«ۇكىمەت ۆيزا ماسەلەلەرىن جەڭىلدەتۋدى, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى جانە تۋريزم سالاسىنداعى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋدى قامتيتىن كەشەندى شارالار قابىلداۋى كەرەك» دەگەن ەدى ەلباسى.
ەلىمىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, ترانزيتتىك-كولىكتىك ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارى قازاقستانعا الەمنىڭ كەز كەلگەن مەملەكەتىمەن تەرەزەسى تەڭ جاعدايدا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اسىرەسە قازاقتىڭ ۇلان بايتاق جەرىندە قالىپتاسقان بەيبىتشىلىك پەن ىمىراشىلدىق قازاقستاننىڭ جاھاندىق ساياسي كارتاداعى ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. ەل پرەزيدەنتى ۇستانعان كوپۆەكتورلى, ۇيلەستىرىلگەن جانە پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتىمىز وتانداستارىمىزدىڭ الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا, قوزعالىسىنا دا وڭ اسەرىن تيگىزبەي قويعان جوق.
كۇنى كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە رەسمي ساپارىنىڭ اياسىندا ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزۋ ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستارعا وڭ اسەر ەتەتىنىنە نازار اۋدارىپ ءوتتى. ال بۇعان دەيىنگىنى اقش-قا رەسمي ساپارى بارىسىندا ەلباسى امەريكالىقتارعا قازاقستانعا ۆيزاسىز كەلۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەندىگىن مالىمدەگەن بولاتىن. اقش تاراپى قارىمتا جاۋاپ رەتىندە قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۆيزا بەرۋ شارتتارىنىڭ جەڭىلدەتىلەتىندىگىن حابارلادى. اتاپ ايتقاندا, بۇعان دەيىن دە ول ۆيزا وتانداستارىمىزعا بۇرىنعىداي 5 جىلعا ەمەس, ەكى ەسە ۇزارتىلىپ, 10 جىلعا بەرىلە باستادى. دەمەك, بۇل كەلىسىم الەمنىڭ ەڭ الپاۋىت مەملەكەتى ءۇشىن قازاقستاننىڭ قىتاي, ءۇندىستان نەمەسە مەكسيكا ءتارىزدى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلعاندىعىن ايعاقتايدى. ەندى ەكى ەل اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق, تۋريستىك جانە تاعى باسقا سالالارداعى ىنتىماقتاستىق بايلانىستاردىڭ جاڭاشا قارقىن الاتىندىعى تالاس تۋدىرمايدى.
مۇنداي كەلىسىمدەردىڭ سىرتىندا جىلدارعا سوزىلعان كەلىسسوزدەر, ايلارمەن ايشىقتالعان ديپلوماتيالىق ارپالىس, كۇندەرگە سوزىلعان كۇيبەلەڭ تىرلىك جاتىر. بۇل جەردە دە قازاقستاننىڭ شىنايى مۇمكىندىكتەرىمەن قاتار ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ الەمدىك ارەناداعى ابىروي-بەدەلىنىڭ اسقاقتاپ تۇرعاندىعى اسىعىمىزدىڭ الشىسىنان تۇسۋىنە سەبەپكەر بولاتىندىعى قۇپيا ەمەس.
حالىقارالىق «Henley & Partners» كومپانياسىنىڭ ءداستۇرلى رەيتينگىنە قاراعاندا, 2018 جىلدىڭ العاشقى ەكى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندىقتار 73 ەلگە ۆيزاسىز نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا بارا الادى. بۇل – ءوزارا سەنىم, ىقپالداستىق پەن جوعارى بايلانىستىڭ دا كورسەتكىشى بولسا كەرەك. قازاقستاننىڭ مۇمكىندىكتەرى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى – ازاماتتارىمىز بۇل رەيتينگ جاريالانعان اقپان ايىنان بەرى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە دە ۆيزاسىز بارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىعىن اتاپ وتتىك. بەلارۋس, ازەربايجان جانە وزبەكستان سياقتى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ بۇل تىزىمدە قازاقستاننان كەيىن تۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
كومپانيانىڭ جاڭارتىلعان رەيتينگىندە سينگاپۋر مەن جاپونيا كوش باستاپ كەلەدى. اتالعان مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى الەمنىڭ 180 ەلىنە ەركىن كىرىپ-شىعۋ قۇقىعىنا يە. ال بۇعان دەيىن توپ باسىنداعى گەرمانيا تولقۇجاتى ەكىنشى ورىنعا سىرعىپ, ازيانىڭ ارىستاندارىنا جول بەردى. ءۇشىنشى ساتىعا دانيا, يتاليا, يسپانيا, فينليانديا, فرانتسيا, شۆەتسيا, وڭتۇستىك كورەيا ورنالاستى. ال ءتىزىمنىڭ سوڭىندا – اۋعانستان.
