عابيت ورتا مەكتەپتى ويداعىداي بىتىرىسىمەن ءوز اۋىلىنداعى جەتىجىلدىق مەكتەپتە ەڭبەك جولىن ۇستازدىقتان باستايدى. جاراتىلىسىنان وقىسام, بىلسەم دەگەن عابيت الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا ءبولىمىن بىتىرەدى. سودان باستاپ ىستىعى مەن سۋىعى مول جۋرناليستىك كورىككە تۇسكەن ول العاشقى جىلدارى بۇرىنعى شار اۋدانىنىڭ «زا كوممۋنيستيچەسكي ترۋد» گازەتىندە ەڭبەك ەتەدى. ءوزى تۋىپ-وسكەن جارما اۋدانىنىڭ «زا يزوبيليە» گازەتىندە, سەمەي وبلىستىق راديوسىندا دا ءبىراز جىلدارىنىڭ ءىزى قالدى.
عابيت – ەل قۇلاعىن ەلەڭ ەتكىزەتىن ىزدەنىمپاز جۋرناليست. وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارى اياعىندا حالقىنا شىعارمالارى قايتا ورالعان ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ «دالا», «قۇلاگەر», «كۇيشى», «كۇي» پوەمالارىن وقىعاننان كەيىن, جيىرمادان اسقان جۋرناليست «لەنينشىل جاس» گازەتىندە «قۇلاگەر» – ەكراندىق شىعارما», «قازاق ادەبيەتىندە» «قۇلاگەردى» ەكراننان كورسەك» دەگەن ماقالالار جازىپ, «قۇلاگەر» ءفيلمىنىڭ تۇسىرىلۋىنە مۇرىندىق بولادى.
– ءومىرىمنىڭ تەڭ جارتىسى اۋەزوۆپەن اۋەستەنۋگە كەتتى, – دەيدى جۋرناليست. – ۇلىلار ۇلى ىستە دە ۇلى, ۇساق-تۇيەكتە دە ۇقىپتى. مۇحاڭ مۇراسى وسىعان ايعاق. اۋەزوۆ الەمى دەگەندە مەن نازارىمدى ۇلى سۋرەتكەردىڭ تەك قىسقا دا نۇسقا دەرەكتى جولساپار وچەركتەرىنە اۋداردىم. ناقتىلاپ ايتسام, جازۋشىنىڭ «كوكتەمنەن بەرى» (1933), «بايمۇحامبەت ۇلى –جولداس» (1935), «توۆاريشش جاناي» (1935), «ونىڭ اتى ەكىنشى» (1940), ء«ار تىنىسىڭ وتان دەيتىن كۇن بۇگىن» (1941), «ۆوروشيلوۆ اتىنداعى كولحوزدا» (1946), «تۇركىستان وسىلاي تۋعان» (1955) اتتى وچەركتەردىڭ جازىلۋ دەرەكتەرىن مۇراعاتتاردان تاۋىپ, ولار جايىندا تاريحي تانىمدىق ءمانى بار ماقالالاردى بەس تىلدە (قازاق, ورىس, ۇيعىر, نەمىس جانە كورەي) مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالاتتىم. بۇگىندە ولاردىڭ جالپى سانى 200-گە جەتتى.
اۋەزوۆتىڭ دەرەكتى شىعارمالارىنا دەن قويۋىم, ۇلى جازۋشىنىڭ 1940 جىلى مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىندە باسىلعان «ونىڭ اتى ەكىنشى» دەگەن جولساپار وچەركىنەن باستالدى. مۇحاڭنىڭ بۇل دەرەكتى شىعارماسى سول جىلى جالپى ۇزىندىعى 806 شاقىرىمعا سوزىلاتىن شىعىس تاسجولىن سالۋشىلار ەڭبەگىن بايانداۋعا ارنالعان. قازاقتىڭ قارا ءسوزىنىڭ حاس شەبەرى م.اۋەزوۆ وسى ءبىر قاربالاس ساپارىندا كولەمى 39 بەتتىك «ونىڭ اتى ەكىنشى» دەگەن دەرەكتى وچەرك جازىپ, ونى سول كەزدەگى سەمەي وبلىستىق «ەكپىندى» گازەتىنىڭ ء ۇش سانىنا باستىرتقان. كەيىن وسى شىعارمانىڭ كەيبىر تاراۋلارى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ سول جىلعى 19 شىلدە مەن 18 تامىزداعى ساندارىندا «مايدان» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن. «لەنينشىل جاس» گازەتى دە «التىن جۇزىك» دەگەن تاقىرىپپەن ۇزىندىلەرىن باسقان. مۇحاڭنىڭ بۇل وچەركى كوزى تىرىسىندە جارىق كورگەن ەشبىر جيناقتارىنا ەنبەي قالعان. تەك جازۋشى دۇنيە سالعاننان كەيىن شىعارىلعان 12 تومدىق شىعارمالار جيناعىنان ورىن العان.
45 جىلدان كەيىن وسى وچەرك اينالاسىندا زۇلحاروۆ بەس جىل بويى مۇراعاتتىق ىزدەستىرۋ جۇرگىزىپتى. ناتيجەسىندە وچەركتەگى 27 كەيىپكەردىڭ التاۋىنىڭ ورتامىزدا ءتىرى جۇرگەنىن انىقتاعان. سوناۋ 1933 جىلى جازۋشىنىڭ «كوكتەمنەن بەرى» اتتى وچەركىنىڭ باس كەيىپكەرى, اۋىل مۇعالىمى, 80 جاستاعى ءومىرالى قىلاڭكوزوۆتى جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانىنىڭ لەنين اتىنداعى ۇجىمشاردان 53 جىلدان كەيىن تاۋىپ, ونىمەن كەزدەسەدى.
ءدال وسىنداي ىزدەنىستەرمەن جازۋشىنىڭ 1946 جىلى جازعان «ۆوروشيلوۆ اتىنداعى كولحوزدا» اتتى وچەركىنىڭ ءتىرى جۇرگەن ءۇش كەيىپكەرىن, 1955 جىلى تىڭ كوتەرۋ كەزىندە جازىلعان «تۇركىستان وسىلاي تۋعان» وچەركىندەگى سوۆحوز ديرەكتورى ستروگوۆتى ماسكەۋ وبلىسىنىڭ ءبىر قالاسىنان, سوۆحوز اگرونومى ترەگۋبوۆتى كيەۆ قالاسىنان, سارىسۋ اۋتكومىنىڭ توراعاسى امان الپىسباەۆتى جامبىل قالاسىنان (ول ءالى ءتىرى), قىستا بوراندا قالاتىن ساداعا-ساقىشتى جاڭاتاس قالاسىنان تابۋى اۋەزوۆ الەمى كوكجيەگىنىڭ ودان ءارى كەڭەيۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزدى.
اۋەزوۆتىڭ دەرەكتى شىعارمالارى اينالاسىنداعى زۇلحاروۆتىڭ سوڭعى دا سونى ىزدەنىسى – جازۋشىنىڭ 1943 جىلى جازدا, ۇلى ابايدىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي مەرەكەگە دايىندىق بارىسىندا تۋعان جەرىنە, ونىڭ ىشىندە جول-جونەكەي اياگوز قالاسىندا بولعاندىعىن ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە انىقتاۋى بولدى. مۇحاڭنىڭ وسى ساپاردا الدىمەن اياگوزدە ءۇش كۇن بولعاندىعى – «قازاقستان جازۋشىلارى اياگوزدە» اتتى ماقالانىڭ سول كەزدە سەمەي وبلىستىق «ەكپىندى» گازەتىندە (1943, 2 شىلدە) جاريالانعاندىعى. بۇل ماقالا بۇگىنگە دەيىن اۋەزوۆ شىعارماشىلىعى تۋرالى باسىلعان بەس بيبليوگرافيا كورسەتكىشتەرىندە جوق. زۇلقاروۆ وسى ماقالا اۆتورى ء ا.تولعانباەۆتى ىزدەپ تاۋىپ, ونىمەن سۇحباتتاسقان. 10 جىلعا سوزىلعان ىجداھاتتى ىزدەنىس سوڭىندا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 115 جىلدىعىنا وراي اياگوز قالاسىندا ءۇش كۇن ايالداعان ءۇي قابىرعاسىنا 2015 جىلدىڭ 28 قىركۇيەگىندە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.
تىلەۋكەن تىلەۋبەردى ۇلى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
