ءبىراۋىز سوزبەن وقىرماندارعا قوسىلماعان ەلدەر قوزعالىسى ۇيىمى تۋرالى ايتا كەتەيىك. ۇيىم 1961 جىلى بەلگراد قالاسىندا العاش تۇساۋىن كەسكەن ەدى. ونىڭ نەگىزگى باستاماشىلارى يوسيپ بروز تيتو, گامەل ابدەل ناسىر جانە دجاۆاحارلال نەرۋ بولعان.
بۇگىندە قۇرامىنا الەمنىڭ 120 ەلىن مۇشەلىككە قابىلداعان بۇل ۇيىم ەشقانداي اسكەري بلوكتارعا ەنبەۋدى ۇستانعان ەلدەردىڭ قوزعالىسىنا اينالدى. قازاقستان دا بۇل ۇيىمنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى.
ۇيىمنىڭ باكۋ كونفەرەنتسياسىنا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ باستاعان دەلەگاتسيا قاتىسىپ قايتتى. كونفەرەنتسياعا 91 ەل مەن حالىقارالىق ۇيىمداردان 800-دەن ارتىق وكىل كەلدى. ءوز سوزىندە ە.اشىقباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن شەكتەۋ باعىتىنداعى بەيبىت باستامالارى تۋرالى ايتىپ بەرىپ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جولىنداعى ونىڭ نيەتى قوسىلماعان ەلدەر قوزعالىسىنىڭ ماقساتىمەن ۇندەس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
وسى كونفەرەنتسياعا سولتۇستىك كورەيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لي ەن حو دا قاتىسىپ, عالامدىق بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جولىنداعى ءوز ەلىنىڭ ۇستانىمىن ءبىلدىردى. «حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا الەم حالىقارالىق قۇقىلىق ادىلەتتىڭ ارقاسىندا عانا قول جەتكىزە الادى» دەي كەلىپ, ول قازىر كوپتەگەن ەلدەردىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى, تەڭدىگى مەن ىشكى ىستەرىنە ارالاسپاۋ قاعيداتتارى كوزگە ىلىنبەيتىنىن العا تارتتى. «شاعىن ەلدەر تاۋەلسىزدىگىن اياققا باسۋدى ءىرى مەملەكەتتەر ءتۇرلى فورمالاردا جۇرگىزۋدە», دەپ اتاپ كورسەتتى ول.
سونىمەن قاتار كوپ جاعدايدا ءىرى مەملەكەتتەردىڭ كەيبىر بەلدەن باسقان ارەكەتتەرى اقپاراتتىق ۇستەمدىكتىڭ اسەرىنەن بۇرمالانا جەتكىزىلىپ, شاعىن ەلدەر قۇقىنىڭ اياققا تاپتالىپ جاتقانىنا نازار اۋدارىپ, قاتىسۋشىلار دۇرىس پىكىر قالىپتاستىراتىنىنان ءۇمىتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
ايتا كەتەتىن جايت, كحدر سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ وسى ساپارداعى دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن رەسمي وكىلىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, لي ەن حون جۋرناليستەر قويعان سۇراققا وراي بەرگەن جاۋابىندا سولتۇستىك كورەيا تۇبەكتەگى يادرولىق قارۋدى جويۋدى كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇرگىزۋگە كەلىسەتىنىن ايتقان. مۇنىڭ پحەنياننىڭ رەسمي پوزيتسياسى ەكەندىگى دە بەلگىلى بولدى. كەيبىر ساراپشىلار سولتۇستىك كورەيانىڭ سوڭعى ۋاقىتتارداعى سىرتقى ساياساتتاعى بەلسەندىلىگى وسى پوزيتسيا-
نى تاراتۋعا باعىتتالعانىن ايتادى.