جىلىنا سان مارتە جاڭارتىلىپ, ءار ەلدىڭ ۆيزالىق ءتارتىبى مەن وزگەرىستەردى ءجىتى قاداعالاپ وتىراتىن ۇيىمنىڭ باستى نازارىنان حالىقارالىق قاتىناستار مەن مەملەكەتتەردىڭ مارتەبەسى دە تىس قالمايدى.
دەگەنمەن شەتەلگە شىعاتىن ءاربىر ازامات الدىمەن وزگە مۇمكىندىكتەرىن ايتپاعاندا, قولدانىستاعى ءتارتىپ پەن زاڭداردى ءبىر شولىپ شىقسا ارتىق ەمەس. قازىر كەز كەلگەن اقپارات اشىق جانە قولجەتىمدى.
ماسەلەن, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اۋماعىنا 30 تاۋلىككە دەيىنگى مەرزىمگە باراتىن قازاقستاندىقتارعا ۆيزا قاجەت بولماعانىمەن, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ءباا اۋماعىنا كىرۋ كەزىندە تولقۇجاتتىڭ جارامدىلىق مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا كەمىندە جارتى جىل بولۋى, بالالاردىڭ ءاربىرىنىڭ ءوز جەكە پاسپورتى بولۋى شارت ەكەنىن, قازاقستاندىقتار ءباا زاڭدارى مەن ەرەجەلەرىن ساقتاۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتكەن.
سونداي-اق جاپونياعا جولعا شىققانداردان بۇرىن تۋريستىك كومپانيالار تاراپىنان تالاپ ەتىلىپ كەلگەن ءجۇرىپ-تۇرۋ باعدارلاماسى, كەپىلدىك حاتتاردى قازىر سۇراتپايدى. بىراق جول شىعىنىن تولەيتىن مۇمكىندىگىڭنىڭ بار ەكەندىگىن دالەلدەيتىن قۇجاتىڭ بولۋى شارت. جالپى, بۇنداي تالاپتار مەن وزگەرىستەر ءبىر قاراعاندا ۇساق-تۇيەك بولىپ كورىنگەنىمەن, الدىمەن ادام ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگى, قارجىلىق شىعىنعا ۇشىراماۋىڭىز بەن دەنساۋلىعىڭىز ءۇشىن پايدالى بولماق.
– الەمنىڭ كەز كەلگەن مەملەكەتى تۋريستەردى كوپتەپ تارتۋعا مۇددەلى. سىرتتان كەلۋشىلەر ەسەبىنەن بيۋدجەتىنىڭ باسىم بولىگىن تولىقتىرىپ وتىرعان ەلدەر جەتەرلىك. قازاقستانعا كەلەتىن ءاربىر تۋريست ورتاشا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 300-350 اقش دوللارىن جۇمسايدى. قوناقۇي قىزمەتىنە, مەيرامحانا مەن كولىك قۇرالدارىنا جۇمساعان قارجىسىنىڭ ىشىندە مەملەكەتتىڭ پايداسى بار.
«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى قۇرىلعالى بەرى قازاقستانعا دا كەلۋشىلەر سانى ارتا ءتۇستى. ورتالىق ازيا ەلدەرى, كاۆكاز رەسپۋبليكالارى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, تاياۋ شىعىس ەلدەرى, باتىس قىتاي اۋماعى, موڭعوليا مەن ەۋروپا ەلدەرىنە ارنالعان اتالمىش قارجىلىق حابتىڭ تۋريستەردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە ىقپالى زور بولادى. اسىرەسە, ينۆەستيتسيا تارتۋ, شەتەلدىك كومپانيالارمەن بايلانىس ىسكەرلىك ءتۋريزمنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا جول اشتى, – دەيدى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتىنىڭ ىلگەرىلەتۋ جانە جارناما دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى جالعاس بالعوجين.
سالا مامانىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ىسكەرلىك ءتۋريزمنىڭ ءباسى جوعارى. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار, كونفەرەنتسيالار مەن ىسكەرلىك كەلىسسوزدەرگە كەلۋشىلەردىڭ سانى ءتۋريزمنىڭ نەگىزىن قۇرايدى. سونداي-اق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنەن, رەسەي فەدەراتسياسىنان مەديتسينالىق تۋريزم جولىمەن, ناقتىراق ايتقاندا ەم-دوم ىزدەپ كەلۋشىلەر سانىندا ىلگەرىلەۋ بار. ونىڭ ۇستىنە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى باستاعان ىرگەلى وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن كورشىلەرىمىزدىڭ سانى دا ارتۋى مۇمكىن دەگەن جورامالدار جاسالعان.
