– مۋزىكا تىڭداعان دۇرىس-اق, بىراق قۇلاققاپپەن ەمەس, راديودان, ماگنيتوفوننان دا تىڭداسا بولادى, جاستارىمىز وسىنى ەسكەرسە ەكەن, – دەيدى ايگۇل شاكەتقىزى, – قۇلاققاپ بىزگە ىڭعايلى, جاقسى بولىپ كورىنگەنىمەن, ۋاقىت وتە كەلە ونىڭ قانداي اۋرۋلارعا شالدىقتىراتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز. بار قاتەلىگىمىز وسىندا. ادام قۇلاققاپتى پايدالانعاندا بىرتىندەپ كەرەڭدىك اۋرۋىنا تاپ بولادى. تاپ بولىپ قالماي, سونىمەن قاتار وزىنە ارتىق راديوتولقىن مەن شەكتەن تىس بيوتوك قابىلدايدى. بۇل اعزادا ءارتۇرلى اۋرۋلار تۋعىزادى. زەرتتەۋ بارىسىندا قۇلاققاپتى ۇزاق ۋاقىت, ماسەلەن 3 ساعاتتان ارتىق تىڭداعاندا ادامنىڭ باس ميىنىڭ تامىرلارى تارىلىپ, وتتەگى جەتكىلىكسىزدىگىنەن باس اۋرۋى پايدا بولاتىندىعى انىقتالدى. مۇنى مەن دارىگەر مامان رەتىندە ەسكەرتەمىن. سونىمەن قاتار اشۋشاڭدىق, ۇرەيلەنۋ, ياعني سترەسس داميدى. ەڭ قاۋىپتىسى, قۇلاققاپتىڭ قۇرامىندا ماگنيتتى دىبىس تاراتاتىن قۇرىلعى ورنالاسقاندىقتان, بۇل قۇرىلعىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن كوپ قاجەت ەتەتىندىگى بار. كوپشىلىك قۇلاققاپ پايدالانۋشىلاردىڭ تەلەفون قۋاتى تەز السىرەپ قالاتىنى دا وسى سەبەپتەن. قۇلاققاپتىڭ بىردەن اسەر ەتەتىن مۇشەسى – قۇلاق. ەڭ ءبىرىنشى كورىنەتىن, بەلگى بەرەتىن اۋرۋ – كەرەڭدىك. ادام قۇلاعى ەستىمەگەندىكتەن اقپاراتتاردى دۇرىس قابىلداي المايدى. ۋاقىت وتە كەلە, جاسى 45-تەن اسقاننان كەيىن ەستۋى ءتىپتى قيىنعا سوعۋى مۇمكىن.
قۇلاققاپ ارقىلى ءارتۇرلى ميكرواعزالار قۇلاققا تارالۋى مۇمكىن ەكەن. ايگۇل شاكەتوۆانىڭ سوزىنشە, بۇل قۇلاقتىڭ وتيت اۋرۋىن تۋعىزادى. وسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قۇلاققاپتى تىڭدار الدىندا 70 پايىزدىق سپيرتپەن وڭدەپ, تازارتىپ وتىرعان ءجون. عالىمداردىڭ زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا, قازىرگى كەزدە ەڭ كوپ ميكرواعزالار بولاتىن زاتتار – ۇيالى تەلەفون, قۇلاققاپ, اقشا. سوندىقتان قۇلاققاپتى پايدالانۋدى بىرتە-بىرتە قىسقارتۋ كەرەك. كۇنىنە 1 ساعاتتان ارتىق تىڭداۋعا بولمايدى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ادام راديوتولقىندى قابىلدايتىندىعىن ۇمىتپاۋ كەرەك.
ۇستاز-دارىگەر ايگۇل شاكەتوۆانىڭ كەزەكتى ءبىر ساباعى وسى قۇلاققاپتىڭ پايداسى مەن زيانىنا ارنالدى. ساباققا 3-كۋرستىڭ «مەيىرگەر ءىسى» ماماندىعىنىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىسىپ, مۇعالىمدەرىنىڭ باستاماسىمەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ماسەلەن, ستۋدەنتتەردىڭ زەرتتەۋىنشە قۇلاققاپتى جول ۇستىندە نەمەسە سۋىق بولعان كەزدە تىڭداۋدان اۋلاق بولعان ءجون. بۇل ءسىزدىڭ قۇلاعىڭىزعا زيان, ءتىپتى ومىرىڭىزگە قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. قۇلاققاپتا مۋزىكا ويناپ, ءبىراز جۇمىسىڭىزدىڭ جەڭىل بىتۋىنە سەپتىگىن تيگىزۋى مۇمكىن, الايدا زيانسىز قۇلاققاپ بولمايدى دەستى ستۋدەنتتەر قاۋىمى. قۇلاققاپتى تەك كەرەك كەزىندە عانا قولدانعان ءجون. مىسالى, ۇيالى تەلەفونمەن ەكىنشى ءبىر اداممەن سويلەسكەندە, سەنسورلى تەلەفوننان بولىنەتىن راديوتولقىندى ازايتۋ ءۇشىن قۇلاققاپتى قولدانۋعا بولادى. ونىڭ وزىندە دە ارنايى ءبىر ورىندا تۇرىپ, سويلەسكەن ءجون ەكەن. جولدا ءجۇرىپ سويلەسۋگە, ساباق كەزىندە سويلەسۋگە ارينە بولمايدى. ەڭ باستىسى قۇلاققاپپەن كىشكەنتاي سابيلەرگە تىڭداۋعا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق.
راۋشان نۇعمانبەك,
جۋرناليست
سەمەي
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
