توتەنشە جاعدايعا توتەپ بەرەر قۇرال-جابدىق تاپشى
القالى جيىندا كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرگە دەيىن ۇكىمەت باسشىسى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ورىن العان سۋ تاسقىنى جايىندا وبلىس اكىمىنەن ەسەپ بەرۋدى سۇرادى. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ قابىلدانعان شارالار تۋرالى باياندادى. سونداي-اق ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جانات سۇلەيمەنوۆ پەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ سۋ تاسقىنىنا قارسى شارالار مەن گيدرومەتەورولوگيالىق بولجامدار جايىندا ايتتى.
وبلىس اكىمى د.احمەتوۆ ءوز كەزەگىندە جۇمىس قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانىن, ءتيىستى قاراجات ءبولىنىپ, زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا قولداۋ دا, كومەك تە جاسالىپ جاتقانىن جەتكىزە كەلە, بۇل رەتتە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنە قاتىستى تۇيتكىلدىڭ بارىن جايىپ سالدى. ايتۋىنشا, وبلىستا سۋ تاسقىنىمەن كۇرەسكە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار جەتىسپەيدى
«توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ بىردە-ءبىر قۇرال-جابدىعى جوق. مىسالى, موتوپومپا. جوسپار بويىنشا ول وبلىستا 249 بولۋى كەرەك. ال بىزدە 55-ءى عانا بار. كوشپەلى موتوپومپا ەڭ كەرەگى وسى عوي, نورما بويىنشا 112 بولۋى كەرەك. ال بىزدە ەكەۋ عانا. قايىققا توقتالايىق, ول 69 بولۋى قاجەت. ال بىزدە 14 قايىق قانا بار. جول تالعامايتىن كولىك, سالايداعىش 55 بولۋى ءتيىس, بىرەۋى دە جوق», دەدى اكىم. سونىمەن قاتار وڭىردە توتەنشە جاعدايلار قىزمەتىندە نورماعا سايكەس 55 كولىك بولۋى شارت. ال قازىرگى كەزدە وبلىستا تەك 9 كولىك بار. «ال ەندى جىگىتتەرىمىز سۋدىڭ باسىندا ءجۇر عوي. ولارعا گيدروكومبينەزون كەرەك. جوسپار بويىنشا 1 مىڭ بولۋى كەرەك. بىراق بۇكىل وبلىستا 86 عانا. وسى جاعدايعا جاي قارامايىق. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا 300 ملن تەڭگە بولدىك. قازىر تاعى 200 ملن ءبولىپ وتىرمىز. بىراق وسى ماسەلەنى بىرگە شەشۋگە مۇمكىنشىلىكتى تاۋىپ بەرسەڭىز», دەدى دانيال احمەتوۆ. ۇكىمەت باسشىسى بۇل ۇسىنىستىڭ وتە ورىندى ەكەنىن باسا اتاپ ءوتتى. اسقار مامينگە قاجەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, ماسەلەنى قاراپ شىعۋدى تاپسىردى. سەبەبى مۇنداي جاعداي تەك شىعىس قازاقستان وبلىسىندا عانا ەمەس, بارلىق وبلىستاردا بولۋى مۇمكىن. قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ وڭىرلەردىڭ, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرىنە سۋ تاسقىنى جاعدايىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى جانە زارداپ شەككەندەرگە بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتۋدى تاپسىردى. ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامينگە جۇكتەلدى.
ايتقانداي ۇكىمەت وتىرىسىندا ب.ساعىنتاەۆ كوپ ادام قازا تاپقان كەمەروۆوداعى قايعىلى وقيعاعا دا توقتالدى. ء«بىز بۇدان ساباق الۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر. وسىعان بايلانىستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جانە ورتكە قارسى قىزمەتتەرگە اكىمدەرمەن بىرلەسىپ بارلىق ساۋدا ورتالىقتارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ تاپسىرىلدى.
