كەلەشەكتى بولجاعان كەمەل جولداۋ

سوناۋ قيىنشىلىققا تولى 90-شى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى اۋقىمدى باعدارلاماسى قابىلدانعان بو­لا­تىن. مىنە, ەندى سول باعدار­لامانىڭ العاشقى ون جىل­دى­عىن قورىتىندىلاپ وتىرعان جايىمىز بار. باستاپ ءبىزدى بيىكتەرگە بۇل جولداۋ – باسقالاردان بولەك ەكەن. ەل ءۇشىن ەسكەرگەنى ەرەك ەكەن. حالىقتىڭ قامىن ويلاپ, كومەك بەرەر ازامات قاي كەزدە دە كەرەك ەكەن. بۇل جولداۋ جالپاق ەلدى دەمەگەندەي, وزگەگە ۇلگى بولار ونەگەمدەي. ۇستىنە اۋىر جۇكتى تيەپ الىپ, تايپالعان – بەتى قايتپاس كەمەلەردەي. بولسا دا جارىپ ءوتىپ تولقىن قانداي, كەزدەسكەن كەمىستىكتى تولتىرعانداي. ونى دا ەسكەرەدى, قوش كورەدى, كەلتىرىپ رەتىنە – ولقىڭ قانداي؟! بۇل جولداۋ—جارقىراعان جاڭالىعى, وياتقان ودان ءارى سانالىنى. بۇل ءوزى وركەن جايعان مەملەكەت. مەڭگەرگەن – ەلباسىنىڭ دانالىعى. قازاقستان گۇلدەندى دارالانىپ, جان-جاعىنا قىرانداي قاراپ الىپ. ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرگەندەي, ەقىۇ-عا ەتكەنى توراعالىق. وسى عوي, ەلىمىزدىڭ وسكەندىگى, وسى عوي, باستان بۇلتتىڭ كوشكەندىگى. ءبارى دە ەلباسىنىڭ بىلگىرلىگى, ەشقاشان شىعارمايمىز ەستەن مۇنى. ءبارى دە ەلباسىنىڭ العىرلىعى, سايرايدى “نۇر-وتان” دەپ ءان بۇلب ۇلى. جەلپىنىپ سارىارقانىڭ سامالىمەن, كوڭىلدە تەربەلگەندەي جاننىڭ گ ۇلى. قولداعان ارداق تۇتىپ اتالاردى, قولداعان بولاشاعىم – انالاردى, تەك قانا قولداپ قويماي, قامقورلىققا ەلباسى الىپ وتىر بالالاردى. جولداۋدىڭ وسى جولعى ءجونى بولەك, قولدايتىن ەل-جۇرتىمدا سەنىم ەرەك. باستايتىن بيىكتەرگە تۋعان ەلدى, دانانىڭ دارا سالعان جولى كەرەك. بەرىسپەي داۋىلعا دا, جاۋىنعا دا, كوركەيدى كۇننەن كۇنگە اۋىل-دالا. تارتامىز دوس كوڭىلمەن, تۋىستىقپەن, بالاسىن بارلىق ۇلتتىڭ باۋىرعا دا. بۇل جولداۋ باستاپ ءبىزدى بيىكتەرگە, ۇناپ تۇر ۇلاعاتى سۇيىكتى ەلگە. حالىقتىڭ اقىل, ءبىلىم, پاراساتى, تۇرعانداي تىنىشتىق بوپ ۇيىپ توردە. بۇل جولداۋ وقىعاندا جانعا جاقىن, قاققانداي قيا-شىڭعا ءان قاناتىن. استانا ەرتەگىدەي الىپ قالا, ەلىمنىڭ ەرلىگىنە تاڭداناتىن. “نۇر وتان” ەل-جۇرتىما باعىت بەرەر, بۇل جولداۋ وقىعاندا شابىت بەرەر. ون جىلدىق جوسپارىما – ىسكە ساتتىك, دۇنيە قازاق ەلىن تانىپ, كورەر! ەلباسى اتىن بۇگىن الەم بىلگەن, تاپپادىم ءور تۇلعانى تەڭەر كىممەن؟ قۋانىپ ەلمەن بىرگە, شىن جۇرەكتەن جولدادىم ويلارىمدى ولەڭ-جىرمەن! توقتارباي قادامباي ۇلى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى. ەسكى سۇرلەۋدەن كەتىپ, جاڭا جول تابۋىمىز كەرەك ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ “جاڭا ونجىلدىق–جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى بيىلعى جولداۋىن تاپجىلماي وتىرىپ تىڭدادىق, ودان كەيىن باسپاسوزدەن تاعى دا مۇقيات وقىپ الدىق. ءبىزدىڭ ءال-اۋقاتىمىز, تۇرمىسىمىز قازىر جامان ەمەس. ەگىن دە, مال دا بار. بىراق ەسكى سۇرلەۋمەن جۇرە بەرسەك, ول جول ءبىزدى الىسقا اپارمايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تابى­سى وسپەي اۋىل قايدان كوركەيسىن؟.. ەندى اۋىل شارۋاشىلىعىنا موينى وزىق ەلدەردەگى جاڭا, ءونىمدى تەحنو­لو­گيالاردى اكەلمەي, ولاردان ءۇي­رەن­بەي ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزدىڭ قايتارى­مى بولمايدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مۇنى بۇرىن دا ايتىپ, ەسكەرتىپ كەلەدى. مەن شارۋاشىلىق باسشىسى رەتىندە مۇنى ءوز تاجىريبەمنەن دە كورىپ وتىرمىن. سوندىقتان سوڭعى جىلدارى استىق دەرجاۆا­لارى­نىڭ ءبىرى كانادا ەلىنە بارىپ, ولاردىڭ ءونىمدى تەحنولوگياسىن كوزبەن كورىپ قايتتىم. جاڭا تەح­نو­لوگياعا لايىق تەحنيكا دا جاڭارۋى كەرەك. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىقتا بۇل ماسەلەنى دە ويلاستىردىق. قازىر جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك­تىڭ ءىستى تەحنيكا پاركى تۇگەلدەي جا­ڭار­­دى, ولاردا گەرمانيادان, كانا­دا­دان اكەلىنگەن تەحنيكالار تۇر. ولار­­دىڭ ارقايسىسى بۇرىنعى ءۇش “ەنيسەي” كومباينىن الماستىرا الادى. سونىمەن قاتار, ىلعال جابۋ تەح­نولوگياسىن ۇيرەندىك. كەيىنگى جىل­دارى قوستاناي وڭىرىندە قۇر­عاق­شىلىق بولعانمەن دە جاڭا تەح­نولوگيانىڭ ارقاسىندا كوزدەگەن تابىسقا قول جەتكىزدىك. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا ىشكى رىنوك­تاعى ازىق-ت ۇلىكتىڭ 80 پايىزى ەلى­مىزدە ءوندىرىلۋى قاجەتتىگىن ماقسات ەتىپ قويدى. ەگەر تالپىنساق بۇل قول جەتپەيتىن شارۋا ما؟ بىزدە جەر دە, ءدان دە, مال دا بار. تەك سونى ۇقساتۋ قاجەت. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق تەك استىق وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلگەن ەدى. ەندى, قارا مال ءوسىرۋدى قولعا الۋدامىز. ەت باعىتىنداعى مال باسىن بەلگىلى دەڭگەيگە دەيىن كوبەيتكەن سوڭ, اۋىلدا ەت بۇقتىرۋ فابريكاسىن اشۋ ويىمىزدا بار. سوندا دۇكەندەرىمىزدىڭ سورەلەرىندە رەسەيدەن نەمەسە باسقا ەلدەردەن شىق­قان بۇقتىرىلعان ەت كونسەر­ۆى­لەرى بۇگىنگىدەي سىقاپ تۇرمايدى. ونىڭ ورنىن ءوزىمىز شىعارعان ونىمدەر الماستىراتىن بولادى. استىق جونىندە دە وسىنى ايتار ەدىم. ساپالى ءداندى شەتەلگە استىق قالپىمەن ەمەس, ۇنداي جىبەرسەك ۇتارىمىز انىق. وبلىستا جاڭا تەحنيكامەن جابدىقتالعان قۋاتتى ديىرمەندەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعى دا ونىممەن بىرگە ادامدارعا جۇمىس تا بەرەدى. ال جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ قاتارى كوبەيسە ءونىم دە, تابىس تا مولايادى. سايران بۇقانوۆ, “كاركەن” جشس ديرەكتورى,  قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى. قوستاناي وبلىسى, مەڭدىعارا اۋدانى. ساليقالى ىستەر ساباقتاستىعى مەملەكەت باسشىسى ن.