اپامىز اڭگىمەسىندە بىلاي دەيدى: – مەنىڭ كەلىن بولىپ تۇسكەن جەرىم وسى ءوزىمىزدىڭ اۋدانىمىزداعى قازىرگى فەدوروۆكا اۋىلدىق وكرۋگىندەگى, كەزىندە (ماكسيم گوركي اۋدانى) قىزىلتۋدىڭ قوياندى دەپ اتالعان جەرى بولعان. مۇستافا اۋلەتىنەن, بالاسى سلامعالىنىڭ ءۇش قىزدان كەيىنگى كورگەن ۇلى جاساۋمەن وتاۋ قۇردىم.
ءبىر كەزدەرى اتالارىمىز وسى قوياندى اۋىلىندا تۇرىپتى. سودان حح عاسىردىڭ باسىندا, 1929 جىلدىڭ قاراشا ايىندا سول كەزدەگى اۋدان ورتالىعىنا قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ اتامىز كەلىپتى. ول كەزدە ءار اۋىل جەكە-جەكە بولىپ, ءار قىردىڭ استىندا وتىراتىنى بەلگىلى. مىسالى, ايتپاي اۋىلى, باتىرحان اۋىلى جانە ءبىزدىڭ ۇلى اتامىزدىڭ اۋىلى دەگەندەي. بالۋان اتامىز مۇستافا اۋلەتىن ادەيى ىزدەپ كەلگەن ەكەن. ول كەزدە اتامىزدى ىزدەپ كەلگەن ادامدار ۇيدەن كەتپەي, ءبىر جۇما اتامىزدىڭ اڭگىمەلەرىن, سىر-سۇحباتىن ەستۋگە, ايتقان ونەگەلى سىرلاردى تىڭداپ, قوناق بولىپ, ريزا كوڭىلدەرىمەن اتتاناتىن. قاجىمۇقان بابامىزدىڭ رۋى – قىپشاق. ءبىزدىڭ دە اتامىزدىڭ رۋى وسى بولعان.
تەگى بالۋان اتامىز ومبىدان ساپارلاپ كەلە جاتقان بولسا كەرەك. سودان ەرتىس وزەنىنىڭ شەتىندە وتىرعان ەلدەن وسى ماڭايدا وزىنە اتالاس, رۋلاس بولاتىن ادامدار بار ما؟ – دەپ سۇراسا كەرەك-ءتى. ءجون بىلەتىن كىسىلەر ءبىزدىڭ ۇلى اتامىزدى اۋىزعا الىپ, تومارلى اۋىلىنىڭ ارعى جاعىنداعى قوياندى اۋىلىندا مۇستافا دەگەن اقساقالدىڭ بار ەكەندىگىن ايتىپ, جول كورسەتىپ, ءجون سىلتەپ, اۋىلعا الىپ كەلگەن عوي. وسى قاجىمۇقان اتامىز ۇيگە كەلگەندە, ونى كورۋ ءۇشىن جينالعان جۇرت تاڭ-تاماشا بولىپ, اتى الاش جۇرتىنا, بۇكىل الەمگە تانىلعان بالۋاندى كورىپ قايران قالىپتى. قۇلاقتارى جىرىم-جىرىم, مۇرىن, بەت ءپىشىنى ءبارى تىرتىق-تىرتىق. ءوزىنىڭ رۋلاسى ءارى قادىرمەندى اقساقالمەن تانىسىپ, سالەم بەرۋگە كەلگەن بالۋان ەكى-ءۇش كۇن عانا قوناق بولام دەگەنىمەن, ەكى جۇما ءبىزدىڭ ەلدە قوناق بولىپ, ازداپ ونەر كورسەتىپ كەتكەن ەكەن.
توقال تامنىڭ ءىشى-سىرتى ادامعا لىق تولىپ, ءتىپتى ورتاداعى اينالما پەشتى قۇلاتىپ كەتىپتى. جىگىتتەر تەز ارادا سىلاپ, سيپاپ, رەتكە كەلتىرىپ, سۋىپ قالعان ءۇي ءىشىن قايتا جىلىتىپتى. توردە شىنتاقتاي جاتىپ, اياعىنىڭ باقايلارىمەن ەڭگەزەردەي جىگىتتەردىڭ ساندارىنان, اياقتارىنان شىمشىپ, باقىرتىپتى. تاماقتى از-ازدان جەيتىن كورىنەدى. سوندا الىپ دەنەسىنە قاراماي, تاماقتى از جەپ وتىرعانىنا قايران قالعان اتامىز «نەگە تاماقتى از جەپ وتىرسىڭ؟», دەپ سۇراپتى.