ەلىمىزدە ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى ۇيىمداستىرىلعان تۇستا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنا 72 ساعاتتىق ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزىلىپ, ايتۋلى شاراعا اتالعان ەلدەن كەلۋشىلەردىڭ كوپ بولعاندىعى بەلگىلى. ەندى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇندىستان ازاماتتارىنا قاتىستى وسىنداي قۇجات ازىرلەپ جاتىر. ياعني, قازاقستاننىڭ اۋە كومپانيالارى ارقىلى ءۇشىنشى مەملەكەتتەرگە ساپارعا شىققان ۇندىستاندىقتار قازاقستانعا ايالداپ, الماتى جانە استانا قالالارىندا 72 ساعات بويى ەركىن ءجۇرىپ-تۇرا الادى.
قازىر ەلىمىزدىڭ تۋريستىك سالانى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى تالقىلانىپ, جۇمىس توبىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, تۋريستىك قاۋىمداستىقتار ساراپشىلار مەن مۇددەلى تاراپتاردىڭ بارلىعى كىرگىزىلگەن.
مينيسترلىك وكىلى قازاقستانعا ۆيزاسىز كەلۋ مۇمكىندىگى الدىمەن ەكونوميكالىق باقۋاتتى مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىنا بەرىلەتىندىگىن ناقتىلاپ ءوتتى. شىنىندا, الەۋەتى ورتاشا مەملەكەتتەردەن بۇرىن الدەقايدا دامىعان گەرمانيا, فرانتسيا مەن جاپونيا ازاماتتارىنا باسىمدىق بەرىلۋى دە قيسىنعا كەلەدى. «كۇلشەلى بالانىڭ سۇيمەككە جاقسى ەكەندىگى» بەسەنەدەن بەلگىلى.
– قازاقستان الەم ەلدەرىمەن تەڭ دارەجەلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ ارقىلى ءوز ازاماتتارىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن باتىل قادامدار جاسادى. قازاقستاندىقتارعا ۆيزاسىز جانە جەڭىلدەتىلگەن شارتتارى بار ۆيزالار ۇسىنعان مەملەكەتتەر جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. مۇنداي ءتارتىپتىڭ ارتىقشىلىقتارى ولشەۋسىز. الدىمەن قانداستارىمىز ۋاقىتتان ۇتادى. ۆيزا راسىمدەۋ ءۇشىن ەلشىلىكتەردى جاعالاماي, تۇرعىلىقتى مەكەنىنەن قالاعان ۋاقىتتارىندا ۇشىپ شىعۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. ەكىنشىدەن, شەتەلگە شىعۋ تۋرالى اياق استىنان شەشىم قابىلداپ جاتسا, ۆيزاسىز مەملەكەتتەر دايىن تۇر. بۇرىنعىشا دەمالىسىن ايلاپ-جىلداپ جوسپارلاۋدىڭ قاجەتى جوق. ۇشىنشىدەن, ۆيزا العان ۋاقىتتاعىداي بالا-شاعاسىنا انىقتاما جيناپ سابىلمايدى. بۇل – ۋاقىت پەن قارجىعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلىپ, ەركىندىككە اياق باسۋدىڭ جولى, – دەيدى تۋريستىك اگەنتتىك باسشىسى سارا بەكەتاەۆا.
قازاقستاندىقتاردىڭ الدىنداعى ايقارا جول ەكسپو كورمەسىنىڭ ءساتتى وتۋىنەن كەيىن اشىلا تۇسكەن. ماسەلەن, ەۋروپا ەلدەرى قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتپەك. ەۋروپا كوميسسياسىنىڭ ىشكى ىستەر جانە كوشى-قون ديرەكتوراتىنىڭ باسشىسى مارتا سيگان اتالعان شەشىمگە ەۋروپا ەلدەرى قاتىسقان استاناداعى ەكسپو كورمەسىنىڭ وڭ اسەرىن تيگىزگەنىن جەتكىزدى. ەندى ەۋروپا ەلدەرى ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ باعىتىندا تىكەلەي كەلىسسوزدەر بويىنشا ماندات قالىپتاستىرۋعا كىرىسىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن شەنگەن ۆيزاسىن الۋعا قاجەتتى قۇجاتتار سانىن قىسقارتىپ, وتىنىشتەردى كەرى قايتارۋ كورسەتكىشىن تومەندەتپەك. كونسۋلدىق الىمنىڭ كولەمىن ازايتۋ ماسەلەسى دە قارالۋدا.
راسىندا, جاھاندانۋ داۋىرىندە ۆيزالىق ءتارتىپتى ءتيىمدى جولعا قويۋدىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنى انىق. بۇل ءتارتىپ الىس-بەرىستى, بارىس-كەلىستىڭ ساناعىن باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. حالىقارالىق تاجىريبەدە ۆيزا ماسەلەسىنىڭ ءاربىر مەملەكەتتىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنداعى مارتەبەسى ءھام بەدەلىنە بايلانىستى ەكەندىگى سيپاتتالادى. ال قازاقستاننىڭ بۇگىنگە دەيىنگى جەتىستىكتەرىمەن الەمدىك كوشتىڭ بەل ورتاسىنان ورىن الۋى بۇل باعىتتاعى ماسەلەلەرگە وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
