01 جەلتوقسان، 2011

«قازاقستان دەسە – نازارباەۆ دەپ بىلەدى»

215 رەت كورسەتىلدى
وسىدان تۋرا 21 جىل بۇرىن قازاق كسر-ءىنىڭ «قازاق كسر پرەزيدەنتى قىزمەتىن تاعايىنداۋ جانە قازاق كسر كونستيتۋ­تسيا­سىنا «نەگىزگى زاڭىنا) وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» زاڭىنا سايكەس قازاق­ستان­دا پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ ىرگەسى قالاندى. سول 1990 جىلعى 24 ساۋىردە رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ەتىپ نۇرسۇل­تان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتى ساي­لاۋى­­مەن بايلانىستى مەملەكەت تا­ري­حىندا وشپەس ماڭىزعا يە اكت ءجۇ­زەگە استى. ال، 1991 جىلعى 1 جەل­توقساندا ن.نازارباەۆ بۇكىلحا­لىق­­تىق سايلاۋدا 98، 78 پايىزبەن جەڭىسكە جەتىپ قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمە­تى­مەن، ەل دامۋىنىڭ قىران شابىس قادامدارىن باستادى. تاريحي جەل­توقساننىڭ 16-سى كۇنى قازاق­ستان ءوز ءتا­ۋەل­سىز­دى­گىن جاريا­لادى. وسى­­ناۋ ۇلان-عايىر ءارى تاع­دىر­شەشتى وقيعالار­دىڭ ور­تاسىن­دا جۇرگەن ازا­مات­­تاردىڭ قاتارىن­دا ەسىمى ەلگە تانىمال، ءبۇ­گىن­دەرى 97 جاسقا كەلىپ وتىر­عان ابىز قاريا بايان جان­عا­لوۆ تا بار ەدى. ءبىز تاياۋدا بايە­كەڭدى اڭگىمەگە تار­تىپ، پرەزيدەنت تۇلعاسى جاي­لى تول­عامدارىمەن ءبولى­سۋىن ءوتىن­دىك. حالقىمىزدا: «حاندىق تالعاپ قونادى»، دەگەن كو­نەدەن كەلە جاتقان كورەگەن ءسوز بار. بۇل تۇرعىدان ايتقاندا، حالقىمىز حاقتا­عالانىڭ تىلەگىنە ريزا بو­لۋى كەرەك. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – شىن مانىندەگى حالىقتىڭ ۇلى، پەرزەنتتىك پارىزىن دانىشپاندىقپەن ورىندايتىن ادال دا باتىر جان. ەل باسقارۋ قاشاندا وڭاي بولما­عانىمەن، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كوتەرگەن جۇك قاۋىپتى دە ءزىلباتپان ەدى. مەنى تاعدىرىمىزدى تالكەككە سالا جازداعان ايگىلى بەلوۆەجە وقيعاسى قاتتى تولعان­دىرادى. وسى تۇستا نۇرەكەڭ اسقان سابىرلىلىق پەن سالي­قالى­لىقتىڭ ۇلگىسىن تانىتتى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز 1991 جىلعى جەلتوق­ساننىڭ العاشقى كۇندەرىندە مىسى باسىم ەلدەردىڭ، دوستىق قارىم-قاتىناستاعى ارىپتەستەرىنىڭ قولقا­لاۋىمەن ءپىسۋى قانباعان قۇجاتقا قول قويا سالمادى. مۇنى بولجاپ بولماس ساياسي تايتالاسقا تويتارىس بەرۋ قادامى دەپ بىلەمىن. باتىرلىق دەيتىنىم وسى. مەن ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ي.ۆ.پانفيلوۆ اتىنداعى 8-گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ قۇرامىندا وت كەش­تىم. ەرلىكتى ەش تومەندەتكىم كەلمەيدى. بىراق، بەلوۆەجە قىسپا­عىنان بىلگىرلىكپەن شىعا ءبىلۋدى ەرلىكتىڭ ەرەن تۇعىرى دەپ باعالاي­مىن. وسىدان باستاپ كوڭىلدەگى كۇدىك جويىلىپ، جاقسى ۇمىتتەرگە جول اشىلعانى انىق. ءسوز ورايىندا نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن العاش تانىسقانىم ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. 