ەلباسى جاڭا جولداۋدا: ء«بىز جاھاندىق وزگەرىستەر مەن سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرىپ, «قازاقستان-2050» دامۋ ستراتەگياسىن قابىلدادىق. الدىمىزعا وزىق دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتىن قويدىق. «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ 60 قادامى قازىردىڭ وزىندە ورىندالىپ قويدى. قالعاندارى, نەگىزىنەن, ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان جانە جوسپارلى تۇردە ىسكە اسىرىلۋدا», دەپ الدىمىزداعى زور مىندەتتەرگە نازار اۋداردى.
وعان ءبىزدىڭ قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دە قوسقان ۇلەسى ەلەۋلى. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە, سونداي-اق, بيىل 20 جىلدىعىن اتاپ وتەتىن ەلوردانىڭ بايلىعىن ەسەلەۋدە ءار سالا بويىنشا تابىستى قىزمەتتەر اتقارۋدا. ۋاقىت تالابىنا ساي ءۇش تىلدە ەركىن سويلەيتىن, ءبىلىم بەرۋ گرانتتارى بويىنشا ءبىلىم العان جاستارىمىزدىڭ دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاعانى تۇلەكتەرىمىزدىڭ توقسان پايىزى مەكەمەلەردە جۇمىسقا ورنالاسقانىنان اڭعارۋعا بولادى.
ۇجىم 2015 جىلى قابىلدانعان ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ «2016-2020 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق دامۋىندا» ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنە وتىرىپ, الداعى مەجەنى دە انىق كورسەتكەن-ءدى. وندا باعدارلامالىق جۇمىس بارىسىندا ءاربىر كوماندا مۇشەسى ورتاق ءىستىڭ ساپالى اتقارىلۋىنا, ءبىلىم ساپاسىنىڭ ناتيجەلى اياقتالۋىنا مۇمكىندىك جاساۋى مىندەتتەلگەن. قول جەتكەن تابىستى دامىتۋعا, كەمشىن تۇستارىن دەرەۋ تۇزەتۋگە ءىس-شارا قولدانادى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, شەتەلدىك ءبىلىمنىڭ دە باسەكەلەستىككە قاتىستى تۇستارىنا دا ءمان بەرۋگە ەرەكشە نازار اۋدارامىز.
ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن, ۇيىمدارمەن جانە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن «عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى» 55 كەلىسىم شارتقا قول قويدى. شەتەلدىڭ بەدەلدى عالىمدارىن شاقىرۋ, ونلاين جۇيەسى ارقىلى نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرىن, ەلىمىزدەگى بىلىكتى باسشى-مامانداردى ءدارىس وقۋعا قاتىستىرۋ جۇمىسى دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە.
وتكەن جازدا جاپونيانىڭ «Global Media - The Japan Times» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ميكەل زۋبيري ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە ارنايى كەلىپ, ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى رەتىندە مەنىمەن سۇبحاتتاسۋى – ءبىزدىڭ ەلگە, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىنىنا وڭ ىقىلاس ءبىلدىرۋى دەپ باعالايمىن. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ جۇيەمىزدەگى جەتىستىكتەردى ەگجەي-تەگجەيلى سۇراستىرىپ جازىپ اكەتۋى – ءبىزدىڭ وقۋ ورنىمىزعا, ياعني ەڭبەگىمىزگە دەگەن زور قۇرمەتتىڭ ءبىرى بولماق. ەستەرىڭىزدە بولسا, استانا قالاسىنىڭ باس جوسپارى جاپون ارحيتەكتورى كيسە كۋروكاۆانىڭ جوباسى بويىنشا جۇرگىزىلۋدە دەسەك, سول جاپون حالقى ءبىزدىڭ ەلمەن 1992 جىلدان بەرى ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتىپ, ارا قاتىناسىمىز نىعايىپ كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەت وتكەن جىلى 17-19 مامىر ارالىعىندا گەرمانيانىڭ بونن قالاسىنان كەلگەن جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ساپا جانە اككرەديتاتسيالاۋ جونىندەگى ەۋروپالىق جەتەكشى اگەنتتىك FIBAA-نىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم الۋ جۇيەسى باعدارلاماسى نەگىزىندەگى ەكونوميكالىق ماماندىققا سايكەستىگى ەۋروپالىق ستاندارت ساپاسىنا ساي كەلۋىن باعالاعان تەكسەرۋدەن ويداعىداي ءوتتى.
ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتاردىڭ اكادەميالىق ايرىقشا قابىلەتتىلىگىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ءۇشىن سوڭعى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتكە ءدارىس وقۋعا وتاندىق 35 تاجىريبەلى عالىم ماماندار مەن 25-تەن استام شەتەلدىك پروفەسسور-وقىتۋشىلار شاقىرتىلدى, ال ءوزىمىزدىڭ 21 وقىتۋشىمىز «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى بويىنشا شۆەيتساريادا, ۇلىبريتانيادا, وڭتۇستىك كورەيادا, لاتۆيا, رەسەي, پولشا, قىتاي, چەحيا, يتاليا, گرۋزيا, ازەربايجان, موڭعوليا, ارمەنيا, كيپر, شۆەيتساريا, ءباا, ت.ب. ەلدەردە حالىقارالىق سىناق مەن تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلدى. سونداي-اق ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىمىزدا بەس مەملەكەتتەن: رەسەي, گەرمانيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستاننان 44 شەتەل ازاماتى وقىپ, ءبىلىم الۋدا.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن حالىقارالىق بيزنەس-مەكتەبىنىڭ ديپلومى قازاقستانداعى بىرنەشە بەدەلدى ەۋروپالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ حالىقارالىق اگەنتتىكتەرىمەن (IQA, CEEMAN, EduQua, QS Top MBA) حالىقارالىق دەڭگەيدە اككرەديتتەلگەنى تانىمالدىلىعىن اڭعارتادى. ودان دا باسقا كوپتەگەن مۇمكىندىكتەرىمىز بار. وسىنداعى تاعى ءبىر قولايلى تۇسى – ءدارىس الۋشىلار وندىرىستەن قول ۇزبەي وقۋ مۇمكىندىگىنە يە.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – نارىقتىق باسەكەگە توتەپ بەرە الاتىن قابىلەتتى, ءبىلىمدى, بىلىكتى مامان دايارلاۋ بولسا, ونى ابىرويلى ورىنداپ كەلەمىز. ستۋدەنتتەرىمىز ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە ءىس-تاجىريبەدەن وتەدى, ماسەلەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىندە, ت.ب. بەدەلدى مەكەمەلەردە بەيىلدىلىگىن شىڭداي تۇسەدى.
بيىلعى ەلباسى جولداۋىنداعى جەتىنشى مىندەتتە اتالعان «ادامي كاپيتال – جاڭعىرۋ نەگىزى» تالاپتارىنا ساي, ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ساپاسىنا ىسپەن جاۋاپ بەرۋدىڭ جاڭاشا ءادىس-تاسىلدەرى قاراستىرىلىپ جاتىر.
وسىعان دەيىن ەلىمىزدە ءسال بوساڭسىپ كەتكەن سالا – ماتەماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن وقىتۋ ساپاسىنا كوڭىل اۋدارۋ ەدى. كەيىنگى جىلدارعا زەر سالساڭىز, جاستارىمىز جاپپاي زاڭگەر, كەدەن قىزمەتى, ديزاين ماماندىقتارىنا باسىمدىق بەرىپ, جۇرتتىڭ ىقىلاسى سولارعا اۋىپ كەتكەن-ءدى. ماتەماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ سالاسىنان جىراقتاۋدىڭ باسىمدىق الۋى قاتەلىك ەكەنىنە, ونىڭ جالپى عىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ, وركەنيەتتىڭ دامۋ ءورىسىن تارىلۋعا باستايتىنىن ەندى عانا ۇققانداي بولا باستادى. ەلباسى بۇل ماسەلەنىڭ اۋقىمىنا باسىمدىق بەرىپ, «ماتەماتيكانىڭ – عىلىمنىڭ اتاسى» ەكەنىن قايتالاپ ەسكە سالدى. مۇنى وسى سالانىڭ مامانى رەتىندە وتە قولدايمىن. جالپى, قاي سالا بولسىن ءبىر-بىرىنەن قالىسپاي قاتار دامۋى قاجەتتىگىن ەسكەرۋ كەرەك. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا «ەلىمىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندەگى پەداگوگيكالىق كافەدرالار مەن فاكۋلتەتتەردى دامىتۋ قاجەت. ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە ماتەماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن وقىتۋ ساپاسىن كۇشەيتۋ كەرەك. بۇل – جاستاردى جاڭا تەحنولوگيالىق قالىپقا دايىنداۋدىڭ ماڭىزدى شارتى», – دەپ باسا ايتقانىن وتە دۇرىس دەپ سانايمىن. وتانىن بەرىلە سۇيەتىن ازامات رەتىندە جەتىلىپ كەلە جاتقان جاستاردى دۇرىس تاربيەلەۋ ءۇشىن ولارعا ءبىلىم بەرەتىن ۇستازداردىڭ دا بىلىكتىلىگىن جوعارىلاتىپ, تۇرمىس جاعدايىن, الەۋمەتتىك جايىنا دا زەر سالىنۋى كەرەك.
