دەمەك, بۇل ساۋالدىڭ جاۋابى دا بەلگىلى دەگەن ءسوز. ءان دە – ونەر, ءسوز دە – ونەر. ياعني ونى كىم قالاي قابىلدايدى, قاي دەڭگەيدە تارازىلايدى, تىپتەن ەكى ۇرتتام ەستەتيكاسىز تىلمەن ايتقاندا قالاي تۇتىنادى – جاۋاپ سول ادامداردىڭ اۋزىندا دەگەن ءسوز. ەشكىم بۇعان ناقتى جاۋاپ بەرە الماسا كەرەك. ناقتىلاي تۇسسەك, ول كۇندەلىكتى كۇلدى-كومەش تىرشىلىكتىڭ ءبىر مەزەتتىك قاجەتتىلىك ۇلگىسىنە سالۋعا كەلمەيتىن, بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق قارىنساۋ «قۇندىلىعى» ەمەس. ومىرشەڭ! ونى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ: «ادەبيەت پەن ونەر ۇلى بولماعان جەردە – ۇلت تا ۇلى بولا المايدى» دەگەن سوزىنەن-اق اڭعارۋعا بولادى. مۇندا عابەڭ ۇلتتىڭ ۇلى بولۋىنىڭ ءوزى ادەبيەت پەن ونەرگە بايلانىستى دەپ تۇرعان جوق پا؟!.
ادەبيەتتىڭ ازەلگى مۇراتى مەن بۇگىنگى مۇراتى – ءبىر, ماڭگى مۇرات. ول ءبىر عانا جازارماننىڭ ەمەس, مىڭداعان وقىرماننىڭ مۇراتى بولعانى دۇرىس. ويتكەنى سوندا عانا ول شىن مانىندەگى, اتقاراتىن قىزمەتىمەن ەشتەڭە تەڭەسە المايتىن (ساعات اشىمباەۆ) قۇدىرەتكە يە بولا الادى. ماسەلەن, وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءبىزدىڭ قالامگەرلەردىڭ اقساپ جاتقان تۇسى كوپ. ءبارى دە ءبىر ادامنىڭ دەڭگەيىمەن, ءارى كەتسە ءبىر ادامنىڭ كەڭىستىگىمەن شەكتەلىپ ءجۇر.
قاراپايىم ءبىر مىسال ايتالىق. ءسىز ءبىر كەيىپكەردى سۋىرىلىپ سۋرەتتەپ وتىرسىز دەلىك. ونىڭ مىنەزىنىڭ سوڭعى كەزدە تىم وزگەرىپ كەتكەنى ءسىزدىڭ نازارىڭىزعا ىلىنە قالسا ءلازىم. ءسويتىپ ونى قىرىق قۇبىلتىپ, قىرىق قابات بوياۋعا تۇنشىقتىرىپ الىپ, اسقان «قاتىگەزدىكپەن» ءارى قاراي سۇيكەتە بەردىڭىز دەلىك. الدە, ونىڭ بىرەۋدىڭ امەڭگەرى ەكەنىن, الدە بىرەۋدىڭ تاستاندى قىزى ەكەنىن ايتارسىز, ايتەۋىر, جاتتاندى سيۋجەتتىڭ جاۋىرىنى تيگەنشە ءوز ىرقىڭىزعا جىعاسىز-اۋ كەلىپ-كەلىپ. ال وقىرمان مۇنداي قاساڭ قالىپتان جالىققالى قاشان؟ بالكي, وسى تۇستا ونىڭ باسقا قالادا مىنەزى باسقاشا اداممەن جۇرەگى اۋىستىرىلعانى ەسىڭىزگە تۇسكەن بولسا, بۇل شىعارمانى قالاي اياقتاعان بولار ەدىڭىز؟! الدە, وسى ءبىر رۋحيزاتتىڭ الماسۋى ۇردىسكە اينالسا, ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس مۇلدەم كەرى باعىتقا وزگەرەر مە ەدى, كىم ءبىلىپتى؟ مىنە, بۇل ءبىر ۇلتتىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە ارنالعان شىعارما بولماي ما؟.. ارينە بۇل مىسال. ءبىز ەشكىمگە ءدارىس وقۋشى ەمەسپىز. تەك سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەن ويدى ءتۇرتىپ شىعارۋشى ەڭ ادال وقىرمان ەدىك.
ايتىلعان وي دەمەكشى, وسىندا بەلينسكيدەن قالدى دەيتىن ءبىر پىكىردى سوزىمىزگە ءسول ەتىپ ۇستەي كەتۋدىڭ رەتى كەلگەندەي. ايتالىق, ورىستىڭ ۇلى سىنشىسى وندا ادەبيەت تۋرالى ويىن: «ادەبيەتتىڭ مازمۇنىن ونىڭ حالقىنىڭ ءومىرى بەرەدى» دەپ تۇجىرىمدايدى. مىنە, بۇل پىكىر دە ءبىزدىڭ جوعارىدا اتاپ وتكەن وقىرمان مۇراتى توڭىرەگىندەگى ويىمىزدان الشاق تۇسپەسە كەرەك. ءتىپتى ونى ەجىكتەي ءتۇسىندىرىپ وتىرۋدىڭ ءوزى دە ارتىق ەكەنى راس.
ەندىگى قازاق ادەبيەتى قالاي جازىلۋعا ءتيىس؟ بۇل دا سول پاتشا كوڭىلدى ءاربىر وقىرمانعا تيەسىلى شەشىم دەپ بىلەمىن. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى دا – بىرەۋ. كىم وقىرماندى بۇرىن تۇسىنسە, ادەبيەت سونىڭ جولىن اشادى. ال بىزدەگى كەمشىلىكتىڭ ۇلكەنى سول, وقىرماننىڭ ءبارى قالامگەردى ءتۇسىنۋى ءتيىس كورىنەدى. ءمۇبادا, تۇسىنبەي قالسا ادەبيەتتىڭ «تراگەدياسى» بۇگىن باستالدى دەگەن ءسوز. وكىنىشكە قاراي بىزدەگى تەپ-تەگىن تەندەنتسيا وسى. مىنبەشىل, ءمىنشىل «الىپ» ءسوز بار, الىپ وي جوق. بۇدان سوڭ «قازاق ادەبيەتى قالاي جازىلۋى كەرەك؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرىپ كورىڭىز؟!
قوزىباي قۇرمان,
سىنشى
تالدىقورعان