نازار­باەۆ­تىڭ قازاقستان حالقىنا بيىل­عى جولداۋىنىڭ ەرەكشەلىگى ەلى­مىز­دىڭ الداعى ونجىلدىققا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نىڭ باسىمدىقتارى سارالاپ كور­سەتىلۋىندە دەر ەدىك. بارلىق ماسە­لەلەر مەن مىندەتتەر 2020 جىلدار ەنشىسىندەگى اسقارالى ماقساتتارمەن بايلانىستىرىلىپ وتىر. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ارقاشان الداعىنى انىق بولجاي بىلەتىن­دى­گىمەن ءتانتى قالدىرادى. سوندىقتان دا ەل الدىنا ناقتى, مىندەتتى تۇردە ورىندالاتىن ماسەلەلەردى قويا بىلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇگىنگى دامۋىمىزدىڭ مىقتى, سونىمەن ءبىر مەزەتتە, وسال تۇستارىن اتاپ كور­سە­تىپ, ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ العا جىل­جۋى­مىزدىڭ باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى, عىلىمداعى, الەۋمەتتىك قورعاۋ, ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىنداعى قارىشتى قادامدار, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ مەن ايماقتاردىڭ دامۋىنا قاتىستى مەملەكەتتىك جوسپارلى شارالار ءبىزدىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىمىزدى قالىپتاستىرادى. جولداۋدىڭ يدەولوگيالىق قۋا­تى 2020 جىلدارعا ارنالعان قازاق­ستاندىق قارقىندى قۇرىلىستى قام­تيتىن جانە ءبىزدىڭ ۇنەمى سۇيە­نى­شىمىزگە اينالۋعا ءتيىستى ۇلتتىق ستراتەگيامىزدى بىرىكتىرەتىن 4 قاعيداتتان وزەك الماق. مۇنىڭ تەمىرقازىق مازمۇنى بارشا قازاق­ستان­دىقتار ءۇشىن وتانىمىزدىڭ اسقاق بەدەلى مەن مۇددەسى ماقتانىش سەزىمىنە بولەيتىن قۇندىلىق ەكەنىن جانە بارشامىزدىڭ قوعامنىڭ تۇ­راق­تىلىعى مەن جارقىن قادام­دا­رى­نا جاۋاپتى ەكەندىگىمىزدى بىلدىرەدى. مەنىڭ جەكە باسىم ءۇشىن پرە­زي­دەنتىمىزدىڭ ەلىمىزدى يندۋستريا­لاندىرۋدىڭ جاڭا تابىستارى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ, ول كاسىپورىن باسشىسى نەمەسە قاراپايىم شارۋا ەكەندىگىنە قاراماستان, ورتاق كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسا­تىندىعى جونىندەگى سوزدەرى اي­رىق­شا ماڭىزدى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى, بۇل – ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بو­لاشاعىنا قاتىستى ماسەلە. شىن­دىعىندا, ارقايسىمىز ءوز ورنى­مىزدا ەرىك-جىگەر تانىتساق قانا ورتاق تابىس قامتاماسىز ەتىلەدى. مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ال­دى­مىزعا – پارتيا اكتيۆىنىڭ الدىنا بۇكىل قوعامدى, پارتيانىڭ بارلىق مۇشەلەرىن الداعى ونجىل­دىقتىڭ مىندەتتەرىن تۇسىندىرۋگە جانە ورىنداۋعا باعىتتالعان ناقتى تاپسىرما بەرۋمەن قاتار, بۇل ءىستى شىنايى تۇردە باسقارۋدى جانە ءوز باعدارلاماسى ەتىپ الۋدى جۇكتەدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى ابىرويمەن ورىندالاتىندىعىنا سەنىمدىمىن. عالىم شويكين, “نۇر وتان” حدپ اقمولا وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. اقمولا وبلىسى. ساتىپ الۋشى ەمەس, ساتۋشىعا اينالۋ ۇردىستەرى ەلدىڭ بولاشاعىنىڭ باعىتىن ايقىندايتىن ەلباسىنىڭ جول­داۋ­لارىن حالقىمىز جىل سايىن اسىعا كۇتەدى. ون ساۋساق بىردەي ەمەس. قازاقستاننىڭ قۋاتتى, تابىستى مەملەكەتكە اينالۋ جولىندا ۇكى­مەتكە قانداي تاپسىرمالار بەرىلىپ, مىندەتتەر جۇكتەدى سونى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ تارازىلاۋ ەمەس, ءار جول­داۋدان تەك ماتەريالدىق يگىلىكتەر كۇتىپ ۇيرەنىپ قالعان جۇرت تا بار. سوندىقتان جولداۋدىڭ ءمانى مەن ماقساتىن حالىققا ۇعىندىرۋدا, ون­داعى بەرىلگەن تاپسىرمالار نەگى­زىندە جۇمىس جاساۋدا ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر جاۋاپ­كەرشىلىكتە بولماق. وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن اكتيۆتى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەرىك وسپانوۆ جۇرگىزىپ وتىردى. جينالىستىڭ كۇن تارتىبىمەن تانىستىرعاننان كەيىن وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆكە ءسوز بەردى. “ەلباسىنىڭ ءار جىلعى جول­داۋ­لارى “قازاقستان-2030” ستراتەگيا­سىن كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەت الدىنداعى مىندەتتەردى انىقتاپ, ولاردى ورىنداۋداعى ناق­تىلىعىمەن, ومىرشەڭدىگىمەن ەرەك­شە­لەنىپ, حالىقتىڭ تۇرمىس-ءتىرشىلى­گىن جاقسارتۋعا باعىتتالىپ, كوپشى­لىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, قولداۋىنا يە بولۋمەن كەلەدى”, — دەپ باستادى وبلىس باسشىسى بايانداماسىن. اسقار يسابەك ۇلى ەلباسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگيا­سىنىڭ بەس باعىتىن اتاپ ايتىپ, ارقايسىسى بويىنشا وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تا­رازىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىن جانە ەلدى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىن جاسادى. وبلىستا رەسپۋب­ليكالىق جانە ايماقتىق يندۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسى اۋماعىندا بيىلعى جىلى 8 جوبا جۇزەگە اسى­رى­لاتىن بولادى. وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جالپى قۇنى 55,3 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. وسى قۇرىلىس جۇمىستارىنا بۇگىنگى كۇنى 1975 ادام تارتىلىپ وتىر. كا­سىپورىندار تولىق ىسكە قوسىلعاندا 2 200 جۋىق ادام تۇراقتى جاڭا