ءوندىرىس ءورىسى كەڭەيدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ قورىتىندىلارى قارالدى. بۇل رەتتە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باعدارلامانىڭ تابىستى ىسكە اسىرىلۋى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ وسۋىنە وڭ ىقپال ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,7 پايىزعا ۇلعايعان. ج.قاسىمبەك قورىتىندى ناتيجەلەردى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداعاننان كەيىن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, «سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اليك ايدارباەۆ قوسىمشا مالىمەتتەرمەن ءبولىستى. سونداي-اق بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى ەسەپ بەردى. قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ب. ساعىنتاەۆ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ بارلىق سالاسىنا تالداۋ جاساۋدى تاپسىردى. «باعدارلامانىڭ 2017 جىلعى ناتيجەسى جامان ەمەس. بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. دەگەنمەن بىرنەشە ماسەلەگە كوڭىل بولگىم كەلىپ وتىر. ءبىرىنشى, ۇكىمەتتىڭ وتكەن جولعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ وسىمىنە قاراماستان ونىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى سوڭعى جىلداردا 11 پايىزدان اسپايتىنىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتتىڭ الدىنا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ قارقىنىن مۇنان دا جوعارىلاتۋ مىندەتى قويىلدى. سول سەبەپتەن جەڭىس ماحمۇد ۇلى, ءسىزدىڭ مينيسترلىك ۇلتتىق ەكونوميكا جانە سالالىق مينيسترلىكتەرمەن, «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسە وتىرىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ بارلىق سالاسىنا تالداۋ جاساپ, الەۋەتى بار ءوسۋ نۇكتەلەرىن ايقىنداۋى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. سونىمەن قاتار باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا يندۋستريالاندىرۋ جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋدىڭ كوشباسشىسىنا اينالۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ كورسەتكەندىگىن ەسكە سالدى. «سول سەبەپتەن ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن دايىنداۋ كەزىندە ەسكەرىلۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر. سونداي-اق ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ نازارىن يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا اۋداردى.
«وڭىرلىك كارتالاردى قاراعان كەزدە 100-دەن استام جوبا ەنگىزىلىپ وتىر. الايدا ولاردىڭ بارلىعى يندۋستريالاندىرۋدىڭ باسىمدىقتارىنا ساي كەلمەيدى. وسىعان بايلانىستى جەڭىس ماحمۇد ۇلى, «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسە وتىرىپ, قاجەتتى ءىس-شارالاردى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. تاعى ءبىر ماسەلە, جەڭىس ماحمۇد ۇلىنىڭ بايانداماسىندا ايتىلىپ وتكەندەي, وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتى بويىنشا كورسەتكىشتەردى قارايتىن بولساق, اقمولا وبلىسىنىڭ بىلتىرعى جىلعى ناقتى كولەم يندەكسى – 60, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى – 71, استانا – 40, الماتى 87 پايىزدى قۇرايدى». دەدى ب.ساعىنتاەۆ. ءوڭىر باسشىلارىنا وسى ايتىلعان تسيفرلارعا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
تسيفرلاندىرۋعا قوماقتى قارجى بولىنۋدە
القالى جيىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە – مەملەكەتتىك قالا قۇرىلىسى كاداسترىنىڭ قىزمەتى مەن ونى ەنگىزۋ جايى. بۇل باعىتتا قولعا الىنعان شارالار جونىندە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەك باياندادى. «وڭىرلەر قالا قۇرىلىسى كاداسترىنىڭ قولدا بار اقپاراتتىق رەسۋرستارىن ۇسىنۋ, سونداي-اق ينجەنەرلىك جەلىلەر مەن كوممۋنيكاتسيالاردى تۇگەندەۋگە قاراجات ءبولۋ جۇمىستارىن باستادى. بۇگىندە كوكشەتاۋ, اقتوبە, اتىراۋ قالالارىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ تالدىقورعان قالاسى مەن 8 اۋدان ورتالىقتارىنىڭ دەرەكتەرى بەرىلدى. قاراعاندى وبلىسى قاراعاندى قالاسىنىڭ دەرەكتەرىن بەردى. باتىس قازاقستان وبلىسى ماتەريالدار بەرۋگە دايىندالۋدا جانە ءۇش جىل ىشىندە 1 اۋدان ورتالىعىنىڭ اۋماعىن تۇگەندەۋگە 225 ملن تەڭگە بولەدى», دەدى مينيستر. ايتۋىنشا, بيىلعى جىلى جامبىل وبلىسى بويىنشا 191 ملن تەڭگە جانە كەيىنگى 3 جىلعا وبلىس اۋماقتارىن تۇگەندەۋ ءۇشىن 725 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. ال قوستاناي وبلىسى بيىل تۇگەندەۋگە 100 ملن تەڭگە جانە كەلەسى جىلعا 252 ملن تەڭگە ءبولۋدى جوسپارلاعان. «قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا بارلىق قولدا بار دەرەكتەر تولىعىمەن بەرىلدى. ماڭعىستاۋ وبلىسى اقتاۋ, جاڭاوزەن قالالارىنىڭ جانە 2 اۋدان ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرىن بەردى, باسقا اۋدانداردى تۇگەندەۋگە قاراجات بولەتىن بولادى. پاۆلودار وبلىسى پاۆلودار قالاسى بويىنشا ءىشىنارا دەرەكتەر بەردى, كەلەسى جىلى تۇگەندەۋگە 77 ملن تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ج.قاسىمبەك.
