوتانيك سياقتى تار شەڭبەرلى ماماندىقتارعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرۋدا. مۇنداي وڭ ۇردىسكە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى نازار اۋدارىپ, قولايلى شەشىم قابىلدايتىنىنا سەنىمدىمىن.
ايتا كەتەيىك, «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى 100 ناقتى قادام» باعدارلاماسى اياسىندا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا ءتورت رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن – «حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى», «زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق», «جەر كاداسترى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى» جانە «جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعى» كىرەدى.
ابىلايحان وسپانوۆ,
«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى» كەاق باسقارما توراعاسى