جۇ­مىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. اتالعان ينۆەستيتسيالىق جوبا­لار­دىڭ ۋاقتىلى ىسكە قوسىلۋىن با­قىلاۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمى باسشىلىعىمەن شتاب قۇرىلىپ, تۋىنداعان وزەكتى ماسەلەلەر تىزبەگى جاسالىپ, ولاردى شەشۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرما بەرىلدى. يندۋستريا جانە كاسىپكەرلىك باسقارماسى اۋدان جانە قالا اكىمدەرىمەن ءبىر­لەسىپ, وبلىس كولەمىندە الداعى بەس جىلدا ىسكە اسىرىلاتىن ينۆەستي­تسيالىق جوبالاردى ناقتىلاۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, 2010-2014 جىل­دارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەم­لە­كەت­تىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلاتىن ينۆەستيتسيالىق جو­بالارمەن تياناقتى جۇمىس جاساۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن ءار  جوبا بويىنشا ناقتى ءىس-شارالار قابىلداناتىن بولادى, – دەپ ءسوزىن ساباقتادى اكىم. وبلىستا “وڭتۇستىك” ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماعى بار. اتاعى دارداي بولعانىمەن, اتى بار دا زاتى جوقتىڭ قاسى. وبلىس باس­شى­سى بۇرىنعى باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتۋدى جالعاستىرىپ, جاڭا زاڭ جوباسىنا تەك توقىما سالاسىن عانا ەمەس, جالپى اۋىل شارۋاشىلىعىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامى­تا­تىنداي ۇسىنىستار بەرۋدى كوزدەي­تىندىگىن ايتتى. بۇل, ارينە, ارناۋلى ايماقتىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, ارتاراپتاندىرۋعا قىزمەت ەتەر ەدى. بۇدان ءارى وبلىس باسشىسى ەكونو­مي­كانىڭ قوزعاۋشى كۇشى كاسىپ­كەرلىكتى ءارتاراپتاندىرۋ, بىرىڭعاي كەدەندىك تاريفتەر, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ جونىندەگى جۇ­مىستاردى جىلىكتەپ بەردى. بايلىقتىڭ ۇلكەنى – حالىق. حال­ىقتىڭ دەنساۋلىعى, ءبىلىم الۋى جانە الەۋمەتتىك قولداۋلارعا يە بولۋى ەلباسى جولداۋلارىنىڭ نەگىزگى ءتىنى. وبلىستا 2009 جىلدىڭ سوڭىندا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­داردىڭ سانى 244-كە جەتىپ, وعان 28589 بالا قامتىلدى. 2010 جىلى 7 مىڭداي ورىنعا 118 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم ۇيىمدارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ, بالاباقشامەن قامتۋ 18% قۇراماق. – بۇل كورسەتكىش ءبىزدى قاناعات­تان­دىر­مايتىنى بەلگىلى, – دەدى وبلىس باسشىسى. سەبەبى, ءالى 35416 بالا بالاباقشا كەزەگىندە تۇر. وڭ­تۇس­تىكتەگى بالا تۋىلىمى كورسەت­كىشتەرىنىڭ جىلدان-جىلعا ءوسۋى بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىزدى شي­راتا ءتۇسۋدى تالاپ ەتەدى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى, اۋدان, قالا اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, تياناقتى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, وبلىستىق “بالاپان” باعدارلاماسىن 1 اي كولەمىندە وبلىس اكىمدىگىنىڭ بەكىتۋىنە ۇسىنۋ جونىندە ءتيىستى تاپسىرما الدى. سوعان سايكەس قالا, اۋدان اكىمدەرى وزدەرىنىڭ ايماقتىق باعدارلاماسىن جاساپ, ىسكە اسىرۋلارى قاجەت. بايانداماسىندا جولداۋعا باي­لانىستى تاپسىرمالاردى سالا-سا­لاسىمەن جىلىكتەگەن وبلىس باس­شىسى “پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – تاۋەل­سىز قازاقستان! وسى سوزدەردىڭ ما­عىناسىنا جەتە تۇسىنگەن ءاربىر قازاقستاندىق ازامات قوعامداعى ءوز ور­نىن, جاۋاپكەرشىلىگىن تولىق­قان­دى سەزىنە ءبىلۋى, سوعان سايكەس جالپى حالىق, مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز”, – دەپ ءسوزىن اياقتادى. باياندامادان كەيىن ءسوز العان “نۇر وتان” حدپ وقو فيليالى ءتور­اعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ وبلىستاعى ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق بىرلەس­تىكتەردىڭ ەل مۇددەسى جولىندا ءبىر تۋدىڭ استىندا تابىلۋى قاجەتتىگى جونىندە وي تولعادى. بۇل رەتتە پار­تيانىڭ وبلىستاعى فيليالى جاندى جۇمىس جاساپ وتىرعاندىعىن, بار­لىق سالاداعى بەلسەندىلىگىن اتاپ ايتتى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ پروكۋرورى بەرىك قۇلتاەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمى­سىن ۇيلەستىرۋدەگى ويلارىن القاعا سالدى. قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋدەگى جاقسى ناتيجە بەرگەن قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسىن ءتىزدى. الايدا, كاسىپكەرلەر ءوز قۇقىعىن زاڭمەن قورعاۋ جاعىنا ءالى دە سەنبەستىكپەن قارايتىنداي. “سەنىم تەلەفونىنا” ەكى رەت قانا قوڭىراۋ شالىنعاندىعى سونىڭ ايعاعى دەيدى ول. قالا, اۋدان پروكۋرورلارىن كونكۋرستىق نەگىزدە قويۋدى جاقتاعان وب­لىس­ باس پروكۋرورى باسقا قۇرىلىمدار دە­مو­كرا­تيالىق ءۇردىس پەن قىزمەتكە ادالدىقتى بىزدەن ۇيرەنسىن, ءبىز سون­داي قىزمەتكە لايىق بولامىز دەگەن سىڭايدا ءسوزىن اياقتادى. وبلىستىق اۋرۋحا­نانىڭ باس دارىگەرى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى مۇقان ەگىز­باەۆ ءۇشىنشى مارتە دەپۋتات مان­داتىنا يە بولعان حالىق قالاۋلىسى. “مەن 1998 جىلى وب­لىس­تىق ءماس­ليحاتتىڭ دەپۋتات­تى­عىنا سايلاعان­دا وبلىستىڭ بيۋدجەتى 24 ملرد. تەڭگە عانا ەدى, قازىر 200 ملرد. تەڭ­گەدەن استى. بۇل – مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋەتىنىڭ قانشا­لىقتى ارتقان­دىعىنىڭ كورىنىسى” – دەدى ول. اۋرۋ­حانالار سالىنىپ جا­تىر, ەسكىلەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋدە. جاڭا كلينيكالار پايدا­لانۋ­عا بەرىلۋدە. ال, جاڭا كاردي­و­ور­تالىقتىڭ زاما­ناۋي جاڭا قون­دىر­عىلارى كورشى مەملەكەتتەردىڭ ەشبىرىندە جوق. دەن­ساۋلىق سالا­سىنا ايرىقشا نازار اۋدارعانى ءۇشىن دارىگەرلەر قاۋىمى اتىنان ەلباسىعا ەرەكشە راحمەت ايتامىز دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-ءدىڭ پرورەكتورى ا.