قازىر بۇل ەلدىڭ ليدەرى كيم چەن ىن اقش كوشباسشىسى دونالد ترامپپەن جوعارى دەڭگەيدە بولاتىن كەزدەسۋگە قىزۋ دايىندىق جۇرگىزىپ جاتىر. ال د.ترامپتىڭ ءوزى وتكەن دۇيسەنبىدە اق ۇيدە جۋرناليستەرگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا كەزدەسۋدىڭ مامىر ايىندا نەمەسە ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا بولاتىنىن ايتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا ول كورەي تۇبەگىن يادرولىق قارۋدان تازارتۋعا قول جەتكىزەتىنىنە ءۇمىت ءبىلدىردى. سۇحباتتا قازىر ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قاتىناستار كوپتەگەن جىل بويى قالىپتاسقان شيەلەنىستەن مۇلدە بولەك ارنادا دامىپ كەلە جاتقانى دا ايتىلدى. سونىمەن بىرگە د.ترامپ جوعارى دەڭگەيدە ءبىرىنشى رەت بولعالى تۇرعان تاريحي كەزدەسۋگە دايىندىق بارىسىندا ءتۇرلى دەڭگەيدەگى دەلەگاتسيالاردىڭ الدىن الا كەزدەسۋلەرى بولىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
كورەي تۇبەگىنىڭ بارشا حالقى بۇل كەزدەسۋدەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ, وقيعا بارىسىن ءجىتى قاداعالاۋدا. وتكەن اپتادا پحەنيانعا بارعان وڭتۇستىككورەيالىق ونەرپازدار توبى ەلدەرىنە ورالدى. وسى گاسترولدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى يۋن سان جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا ونەرپازداردىڭ ۇلكەن اسەرمەن ورالعانىن ايتتى. ول 13 جىلدان بەرى ات ءىزىن سالماعان تۋىسقان ونەرپازداردى سولتۇستىككورەيالىقتار ءتىل جەتكىزگىسىز قۋانىشپەن قارسى الىپ, تولقۋمەن قابىلداعانىن جەتكىزگەن. سونىمەن بىرگە العاشقى كونتسەرتكە پرەزيدەنت كيم چەن ىننىڭ ءوزى زايىبىمەن قاتىناسىپ, بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءىلتيپات كورسەتكەنىن ول ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى.
جالپى, پحەنيانعا وڭتۇستىككورەيالىقتاردىڭ 11 شىعارماشىلىق ۇجىم ونەر كورسەتۋگە بارعان. ءساۋىردىڭ العاشقى كۇنى ولار «كوكتەم كەلەدى» دەگەن اتپەن كونتسەرت قويسا, كەلەسى كۇنى سولتۇستىككورەيالىق ارىپتەستەرىمەن بىرگە ء«بىز بىرگەمىز» دەگەن تاقىرىپپەن ونەرلەر كورسەتكەن.
سەۋلدىك ونەرپازداردى تاڭ قالدىرعان ەڭ باستى ماسەلە – سولتۇستىككورەيالىقتاردىڭ اشىقتىعى بولىپتى. ولار وسى جولى وزدەرىنىڭ تۋىسقاندارىمەن ەمەن-جارقىن ارالاسىپ, ەركىن سويلەسكەندەرىن, سونىمەن بىرگە ءموبيلدى بايلانىس پەن ينتەرنەتتى ەركىن قولدانا العاندىعىن ماقتانىشپەن جەتكىزگەن. ال كونتسەرتكە كەلگەن كحدر كوشباسشىسى وسىنداي كونتسەرتتى كۇزدە سەۋلدە جالعاستىرىپ, ونى «كۇز كەلدى» دەگەن اتاۋمەن وتكىزۋدى ۇسىنعان.
مىنە, وسىلاي ەكىگە بولىنگەن ءبىر حالىقتىڭ اراسىنداعى حالىقتىق دەموكراتيا دا جاندانىپ, كەزىندە ءبىر-ءبىرىن اتا جاۋىنداي كورىپ, كىجىنىپ تۇراتىندار تۋىستىق قاتىناسقا بەت بۇرا باستادى. قازاقتىڭ جالپاق تىلىمەن ايتقاندا, تەك ارتى جاقسىلىققا ۇلاسسىن دەيمىز. ويتكەنى, تەكەتىرەستەن تۇك تە ونبەيدى, جاسامپازدىق تەك ىزگىلىكتىڭ توڭىرەگىندە, اشىقتىق پەن كەلىسىمدە ەكەنى بەلگىلى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