سوندا قاجىمۇقان: – وي, اقساقال, اساپ تاماق جەي بەرەتىن بولسام بالا-شاعامدى كىم اسىرايدى؟ مەن تەك باستەسكەن كەزدە عانا جەيمىن, – دەگەن ەكەن.
قاجىمۇقان ءبىزدىڭ ۇلى اتامىز مۇستافادان: «اقساقال ۇكىلى تاقيا كيگەن ءۇش قىزدى كورىپ وتىرمىن, ات ۇستايتىن, ەر بالادان نەمەرەڭىز جوق پا؟» – دەپ سۇراعان ەكەن. اتامىز جارىقتىق, «جوق, قۇداي بۇيىرتسا بولاتىن شىعار...» دەيدى عوي, سوندا قاجىمۇقان اتامىز:
– اقساقال, مەنىڭ سىزگە ايتارىم, ءتورتىنشى نەمەرەڭىز دۇنيەگە ەر بالا كەلەدى. سول بالاڭىزعا ءتورت مولدانى شاقىرىپ, ازان شاقىرىپ, سولاردىڭ ەسىمىن قويىڭىز! – دەگەن ەكەن.
ەكى جۇما جاتىپ, اتتاناتىن كەزى كەلگەندە ۇلى اتامىز كۇمىستەلگەن, بەلىنە بايلاپ جۇرگەن كىسەسى بولۋى كەرەك, الدە بەلبەۋ, سونى بالۋانعا بەرىپتى. قاجىمۇقان قانشا المايمىن دەسە دە اتامىز, «مەنى ادەيى ىزدەپ كەلدىڭ. تۋىستىعىمىزدىڭ ءبىر بەلگىسى بولسىن, تاقپاساڭ دا, تورىڭدە ءىلۋلى تۇرسىن» دەپ سىيلاپتى. كەتەرىندە بالۋان بابامىز ءوزىن شىعارىپ سالىپ تۇرعان ءدۇيىم جۇرتقا ريزا بولىپ, ۇلى اتامىزدى قاسىنا شاقىرىپ باتا بەرىپتى.
اۋەلى اللا وڭداسىن,
وڭ جولىنا باستاسىن
سەكسەن تۇيەڭ بوتالاپ,
سەگىز كەلىنىڭ قومداسىن.
ودان تۋعان اق بالا
اق كەجەبەنىڭ ۇستىندە
اق شاباقتاي جايناسىن.
كۇر-كۇر باتام, كۇر باتام
ساقتاپ جۇرگەن, ءسۇر باتام
بەرگەنىڭدى بەتتەپ بەر,
بەرمەگەنىڭدى ساقتاپ بەر
ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتارىڭا
اللا تاعالا تەك جاقسىلىق بەرىپ,
امان-ەسەن ءجۇرىپ, سىزدەردىڭ جولدارىڭىزدى بەرسىن!
اللام بەرەكەسىن بەرسىن, قۋلحۋاللانىڭ قۋاتىن بەرسىن.
نە بولسا-داعى, اللا تاعالا قايىرىمەن بەرسىن.
اللاۋاكپار! – دەپتى.
ۇلى اتامىز مۇستافا ءۇش قىزدان كەيىن نەمەرەسى ۇل بالا, مەنىڭ كۇيەۋىم بولعان جاساۋ دۇنيەگە كەلگەندە سول كەزدەگى وزدەرىنىڭ توڭىرەكتەرىندەگى ءتورت مولدا قوجا, احمەت, جاساۋ جانە يدەن دەگەن مولدالاردى شاقىرتىپ, ازان شاقىرىپ, سول ادامداردىڭ اتتارىن قويعان ەكەن. كەيىننەن ءتورت اتتىڭ ءبارى قۇجات العان كەزدە سىيماي, جاساۋ قالعان عوي. ازامات بولىپ, ەر جەتىپ, اسكەري بورىشىن وتەپ كەلگەننەن كەيىن 1955 جىلى ماعان كەزدەسىپ, اللانىڭ جازۋى عوي, مەن سول جىگىتكە تۇرمىسقا شىعىپ, ءۇي بولدىق. بالا-شاعا ءوسىرىپ, سولاردىڭ قىزىعىن قىزىقتادىق.
ەربول امانعازى ۇلى
پاۆلودار وبلىسى,
تەرەڭكول اۋىلى