پروتاپوۆ ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ شاكىرتتەرگە ءبىلىم بەرۋدە حالىقارالىق ستاندارتقا الدەقاشان كوشكەنىن ايتتى. بەلگىلى ءبىر سالالار بويىنشا ماگيسترلار وقمۋ جانە گەرمانياداعى گامبۋرگ ۋنۆەرسي­تەتىنىڭ ديپلومىن قوسا الادى. ءوندىرىس ورىندارىمەن كەلىسىم-شارت تۇزىلگەن, بۇل كادر دايىنداۋدا ءۇل­كەن كومەك. ۋنيۆەرسيتەتتەگى تەحنو­پارك كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن ءورىس­تەتۋگە جانە جاڭا بيزنەس كوزىن تا­بۋىنا جاردەمدەسەدى. اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىندا دا الدىنداعى ارىق-تۇرىق مالعا ءماز بولماي, جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى اسىلداندىرۋدىڭ ءجونىن ايتتى. جاستار اتىنان شىققان ستۋدەنت گۇلنۇر اقانوۆانىڭ ۇسىنىسى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وي ەدى. وبلىس جاستارىنىڭ قۇمىرسقا يلەۋىندەي بولعان “جاستار سارايى” كەزىندە وپەرا جانە بالەت تەاترىنا اينالىپ كەتكەن بولاتىن. جينالىستى قورىتىندىلاعان وبلىس باسشىسى جاستاردى مازالاپ جۇرگەن ءجايتتى شەشۋدى ءوزىنىڭ دە كوپتەن ويلاستىرىپ جۇرگەندىگىن ايتتى. بيىل وبلىستا تالانتتى جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا “جاستار ورتالىعى” اشىلادى. ۋادە بەرسە ۇدەسىنەن شىعاتىن اكىمنىڭ ءوز جاعدايلارىن ويلاپ ءجۇر­گەنىنە جاستار جاعى قۋانىسىپ قالدى. ەلباسى قازاقستاننىڭ بو­لاشاعى ءبىلىمدى ۇرپاقتىڭ قولىندا ەكەندىگىن ءجيى ايتادى. جاستاردى قولداۋ – ەلدىڭ بولاشاعىن كەمەل ەتۋ. جول­داۋداعى تاپسىرمالار مەن مىندەت­تەردى ورىنداۋ بارىسى وسىن­داي جاقسىلىقتاردان باستاۋ الىپ جاتىر. باقتيار تايجان, شىمكەنت. شيكىزاتتان — ەكسپورتتىق الەۋەتى بار ونىمگە ەلباسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنا ارنالعان وبلىس اكتيۆى بولىپ ءوتتى. ونى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ جۇرگىزدى. العاشقى ءسوز كەزەگىن ءوزى الدى. ەلىمىز, ونىڭ ىشىندە جامبىل وبلىسى پرەزيدەنت قويعان ءمىن­دەت­تەردى ورىنداۋدا ۇنەمى بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا داعدارىستان دامۋ جولىنا تۇسكەن ءوڭىر كوپتەگەن تابىستارعا قول جەت­كىزىپ وتىر. بۇل ەڭ الدىمەن مەم­لە­كە­تىمىزدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتى قالىڭ ەلدىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسى ەكەنى بەلگىلى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر­دەگى “جول كارتاسى” باعدار­لا­ماسى اياسىندا 276 ينۆەستيتسيالىق جوبالار ىسكە اسىرىلدى, 13 مىڭ­نان استام جۇمىس ورنى اشىلىپ, 12 مىڭ 746 ادام جۇمىسقا ورنالاستى. بۇل جۇمىستار بيىل دا جالعاسادى. بيىل “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا 207 ينۆەس­تيتسيالىق جوبا­نى ىسكە اسىرۋعا 8 ملرد. 598,1 ملن. تەڭگە بولىنەدى. ين­ۆەستيتسيالىق با­عىتتار بويىن­شا 8 مىڭ 489 جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. – ەلباسى بيىلعى جولداۋ­ىن­دا الداعى 10 جىلداعى ەكونومي­كا­لىق دامۋدىڭ ماقساتىن جانە وسى با­عىت­تا اتقاراتىن ءىسىمىزدى اي­قىن­داپ بەردى. ونجىلدىقتا ەلىمىزدىڭ دامۋى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءبا­سەكەگە قابىلەتتى­لىگىن ارتتىرۋ ەسە­بىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. ياعني, پرەزيدەنت ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارت­تى­رىپ, يننوۆاتسيالاردى ەن­گىزۋدى ءمىن­دەتتەپ وتىر, – دەدى قانات بو­زىمباەۆ. وبلىستا يندۋستريالىق-ين­نو­ۆا­­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ايا­سىندا قۇنى 50 ملن. اقش دول­لارىنان اساتىن وبلىستىڭ 7 ين­ۆەستيتسيالىق جوباسى رەسپۋبلي­كا­لىق يندۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزۋگە  ۇسى­نىل­دى. ولاردىڭ ارا­سىندا “تاراز مەتاللۋرگيالىق زاۋى­تى”, “مىڭ­ارال تاس كومپا­ني”, “ەۆروحيم – ۋدوبرەنيە”, ء“TENىR-ءLOGىSTىK”, “حانتاۋ تسەمەنت زاۋىتى”,  “كاز­فوسفات”-2 سياقتى جوبالار بار. ال ايماقتىق كارتاعا ەنگىزۋ ءۇشىن 12 ينۆەس­تيتسيالىق جوبا ءازىر بولىپتى. وبلىستا جالپى قۇنى 807 ملرد. تەڭگەگە 19 ينۆەستيتسيالىق جوبا­دان پاكەت قۇرىلعان. ەلباسى جولداۋىندا ۇكىمەتكە بيىلعى جىلدان باستاپ وڭىرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندە ءبىر­ىڭعاي بيۋدجەتتىك باعدارلاما ەن­گىزىلەتىنى ايتىلعان. ونى “بيز­نەس­تىڭ جول كارتاسى-2020” دەپ اتاۋدى ۇسىنعانى دا بەلگىلى. وسى ورايدا وتكەن جىلى وبلىستاعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ بەلسەندى سۋبەك­تىلەرىنىڭ سانى 5,7 پايىزعا, ولاردا قىز­مەت جاسايتىن ادام سانى 2,3 پايىزعا ءوسىپ, 110 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونى­مى وندىرىلگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, اگرو­ونەركاسىپ سالاسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ناقتى باعدارلا­ما­لار­دى قولعا الۋ, ءىس-شارالار قا­بىل­داۋ, ول ءۇشىن شەتەلدىك جانە جەكە ين­ۆەستيتسيالار تارتۋ قاجەت. ءوڭىردى دا­مىتۋ ءۇشىن رەفورمالار جاساۋ, ونىڭ نەگىزگى تىرەگى حيميا ونەر­كاسىبى, مەتالل ونەركاسىبى كە­شەنى, اگرارلىق جانە قۇرىلىس ما­تە­ريالدارى يندۋسترياسى دا نا­زار­دان تىس قالماعانى ءجون. اسىرەسە, الداعى ۋاقىتتا شيكىزاتقا ەمەس, ءتۇر­لى ونىمدەر وندىرۋمەن,  ونىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋمەن, ءسويتىپ جوعارى ساپالى ونىمدەر شىعاراتىن كاسىپ­ورىندار قۇرۋمەن اينالىسقان ءتيىمدى بولماق. – جامبىلدىق بيزنەسمەندەرگە بيداي, مال, ەت جانە شيكى ءسۇت ەمەس, ودان جاسالاتىن سان الۋان ءونىم­دەر شىعارۋ ارقىلى پايدا تا­بۋعا كوشۋ كەرەك. مۇنىڭ ءبارى جولداۋدا اي­تىلعان. ەندەشە, ون­داعى مىندەت­تەردى ورىنداۋ سىزدەر مەن بىزدەردىڭ مىندەتىمىز. جول­داۋ­داعى نەگىزگى ءما­سەلەلەر وبلى­سى­مىزدا كەڭ كولەمدە ناسيحاتتالىپ, سونىمەن بىرگە, ىسكە اسىرىلۋى قاجەت. ءبىز وبلىستىڭ ەكو­نومي­كاسىن وركەندەتۋ ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتۋگە ءتيىسپىز. بىزگە ناتيجە كەرەك. ول حالىققا كۇش-قۋات بەرۋى كەرەك, – دەدى وبلىس اكىمى. ايماقتىڭ كاسىپكەرلەرىمەن بيزنەس-فورۋم وتكىزىپ, ولارعا بەلگىلى ءبىر ءتيىمدى شارتتاردى ۇسىنۋ, جاعداي جاساۋ جانە ەڭ باستىسى – بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى جاساماۋ, قايتا كومەك قولىن سوزۋ دا اي­تىلدى. سونىمەن بىرگە, وبلىستا الداعى ۋاقىتتا قۋاتتى كاسىپكەرلىك كلاستەر قۇرۋ كوزدەلسە, بۇعان وبلىس اكىمدىگى تەرەزەسى تەڭ ارىپتەس رەتىندە كومەك قولىن سوزىپ,  مەملەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىكتىڭ مەحانيزمىن ىسكە اسىرماقشى. اكتيۆتە مىنبەگە شىققان اردا­گەر المۇقان يساقتىڭ ءسوزى مەن پىكىرى كوپشىلىكتىڭ كوكەيى­نەن شىقتى. ول وتكەن جىلعى جولداۋ مەن بيىلعى جولداۋدىڭ ءوزارا ساباقتاستىعىن, ءبىر-ءبىرىنىڭ زاڭدى جالعاسى ەكەنى ايتا كەلىپ, جەر كولەمى جونىنەن الەمدە 9-ورىندى الاتىن, تابيعي بايلىعى وتە مول, بىراق حالقىنىڭ سانى نەبارى 16 ميلليوننىڭ توڭىرە­گىندە عانا بولاتىن ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن ونىڭ تاۋەلسىزدىگىنە سىزات تۇسىرمەۋ باستى پارىز ەكەنىن ەسكە سالدى. “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماسات بەرىك جول­داۋ­دىڭ ەل تاعدىرىنداعى الار ورنىن اشىپ كورسەتۋ تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. وبلىس اكتيۆىندە, سونداي-اق, قالالىق, سول سەكىلدى اۋىلدىق جەر­لەردەگى بالالاردى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, “بالاپان” ارنايى باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ىسكە اسى­رۋ­عا كىرىسۋ, جاستارعا قامقورلىق جا­ساۋ, سوعىس ارداگەرلەرىنە جاردەم­دەسۋ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ, سالاماتتى ءومىر سالتى مەن بۇقا­رالىق سپورتتى دامىتۋ ءۇشىن ار­نايى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ جايى دا ۇمىت قالعان جوق. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى. جولداۋ جولدارىن جۇرتشىلىققا جەتكىزۋ باعىت ايقىن, باستاما باياندى كەشە اقتوبە قالاسىنداعى مۇناي قوندىرعىلارى زاۋىتىندا “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ  “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ءور­لەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىن­­دىكتەرى” اتتى قازاقستان حال­قى­نا جول­داۋىن قولداۋ مەن كەڭ اۋ­قىمدا نا­سيحاتتاۋعا ارنالعان فورۋ­مى ءوت­كىزىلدى. فورۋمعا قاتىسۋشىلار اراسىن­دا وندىرىستىك كاسىپورىندار جۇ­مىس­­شى­لارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى, زيالى قاۋىم, بارلىق دەڭگەيدەگى ءماس­ليحات دەپۋتاتتارى, ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار, “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ وكىلدەرى, ستۋ­دەنتتەر, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى بول­دى. ۇراندار مەن ترانسپارانتتار كوتەرگەن اكتسياعا قاتىسۋشىلار “نۇر وتان”حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىع­ماتۋلين مەن وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ باس­تا­عان قوناقتاردى سالتاناتتى جاع­داي­دا قار­سى الدى. اكتسيادا ءسوز العان نۇر­لان نىع­ماتۋلين ەلبا­سى­نىڭ قا­زاقستان حالقىنا بيىلعى جول­داۋ­ىن تاريحي ماڭىزى زور قۇجات دەپ با­عالادى. بۇل جولداۋ­دىڭ بۇدان بۇ­رىنعى جول­داۋلاردان ەرەك­شەلىگىنە توق­تالدى. بۇعان دەيىنگى جولداۋلار  ءبىر جىلدىڭ اياسىندا اتقارىلار شارۋالاردى قاراستىرىپ كەلسە, ەندى تاياۋداعى ون جىلعا  باعدار ۇس­تال­عانىن, سون­داي-اق ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى جولدارىن ايقىن­داپ بەر­گە­نىن جەتكىزدى. ول ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ اقتوبەنى ەل ەكونومي­كا­سى­نىڭ لوكوموتيۆى دەپ باعالاعانىن تاعى ءبىر ەسكە تۇسىرە وتىرىپ, ءوڭىر­دە جالپى سوماسى  6 ملرد. دوللار بو­لا­تىن جيىرمادان استام يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى. مۇنىڭ ءوزى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىگىنىڭ, تا­بي­عي رەسۋرستارىنىڭ مول ەكەن­دى­گىنە دالەل بولاتىنىن ايتتى. “نۇر­­سۇل­تان ءابىش ۇلى ۇسىنعان ناقتى ءىس-قي­مىل جوسپارى قازاق­ستاندىقتاردى ءتۇرلى سالادا الەمدىك جە­تىستىكتەرگە ساي ەتىپ قانا قوي­ماي, سول جەتىس­تىكتەردى ءوزىمىزدىڭ جا­ساۋىمىزعا جول اشادى. الداعى ون جىلدىڭ ءمىن­دەتتەرى “نۇروتان” حدپ-نىڭ جاڭا ءارى نەگىزگى باع­دارلاماسى بولادى”, دەپ تۇيىندەدى ءوز ويىن نۇرلان نىعماتۋلين. وبلىستىق مۇگەدەكتەر قوعامى­نىڭ توراعاسى, ۇلى وتان سوعى­سى­نىڭ ارداگەرى فەدور چەمودانوۆ ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ, ازاماتتىق ۇستانىمىنىڭ ارقا­سىن­دا قول جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ونىڭ تاپسىرمالارىن تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ ورىنداپ كەلە جاتقان وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆتىڭ اتىنا دا جىلى لەبىز ايتتى. اقتوبە كولىك  كوممۋنيكاتسيا جانە جاڭا تەحنولوگيالار كوللەد­جى­­نىڭ ديرەكتورى جەڭىسگۇل مۇحام­بەتپايىزوۆا پرەزيدەنتتىڭ سترا­تە­گيالىق باعدارلاماسىندا جوسپار­لانعان ماڭىزدى جوبا “باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي” كولىك جولى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن مامان­داردى دايارلاۋعا باسا نازار اۋدار­سا, اقتوبە پەداگوگيكالىق ينس­تي­تۋتى­نىڭ ستۋدەنتى مانشۇك ءدۇم­باەۆا جاستار ماسەلەسىنە توقتالدى. وبلىس اكىمى  ەلەۋسىن ساعىن­دىقوۆ ەلباسى جولداۋىندا باع­دار­­­لانعان جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ­دىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار ەكە­نىن, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ال­عى­شارت­تارى جاسالعانىن  بايان­دادى. ول سون­داي-اق جولداۋداعى العا قويىل­عان مىندەتتەردى بۇل­جىت­پاي ورىنداۋ قاجەتتىگىن, دا­مى­عان ەلۋ ەل ەمەس, العاشقى ون­دىق­تارعا باعدار ۇستاۋ كەرەكتىگىن اڭگى­مەلەدى. ەلىمىزدىڭ داعدارىستى ەڭ­سەرە وتىرىپ, دامۋعا باعىت ۇستاپ وتىرعانى ەلباسىنىڭ كورەگەن سايا­ساتىنان باستاۋ الىپ جاتقانىنان مىسالدار كەلتىردى. ەلباسى جول­داۋىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە قىزمەت ەتە­تىن ماڭىزدى قۇجات دەپ باعالادى. سونىمەن, اقتوبەلىكتەر كەشە ەل پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋداعى بارلىق تاپسىرمالارىن مەرزىمىنەن بۇرىن, ياعني العاشقى 5 جىلدا ورىنداۋ نيەتتەرى بار ەكەنىن مالىمدەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى ءۇشىن جاقسى ۇلگى بولا الار ەدى. سول كۇنى “نۇر وتان”حدپ اق­توبە وبلىستىق فيليالىنىڭ كە­زەكتەن تىس 11 كونفەرەنتسياسى بو­لىپ, وندا فيليالدىڭ جاڭا توراعا­لىعىنا وبلىستىق ءماسلي­حاتتىڭ حاتشىسى بالعالي ورداباەۆ سايلاندى. كونفەرەن­تسيادا فيليال ساياسي كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا وزگەرىس­تەر ەنگىزىلدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە. ارداگەرلەر ريزاشىلىعى سوناۋ قيىنشىلىققا تولى 90-شى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى اۋقىمدى باعدارلاماسى قابىلدانعان بو­لا­تىن. مىنە, ەندى سول باعدار­لامانىڭ العاشقى ون جىل­دى­عىن قورىتىندىلاپ وتىرعان جايىمىز بار. ال سول العاشقى ون جىل­دىقتىڭ قورىتىندىسى كوڭىل مارقايتادى. ونى باسقا ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشى­مى­نەن دە ايقىن اڭعارۋعا بولا­دى. ايتالىق, وسى جىلدار ءىشىن­دە زەينەتاقى مولشەرى جىل ساي­ىن ءوسىپ وتىردى. اسىرەسە, سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ زەينەتاقىسى ەسەلەپ ءوستى. بيىلعى جىلى, ياعني ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا ونىڭ مولشەرى ءبىرشاما ارتتىرىلدى. ەندى, مىنە, وسى اتاۋلى مەرەكەگە وراي مەملەكەت تاراپىنان ءار سوعىس ارداگەرىنە 65 مىڭ تەڭگە سىياقى بەرىلەتىندىگىن ءبىلىپ وتىرمىز. مەنىڭشە, بۇرىنعى وداققا قاراستى ەلدەردىڭ ىشىنەن ەڭ الدىمەن وسىنداي يگى شەشىم جاساعان ءبىزدىڭ مەملەكەت بولار, ءسىرا. مىناداي داعدارىستى جاع­دايدا زەينەتاقى مەن باسقا دا الەۋمەتتىك كومەكتەردىڭ, سونى­مەن بىرگە, جالاقىنىڭ مولشە­رىن ارتتىرماسا, كەمىتپەي كەلە جاتقان دا ءبىزدىڭ ەل. ەندەشە, كەي جاعدايلارداعى ۇساق-تۇيەك كەمشىلىكتەرگە بولا رەنىش ءبىلدىرۋدىڭ ءجونى جوق دەپ بىلەمىن. سوندىقتان ەندىگى جەردە بەرەكە, بىرلىگىمىزدى ساقتاي بىلەيىك دەگىم كەلەدى. سوندا ەلباسىمىزدىڭ قازاقستاندىقتارعا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا ايتىلعان­داي, كەلەر ونجىلدىققا, ياعني 2020 جىلعا دەيىنگى مەجەلەپ وتىرعان اسۋدىڭ دا ەش قيىن­دىق­سىز الىناتىندىعىنا ءوز باسىم كامىل سەنەمىن. داۋىلباي ىسماعۇلوۆ,  وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك. سەمەي. ىنتىماعى ورنىقتى ەلدىڭ بولاشاعى بەرەكەلى ءاربىر سانالى جاندى ەل كەلەشەگى تولعاندىرادى. ءسال شەگىنىس جاساساق, وسىدان ەكى جىل بۇرىن الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قاتتى سوققىسى جەر جۇزىندەگى الپاۋىت مەم­لەكەتتەردى دە, دامۋشى ەلدەردى دە ابىرجىتىپ تاستاعان بولاتىن. قاي كەزدە دە تىعىرىقتان جول ىزدەۋ, ءۇمىت ارتىپ وتىرعان حالىقتى قيىن­دىقتان امان الىپ شىعۋ ەل باسقارىپ وتىرعان ازا­ماتقا جۇكتەلەتىن اۋىر دا وتە جاۋاپتى مىندەت ەكەنى انىق. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سول تۇستا ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, ۇلتتىق قوردان قوماقتى قارجى ءبولدىرىپ, ەلىمىزدىڭ بانك جانە قارجى سالاسىن قورعاۋ ءۇشىن دارعارىسقا قارسى ناقتى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. ەلباسى پارلامەنت الدىنا قارجى داعدارىسىنا قارسى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن كوپتەگەن زاڭ­داردى جەدەل قابىلداۋدى جۇكتەدى. دەپۋتاتتىق كورپۋس وسى مىندەتتەردى دەر كەزىندە ورىنداپ شىقتى. وتكەن جىلى 2 قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتىڭ ءۇشىنشى سەسسياسىن اشقاندا ەلدىڭ جاعدايىنا توقتالا كەلىپ, دەپۋ­تاتتاردىڭ ەكىنشى سەسسياداعى جۇمىسىن جەمىستى بولدى دەپ باعالادى. “پارلامەنتتىڭ ەكىنشى سەسسيا كەزىندەگى ساپالى جۇمىسى الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى جەدەل شەشۋ, جاھاندىق قارجى داعدارىسىنىڭ كەلەڭسىز سال­دارلارىن ەڭسەرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز جاساپ بەردى. وتكەن كەزەڭدە تۇراقتاندىرۋ شارالارىنا مەملەكەت 19 ميلليارد دوللار جۇمسادى, بۇل ەل ءىجو-ءسىنىڭ 14 پايىزىنا سايكەس كەلەدى. بۇگىننىڭ وزىندە ءبىز قابىلدانعان شارالاردىڭ وڭ ناتيجەلەرىن سەزۋدەمىز. بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك سالانى نىعايتۋ مۇمكىن بولدى. ءبىز مەملەكەتتىڭ حالقىمىزدىڭ الدىنداعى بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ساقتاپ قالدىق. مۇندا حالىق­تىڭ وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتىلۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ ۇلكەن ءرول اتقاردى, وعان 191 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى”, – دەدى قىركۇيەكتە ەلباسى ن.نازارباەۆ. ەل بولىپ, ىنتىماقتى تۇردە اتقارىلعان قىرۋار ىستەردىڭ ارقاسىندا الەمدى تەڭسەلتىپ تاستاعان قارجى داعدارىسىنىڭ اۋىر سوققىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كوپ بىلىنە قويعان جوق. كوپتەگەن قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىستار توقتاپ قالعانى انىق. الايدا, ول ءجوندى-ءجونسىز جوسپارلانىپ, تەك قانا مول قارجى جيناۋدى كوزدەگەن قۇرى­لىس كومپانيالارىنىڭ كارتادان تۇرعىزعان قالاشىق سەكىلدى بولجامدارىنىڭ ءبىر كۇندە كۇيرەپ, قۇلاعانىنا جۇرتشىلىق كۋا بولدى. سول كەزدە پاتەردىڭ ءاربىر شارشى مەترى دە قارقىنداپ ءوسىپ بارا جاتتى. ول كەزدەگى قاتە­لىك­تىڭ ءبىرى الداعى ەكى-ءۇش جىلدا سالىناتىن ۇيلەردىڭ قاراجاتىن حالىقتان جيناپ الىپ, سول قارجىعا ءبىر-ەكى جىل بۇرىن اقشاسىن تولەپ قويعانداردىڭ ۇيلەرىن سالۋ ءتاسىلى ەدى. قۇرىلىسقا قاتىسى جوق كومپانيالار دا ءۇي سالىپ, ەكى ارادا مول پايدا تابۋ جولىنا ءتۇسىپ كەتتى. وسىنىڭ ءبارىن زاڭمەن رەتتەۋ قاجەت بولدى. سوعان وراي ۇلەسكەرلىككە قاتىستى زاڭ­دارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وتكەن جىلعى ءشىل­دە­نىڭ 14-ءى كۇنى مەملەكەت باسشىسى “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرى­نە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭعا قول قويدى. ەندىگى جەردە قۇ­رىلىس سالاسىندا ونداي زاڭسىزدىقتارعا جول بەرىلمەيدى دەگەن سەنىمدەمىز. ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, داعدارىس كەزەڭى – دۇرىس شەشىمدەر قابىلداۋ ۋاقىتى بولدى. بيىلعى جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ ازا­ماتتاردىڭ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى­نىڭ, مەملەكەت پەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ تەڭ قۇقىلى ارىپتەستىگى قاعيداتىن پايدالانۋ قاجەتتىگىن ايتتى. جىل سايىن مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جول­داۋىن اقپان ايىنىڭ سوڭىندا نەمەسە ناۋرىزدىڭ باسىندا جاريا ەتەتىن ەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى جولى جولداۋىن جىلدىڭ باسىندا, قاڭتاردىڭ 29-ى كۇنى جاريا ەتتى. بۇل جولداۋدىڭ ەرەكشەلىگى وتە مول. بۇعان دەيىنگى جولداۋلاردا ەلدىڭ ءبىر جىل ىشىندەگى جانە تاياۋ كەزەڭدەگى اتقاراتىن نەگىزگى ءىس-شا­رالارى, قابىلداناتىن زاڭدارى باسا كورسەتىلىپ كەلدى. ال بۇل جولى ەلدىڭ الداعى ون جىلعا كوزدەگەن مەجەلى مىندەت­تەرى ايقىنداپ بەرىلدى. ەلباسى ەكى-ءۇش جىلعا عانا بولجام جاساپ, الەمدىك قارجى ىقپالىنىڭ سوڭىنان ەرىپ جۇرە بەرۋگە بولمايتىنىن مەڭزەپ وتىرعانىن تۇسىندىك. بۇل جولداۋداعى مىندەتتەر 2020 جىلعا دەيىنگى ەلدىڭ اسۋعا ءتيىستى بەلەستەرىن كورسەتسە, ونىڭ ارعى جاعىندا 2030 جىلعا دەيىنگى ونجىلدىق كەزەڭنىڭ تۇرعانىن انىق بايقاۋعا بولادى. الداعى ون جىلدىققا جا­ساعان قارىشتى قادامىن قازاقستان بارىس جىلى باستاپ وتىر. جانە دە ەل ابىرويىن اسىر­عان, قازاق حالقىنىڭ بەيبىتشىلىك سۇيگىش, باۋىر­مال, ونەرلى ەكەنىن الەمگە تانىتاتىن ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەلى مىندەتىمەن باستادى. بۇل دا جاقسىلىقتىڭ نىشانى دەپ بىلەمىز. حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ – ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە. ەلباسى ءاربىر سويلەگەن ءسو­زىن­دە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا, ياعني زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە, كوپ بالالى انالارعا, قامقورلىقسىز قالعان جان­دارعا قولداۋ كورسەتۋگە, تۇرعىنداردىڭ دەن­ساۋ­لىعىن ارتتىرۋعا, جاستاردىڭ ءبىلىمىن جەتىل­دىرۋگە باسا كوڭىل ءبولىپ, ۇكىمەتكە ناقتى ءمىن­دەتتەر جۇكتەپ كەلەدى. وسى ماقساتتى دۇرىس ءتۇسىن­گەن پارلامەنتشىلەر دە الەۋمەت ءۇشىن ماڭىزى زور زاڭداردى ساپالى تۇردە جانە ۋاقتىلى قابىلداۋعا اتسالىسىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون. جولداۋدىڭ ءاربىر بولىگىندە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن ءىس-شارالاردىڭ اتقارىلۋى جونىندە ايتىلدى. ايتالىق, ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ – حا­لىق­تىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ دەگەن ءسوز. قازاق­ستانعا ينۆەستيتسيانىڭ كەلۋى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ – وسىنىڭ ءبارى ەل تۇرعىن­دارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا الىپ باراتىن جول. بيىلعى جولداۋدا ەلباسى حالىقتىڭ دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋ تۋرالى ايتا كەلىپ, 2020 جىلعا قاراي انا مەن بالا ءولىمىن ەكى ەسە تومەندەتۋگە, جالپى ءولىمدى 30 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا قول جەتكىزۋىمىز كەرەك ەكەنىن, ءومىر ءسۇرۋدىڭ ۇزاق­تىعىن وركەنيەتتى ەلدەردەگى سەكىلدى 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. بۇل مىڭ­داعان تاعدىرلاردىڭ امان قالۋى, باقىتتى ءومىر ءسۇرۋى دەگەندى بىلدىرسە كەرەك. سوڭعى جىلدارى ۇلكەن قالالاردا بالاباقشا ماسەلەسى وزەكتى بولا ءتۇستى. بالاباقشا كورمەي, كەزەكتەرى جەتپەي مەكتەپكە بارىپ جاتقان بالالار كوپ. دەپۋتاتتارعا بالالارىن بالاباق­شاعا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ىقپال ەتۋىن ءوتىنىپ حابارلاساتىن, ارىز-شاعىم جازاتىن اتا-انالار از ەمەس. مىنە, وسى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدىڭ جولىن ەلباسى ءوز جولداۋىندا ايتتى. ءبىرىنشى رەت ەلىمىزدە “بالاپان” ارنايى باعدار­لا­ما­سى قابىلداناتىن بولدى. ونى ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرۋدى ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە تاپسىردى. ات­قارۋشى بيلىك ورگاندارىنا بىرلەسىپ, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا-اق “بالاپان” باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋدى جۇكتەدى. جولداۋدا جوعارى ءبىلىم ساپاسى حا­لىق­ارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس ەكەنى, قازاقستانداعى ءبىلىم وردالارىنىڭ الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەر­سي­تەتتەرىنىڭ رەيتينگىنە ەنۋگە ۇمتى­لۋلارى كەرەكتىگى باسا ايتىلدى. ويتكەنى, ساپالى ءبىلىم بولماي, بىلىكتى مامان دايار­لان­بايتىنى انىق. قازىر ءبىزدىڭ جاستارىمىز “بولا­شاق” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى شەتەلدەردە وقىپ جاتسا, الداعى ۋاقىتتا كوپ­تەگەن شەتەلدىڭ ازاماتتارى ءوز مەملەكەتتەرىنىڭ ارنايى باعدارلامالارىمەن ءبىزدىڭ ەلدىڭ ۋني­ۆەرسيتەتتەرىندە وقىپ, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم الاتىنىنا كامىل سەنەمىن. ەڭ باستىسى, قازاقستاندىق ءبىلىم ورداسىنىڭ ديپلومىن العان ءوز جاستارىمىز تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كوشىن العا باستايتىن العىر دا ابىرويلى ازاماتتار بولا ءبىلۋى كەرەك. ال وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن كەزدەسكەندە نەمەسە وزگە مەملەكەتكە بارعاندا اقىل-پاراساتىمەن, بىلىكتىلىگىمەن وزىق تۇرعانىن كورۋ – ەلدىك مۇراتىمىز. وسى جولداۋدا ەلباسى ۇكىمەتكە ءبىلىم مەن عى­لىم سالاسىن جۇيەلى تۇردە جان-جاقتى جە­تىل­دىرەتىن زاڭ جوبالارىن دايىنداپ, پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا جەدەل ۇسىنۋدى تاپسىردى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىڭ سىرتقى ساياساتى تۋرالى توقتالعاندا: “قازاقستاننىڭ جوعارى حالىقارالىق بەدەلى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك جانە ىن­تىماقتاستىق ۇيىمىندا توراعا بولۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەردى. بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي”, – دەپ قازىرگىدەي وتە كۇردەلى كەزەڭدە بەدەلدى ۇيىم­دا جەتەكشىلىك جاساۋ جاس مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان اسا جوعارى جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان ەقىۇ-داعى توراعالىعىندا “سەنىم. ءداستۇر. اشىقتىق. توزىمدىلىك” ۇرانىن تاڭداپ الدى. بۇل ۇستانىمىمىز ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر تاراپىنان بىردەن قولداۋ تاپتى. سونىمەن قاتار, بيىل ەلباسىنىڭ باستاماسى­مەن استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋ­رالى ماسەلە دە اتالعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ قولداۋىنا يە بولۋدا. 1999 جىلعى ىستامبۇل سامميتىنەن كەيىن اراعا جىلدار سالىپ, وسى ماڭىزدى حالىقارالىق باسقوسۋ ەلوردامىزدا وتسە, ول دا جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرا تۇسەرى ءسوزسىز. جانە دە الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان وقيعا بولماق. جولداۋدا ەلباسى ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى دا ەلدىك ماسەلەدە ءبىر­لەسە وتىرىپ جۇمىس اتقارۋعا شاقىردى. اتال­عان قىرۋار ىستەردى جۇزەگە اسىرۋدا “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ بەلسەندىلىك تانىتۋى كەرەك ەكەنىن, وسى پارتيا مۇشەلەرىنىڭ الدىنا ۇلكەن ءمىن­دەتتەر جۇكتەلىپ وتىرعانىن دا جەتكىزدى. “ەش­كىم سىرتتا تۇرماۋى كەرەك, ويتكەنى, تەك وسىلاي عانا ءبىز قا­زاق­ستاننىڭ جاڭا ەكونو­ميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتەمىز”, – دەدى ن.نازارباەۆ. حالىققا ارناعان جولداۋدى تىڭداعان ءاربىر ادام ءوزىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەرگە جاۋاپ تاپتى, كەلەشەككە ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ, مەملەكەت پەن قوعامعا دەگەن سەنىمى نىعايا ءتۇستى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, بۇگىن قانداي جەتىستىككە جەتتىك, الداعى ون جىلدا قانداي بيىك بەلەستەردى باعىندىرامىز؟ ەلباسى جولداۋىندا وسىنىڭ ءبارى تولىق قامتىلدى. قازىرگى جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز كەلەشەكتەگى الار اسۋلارىمىز بەن تولاعاي تابىستارىمىزدىڭ تابان تىرەيتىن تۇعىرى ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. ىنتىماعى ورناعان ەلدىڭ بولاشاعى دا بەرەكەلى بولماق! باعيلا بايماعامبەتوۆا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.