60-شى جىلداردىڭ اياعىندا «پەتروپاۆل-الماتى» پويى­زىمەن كون­فە­رەنتسياعا كەتىپ بارا جات­قانبىز. ءبىر جاقسىلىق كۇتكەندەي ەلەگىزەمىن. قارا­عاندىعا دا كەلىپ جەتتىك. ۆاگونداعىلاردى باياعىدان تانيتىنداي اشىق-جارقىن امانداسىپ، اشاڭ ءجۇزدى كوركەم جىگىت كىرىپ كەلە جاتىر. بىزگە كۋپەلەس ەكەن. «اسسالاۋ­ماعالايكۋم، سىزدەرگە سالەم بەرەيىن دەپ كەلدىم. اتى-ءجونىم – نۇرسۇلتان نازارباەۆ. تەمىرتاۋ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىمىن»، – دەيدى. ءبارىمىز مىنا ءبىر ەرەكشە جىگىتكە ورنىمىزدان تۇرىپ سالەمدەستىك. ءاپ-ساتتە ءومىربايانىنا قانىعىپ شىقتىق. ەڭبەك جولىن قازاقستان ماگنيتكاسىنىڭ گورنو­ۆويى بولىپ باستاعان نۇرسۇلتاننىڭ جاسى 30-عا ءالى جەتپەپتى. قازاقستانداعى ءبىرىنشى حاتشىلاردىڭ ەڭ جاسى. كونفەرەنتسيادا جاڭا تانىسىمىز جالىنداتىپ تۇرىپ ءسوز سويلەدى. قازاقستانىن جانىنداي سۇيەتىن جىگىتتىڭ بولاشاعىمىزعا باعىت­تالعان وي-پىكىرلەرى، سىن-ەسكەرتپەلەرى جالپىنىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. سودان بەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءاربىر قادامىنا نيەتتەستىگىمدى، تىلەكتەستىگىمدى ءبىلدىرىپ جۇرەمىن. 1970-1980 جىلدارى كەزدەسۋىمىز جيىلەدى. ۇلكەندى-كىشىلى جيىنداردا، ولكەمىزگە كەلگەن ساپارلارىندا جىلى اماندى­عىمىز ۇزىلگەن ەمەس. زەينەتكەرلىككە شىققانىمدا دا ارنايى ىزدەتكەنىن، شاقىرتقانىن تالاي كوردىم. «قارتى بار ەلدىڭ قازىناسى بار»، دەگەن ءسوزى ماعان دا قاراتىپ ايتىلعانداي سەزىنەمىن. جان-جاعىم­داعىلارعا ادەمى قارتايۋ جونىندە اڭگىمە ايتىپ وتىرامىن. وسىدان ءبىراز بۇرىن «ەگەمەن قازاقستاندا» «سوڭعى حان مەن تۇڭعىش پرەزيدەنت» دەگەن ماقالا شىققاندا گازەت ۇستانىمىنا ريزا بولدىم. شىندىعىندا سولاي. پرەزيدەنت بۋرابايداعى ابىلاي حان­دىق قۇرعان الاڭدى تاريحي-تانىمدىق كەشەنگە اينالدىردى. زاڭعار ەسكەرتكىش سال­تا­نا­تىندا ونىڭ شىمىلدىعىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى­مەن بىرگە اشقانىم مەنىڭ بۇكىل سانالى ومىرىمە بەرىلگەن جوعارى باعا دەپ بىلەمىن. ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى جۇرەگىمدى تەبىرەنىسكە بولەدى. اقمولا وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى رەتىندە مەملەكەت باس­شىسىنىڭ اتىنا اق باتالى حاتىمدى جولدادىم. ول، پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي «ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالاندى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل تىزگىنىن نىق ۇستاپ كەلە جاتىر. حالىق ونى قايتا-قايتا ەلباسىلىققا سايلاپ وتىر. بۇل ەلىمىزدىڭ ەل بولعاندىعىن ايقىندايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى بۇكىل الەم تانىپ، ساناسىپ وتىر. قازاقستان – ورتالىق ازيادا كوشباسشى. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىقتى ابىرويمەن اتقاردىق. الەم دىندەرىنىڭ وكىلدەرى قازاقستاندا جىل سايىن باس قوسىپ، ءتىرشىلى­گىمىزدىڭ تىنىشتىق ارنا­سىن كەڭىتۋدە. ارقا تورىندە ادەمى استانا سالۋى دا اقىل. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن الەمدىك دەموكراتيا ستاندارتتارىنداعى جاڭعىرۋ قادامدارىمەن قارسى العالى وتىر. رەسپۋبليكا پارلامەنتى ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەي­دەگى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋى وتكىزىلەتىن بولدى. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى كۇنى كەشەگى «نۇر وتان» حدپ ءحىV سەزىندە سويلەگەن سوزىندە: «ءبىز جاسامپاز جيىرما جىلدا ءجۇز جىلعا تاتيتىن ۇلان-عايىر جولدى باسىپ وتتىك»، دەدى. مۇنداي ەلدى الەم قاۋىمداستىعى: «قازاقستان دەسە – نازارباەۆ دەپ بىلەدى!» دەۋى وسىدان. قاناتىڭ تالماسىن – قازاقستان! ابىرويىڭ اسقاقتاي بەرسىن – نۇرسۇلتان! بايان جانعالوۆ، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى. اقمولا وبلىسى، زەرەندى اۋدانى.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار