شارانى اشقان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆ.بوجكو ەل ەكونوميكاسىنىڭ بىرقاتار سالالارىن دامىتۋ مەن ازاماتتارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ءتيىمدى شەشۋدىڭ ماسەلەسىن قاراستىرىپ, جەكەشەلەندىرۋ پروتسەسىن جەدەلدەتۋگە زاڭنامالىق قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا پارلامەنتتە زاڭنامالىق دەڭگەيدە 2015 جىلعى جەلتوقساندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ قابىلدانعانىن ايتىپ ءوتتى.
ۆ.بوجكو جەرگىلىكتى جەردە كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردى جەكەشەلەندىرۋدەگى نەگىزگى ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, وسى ماسەلەگە قاتىستى الاڭداۋشىلىق باسىم.
«جول-ەكسپلۋاتاتسيالىق ۋچاسكەلەر مەن تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى الساق, اتالعان نىساندار كەزىندە جەكەشەلەندىرۋگە شىعارىلعان ەدى. الايدا ونىڭ ءبارى قيرادى, قۇرىدى. سودان اكىمدىكتەر قايتا ءوز يەلەگىنە قايتارۋعا ءماجبۇر بولدى. سونىڭ بارلىعىن قايتا ساتىپ الۋعا تۋرا كەلدى», دەدى ۆ.بوجكو.
ونىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى جەردەگى كوممۋنالدىق كاسىپورىندار قايتادان جەكەشەلەندىرۋگە شىعارىلىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا اتالعان كاسىپورىنداردىڭ باسىم بولىگى جەكە مەنشىككە وتكەن.
«اشىعىن ايتۋ كەرەك, كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردىڭ شىعىنى كوپ. سول سەبەپتى ونداي نىسانداردىڭ جاڭا يەلەرى بىردەن تولەماقىنى كوتەرۋگە كىرىسەدى. بىراق ولار حالىقتىڭ تولەم قابىلەتىن ەسكەرمەيدى. جوندەۋ جۇمىستارىن دا جۇرگىزبەيدى, تەحنيكانى دا جاڭارتپايدى. اقىر اياعىنا حالىق زارداپ شەگەدى. ماسەلەن, جىلدىڭ باسىندا اقمولا وبلىسى زەرەندى اۋدانداعى قونىسباي اۋىلىنىڭ 900-دەي تۇرعىنى ەكى اپتا بويى سۋسىز وتىردى. سەبەبى سۋ قوندىرعىسىن كاسىپكەر جەكەشەلەندىرىپ العان. الايدا اپاتتىق جاعداي كەزىندە ءتيىستى جۇمىستاردى اتقارماعان. الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنداعى قارعالى اۋىلىندا مىڭداعان ادام سۋسىز قالدى. سول كەزدە «قارعالى سۋ» مەكەمەسىنىڭ يەسى ءوز مىندەتىن دۇرىس اتقارا العان جوق», دەدى ۆ.بوجكو.
ۇكىمەت ساعاتىنىڭ تاقىرىبى بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ەلدەگى بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ء«بىرىنشى تولقىن» دەپ اتالاتىن تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى باستالعان باعدارلاما ناتيجەسىندە 43 مىڭنان استام نىسان جەكەشەگە ءوتىپ, ودان تۇسكەن كىرىستىڭ قۇنى شامامەن 360 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن.
بۇدان كەيىن جەكەشەلەندىرۋدى جۇرگىزۋ ماقساتىندا قابىلدانعان جۇيەلى شارالار تۋرالى تارقاتىپ ايتىپ بەردى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, نىساندى نارىقتىق قۇنىمەن ساتۋعا رۇقسات بەرۋ سەكىلدى بىرقاتار ماسەلەلەردى قاراستىرعان زاڭنامالىق وزگەرىستەر قابىلدانعان. «ەكىنشى تولقىندى» ءتيىمدى جۇرگىزۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيانى پايدالانۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«مەملەكەتتىك مەنشىك ءتىزىلىمىنىڭ ۆەب-پورتالىندا ەلەكتروندى فورماتتا ساۋدا-ساتتىق جۇرگىزۋ تۋرالى نورما ەنگىزىلدى. ساتۋشىلار مەن ساتىپ الۋشىلار ءۇشىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ساۋدا-ساتتىقتى جۇرگىزۋ جەكەشەلەندىرۋ وبەكتىلەرىن ساتۋ كەزىندە اشىقتىقتى, جاريالىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى. ۆەب-پورتال تىركەۋشى ورگانداردىڭ بازالارىمەن بىرىكتىرىلگەن», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
سونداي-اق, ساتىلىمداردى كوبەيتۋ جانە ولارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ ماقساتىندا ءار وبەكتىگە جول كارتاسى ازىرلەنگەن. ءىرى كومپانيالاردى ساتۋ جۇمىسى ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ نەمەسە IPO تەتىكتەرى ارقىلى قور نارىعىنا شىعارۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ءمينيستردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل جۇمىستاردى جۇرگىزۋ بارىسىندا حالىقارالىق تاجىريبەگە ءمان بەرىلەدى.
جالپى باعىتتى تانىستىرىپ وتكەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سودان كەيىن جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى بارىسىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلى وعان 168 ۇيىم قوسىلعان. ال پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارى مەن ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ۇسىنىمدارى بويىنشا جەكەشەلەندىرۋ جوسپارىنان 46 ۇيىم الىنىپ تاستالدى.
«قازىرگى تاڭدا جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى 902 نىساندى قامتيدى. بىلتىرعى ءوسىم 122 كومپانيانى نەمەسە 15,6 پايىزدى قۇرادى. كەشەندى جوسپار ىسكە اسىرىلعان ەكى جىل ىشىندە 476 نىسان ساتۋعا قويىلدى. سولاردىڭ ىشىندە 367 نىسان 164,7 ميلليارد تەڭگەگە ساتىلدى. بۇدان باسقا 255 نىسان قايتا ۇيىمداستىرۋ جانە تاراتىلۋ ساتىسىنا قويىلدى. تۇتاستاي العاندا قايتا ۇيىمداستىرىلعان جانە تاراتىلعان نىسانداردى ەسكەرگەندە جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن ورىنداۋ 70 پايىزدان استى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر 461 نىساندى ساتۋ جوسپارلانىپ, سونىڭ 97 پايىزى ورىندالعان. سونداي-اق 289 نىسان ساتۋعا قويىلىپ, ونىڭ 190-ى ءوز يەسىن تاۋىپ, 107,9 ميلليارد تەڭگە قاراجات تۇسكەن.
«جۇرگىزىلگەن ساۋدا-ساتتىق ناتيجەلەرى بويىنشا 2017 جىلى جوسپارلانعان 10 نىسان ءالى ساتىلعان جوق. ولاردى 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ساتۋ جوسپاردا بار. تاعى 162 نىسان قايتا ۇيىمداستىرىلدى نە تاراتىلادى. جوعارىدا ايتىپ وتكەن 190 190 نىساننىڭ 77-ءسى اۋكتسيون ارقىلى وتكىزىلدى. ماسەلەن, باستاپقى باعاسىن تومەندەتۋ ارقىلى 58 ۇيىم جانە باستاپقى باعاسىن جوعارىلاتۋ ارقىلى 19 ۇيىم ساتىلدى. بۇدان بولەك 107 نىسان تەندەر وتكىزۋ, 3-ەۋى تىكەلەي ساتۋ جانە 3-ەۋى ەكى كەزەڭدىك كونكۋرس ارقىلى ءوز يەسىن تاپتى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسى ساتۋعا قويىلعان ءىرى نىساندار تۋرالى دا اڭگىمەلەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, جوسپار بويىنشا 21 نىسان ساتىلىمعا شىعارىلعان. قازىرگى تاڭا سولاردىڭ 14-ءى جەكەشەلەندىرىپ, 61 ميلليارد تەڭگە پايدا تۇسكەن. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ولاردىڭ نارىقتاعى بالانستىق قۇنىنان 20 پايىزعا جوعارى.
«سونىمەن قاتار جەتى ۇلتتىق ءىرى كومپانيانى جەكەشەلەندىرۋ جوسپارعا ەنگەن. سولاردىڭ ۇشەۋىن IPO/SPO-عا شىعارۋ بويىنشا جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, 2018 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا «قازاقتەلەكومنىڭ» اكتسيالارىن ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتىر. «قازاتومونەركاسىپ» پەن «ەير استانانىڭ» اكتسيالارىن 2018 جىلعى ءتورتىنشى توقسانىندا IPO-عا شىعارۋ جوسپارعا ەنگەن. بۇل رەتتە ورنالاستىرۋلاردىڭ تۇپكىلىكتى مەرزىمى كومپانيالاردىڭ قارجىلىق جاعدايى, ماكروەكونوميكالىق احۋالى, شيكىزاتتىڭ الەمدىك باعالارى ەسكەرىلە وتىرىپ بەلگىلەنەتىن بولادى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
قوسىمشا باياندامانى ءماجىلىس دەپۋتاتى, ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆ جاساپ, سالانىڭ بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ول جەكەشەلەندىرۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرىنە قاراماستان, ناقتى شارالار قابىلداۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار ماسەلەلەر بار ەكەنىنە توقتالدى.
جيىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىن جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەسى دە ءسوز بولدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ سوزىنە ساي, بانكتىڭ ينۆەستورى عانا اۋىسادى. قالعان ارتىقشىلىقتارى مەن نەگىزگى ءرولى ساقتالىپ قالماق. «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان تاجياقوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەكەشەلەندىرۋ بارىسىندا بانكتىڭ 49 پروتسەنتى عانا ينۆەستورعا ساتىلادى. ال اكتسيانىڭ 51 پروتسەنتى مەملەكەتتىڭ يەلىگىندە قالادى.
الايدا دەپۋتاتتار سپيكەرلەردىڭ سوزىنە قاناعاتتانعان جوق. ماسەلەن, دەپۋتات ومارحان وكسىكباەۆ مەملەكەتكە پايدا كەلتىرىپ وتىرعان ءتيىمدى مەكەمەلەر نەگە جەكەشەلەندىرۋگە شىعارىلعانىن تۇسىنبەيتىنىن ايتىپ, كەي ماسەلەلەرگە تەرەڭىرەك ۇڭىلۋگە كەڭەس بەردى. حالىق قالاۋلىسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە قاتىستى اقپاراتتاردىڭ حالىققا تۇسىنىكسىز بولاتىنىن جەتكىزدى. مينيستر ت.سۇلەيمەنوۆ ينۆەستور «نۇرلى جەر», «7-20-25» جانە «20 پايىزدىق مەملەكەتتىك سىياقى» شارتتارىن ساقتاۋعا كەلىسكەندە عانا تقجب-نى ساتىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىك وتىرىس بارىسىندا قوعامداعى جەكەشەلەندىرۋدى جۇرگىزۋ بارىسى تۋرالى زاۋرەش امانجولوۆا, پاۆەل كازانتسەۆ جانە تاعى باسقا دا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءوز ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ۇكىمەتتىك ساعاتتىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىمدار قابىلداندى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