سونداي-اق مينيستر قالا قۇرىلىسى كاداسترىنىڭ دەرەكتەرىن تسيفرلاندىرۋ ەل بويىنشا 20 پايىزدى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«كوپشىلىك وڭىرلەردە ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار تۋرالى دەرەكتەردى تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى ءارتۇرلى فورماتتاردا قاعاز جۇزىندە كوورديناتتار جۇيەلەرىنە بايلانىسسىز جۇرگىزەدى. وبلىس ورتالىقتارىن قوسپاعاندا ەلدى مەكەندەردىڭ قالا قۇرىلىسى كاداسترى ءىس جۇزىندە قۇرىلماعان. اكىمدىكتەر ۇسىنعان مالىمەتتەر بويىنشا قالا قۇرىلىسى كاداسترىنىڭ دەرەكتەرىن تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى بۇكىل ەل بويىنشا ورتا ەسەپپەن 20 پايىزدى قۇرايدى», دەدى مينيستر. ونىڭ مالىمەتىنشە, بارلىق ەلدى مەكەندەردىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرى مەن كوممۋنيكاتسيالارى قىزىلوردا وبلىسى مەن استانا قالاسىندا 100 پايىز, الماتى قالاسىندا تاۋلى جەردى قوسپاعاندا 80 پايىز تسيفرلاندىرىلعان. «اكىمدىكتەردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قالا قۇرىلىسى كاداسترىنىڭ تسيفرلى دەرەكتەرى قاراعاندى جانە تالدىقورعان قالالارىندا – 100, ورال قالاسىندا – 95, اتىراۋ قالاسىندا – 80, كوكشەتاۋ قالاسىندا – 46, شىمكەنت قالاسىندا – 32 جانە پاۆلودار قالاسىندا 11 قالىپتاستىرىلدى. اقتوبە, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, قوستاناي جانە جامبىل وبلىستارىندا 1ح500 ماسشتابتى كاداستردىڭ تسيفرلى دەرەكتەرى ءىس جۇزىندە جوق», دەدى مينيستر
ءتىل ۇيرەنۋگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ قاجەت
ۇكىمەت وتىرىسىندا «تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ» وتكەن جىلعى قورىتىندىلارىمەن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى ءبولىستى. «جىل سايىنعى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرى تۇرعىنداردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋىندە وڭ ديناميكانى كورسەتتى. 2017 جىلى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى 83,1 پايىزدى قۇرادى. 2016 جىلى كورسەتكىش ءبىرشاما تومەن بولاتىن. ءۇش ءتىلدى مەڭگەرگەن ەرەسەك تۇرعىندار ۇلەسى 22,3 پايىزدى قۇرادى», دەدى مينيستر. ءمينيستردىڭ كولەمدى بايانداماسىنان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى بىرقاتار تاپسىرمالار جۇكتەدى. «تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ وتكەن جىلعى ناتيجەسى جامان ەمەس. مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ەسەپتىك كەزەڭدەگى مونيتورينگى وڭ ءۇردىستىڭ بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. بەلگىلى ناتيجەلەرگە قاراماستان نازار اۋداراتىن كەيبىر ماسەلەلەر بار. بىرىنشىدەن, حالىققا قازاق ءتىلىن اقىسىز, تەگىن ۇيرەتەتىن كۋرستاردىڭ جۇمىسىن بەلسەندى جانداندىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار وزگە تىلدەردى وقىتىپ, ۇيرەتەتىن كۋرستاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت, اقپاراتتىق رەسۋرستار ارقىلى ۇيرەتۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنۋى ءتيىس. بۇل مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسى», دەدى پرەمەر-مينيستر. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تىلدەردى ۇيرەنۋ مەن قولدانۋعا جانە ارنايى ادەبيەتتەردى جارىققا شىعارۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قوماقتى قاراجات ءبولىنىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى حالىقتىڭ اراسىندا كەڭىنەن سۇرانىسقا يە زاماناۋي وقۋ ادىستەمەلىك قۇرالداردى, بالالار كىتاپتارىن باسىپ شىعارۋ كەرەك. «ەكىنشىدەن, قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن بەلسەندى جۇرگىزۋ قاجەت. ءالىپبيدىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋى بويىنشا ءتيىستى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. وسىعان بايلانىستى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدارعا ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ دەر كەزىندە ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. ەربولات اسقاربەك ۇلى, كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىمەن بىرلەسە وتىرىپ, وسى جۇمىستاردى باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