وسى تۇستا مەنى ەل پرەزيدەنتى كوتەرگەن رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ەكى ەرەجەسى, ياعني ۇلتتىق كود پەن ۇلتتىق مادەنيەت جايلى ەرەجەلەردى ورىنداۋدا ءىستىڭ بايىبىنا بارماي ەشقانداي ورلەۋ مەن دامۋدىڭ بولمايتىنىن باسا ايتقانى اسا تەبىرەنتتى. ەكى ۇعىمنىڭ دا استارىندا مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ جاڭعىرۋ جولىنداعى كەمشىلىكتەردى تۇزەتۋ تەتىگىنىڭ العىشارتتارى تۇر. العا جىلجۋدا ۇلتتىق دامۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن «وتكەننىڭ كەرتارتپا» تۇسىنان ارىلۋ كەرەكتىگى ەسكەرتىلدى. سوندىقتان «سانانىڭ اشىقتىعى» اركىمنىڭ ۇلت ۇلىلىعىن ۇلىقتاۋىنا جول اشارى ءسوزسىز. قانشاما ناۋبەتتىك قاسىرەتتەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە تىس قالماعانى ايان. دەمەك, بۇگىندە ءار قۇرىلىمىنداعى ورىن العان كەدەرگىلەردەن ارىلۋ قاجەت. «ماتەماتيكا – عىلىمداردىڭ جارىق جۇلدىزى» ەكەنى راس. دەگەنمەن ول جالاڭ تەورياعا قۇرىلماس ءۇشىن الەمدىك جانە ەلىمىزدىڭ بەتكە ۇستار عالىمدارى, ۇلىلارى جايلى دا ناسيحاتتى جولعا قويۋ قاجەت. كوپتەگەن جاستارىمىز, ءتىپتى ەرەسەكتەر دە سول ءىرى عالىمدارىمىزدىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن, ءومىر جولدارىن, قاناتتى سوزدەرىن بىلمەيدى.
وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق توپىراعىنداعى تۇڭعىش ماتەماتيك عانا ەمەس, حالقىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسكەن قايراتكەر ءالىمحان ەرمەكوۆتى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارى بويىنشا قازاقتان شىققان تۇڭعىش عالىم سادۋاقاس بوقاەۆ, وسى زامانعى ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ قازاقستاندا دامۋىن, الەمدىك ارەناعا شىعۋىنا ەڭبەك سىڭىرگەن اكادەميك-عالىم, قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى ورىنبەك جاۋتىكوۆ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى نازارباي قادىر ۇلى, مۇحتارباي وتەلباەۆ, رىسقۇل ويناروۆ, تىنىسبەك قالمەنوۆ, تاعى باسقا دا دارىن يەلەرى حالىق اۋزىندا جاتتالىپ, ماقتان تۇتار تۇلعالارىمىز ەمەس پە؟! مۇنداي قادىرلى ەسىمدەر ءار سالادا بار, تەك دارىپتەي ءبىلۋ, جاستار ساناسىنا ءسىڭىرۋ ازدىق ەتۋدە, ونى جاڭعىرتۋ جاستارىمىزدى ۇلت ماقتانىشىن باعالاۋعا قالىپتاستىرادى.
البەتتە, وتكەننىڭ جاقسى-جامانىنان دا ءتالىم الۋعا بولادى. تاريحتا «توتاليتارلىق جۇيە» دەگەن اتپەن قالعان كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى رۋحاني داعدارىس ەلدى تۇرالاتىپ كەتكەنىن جاقسى بىلەمىز.
ەستەرىڭىزدە بولار, كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, پۋبليتسيست, عالىم, اۋدارماشى ءاليحان بوكەيحاننىڭ رۋحانيات تۋرالى قاناتتى سوزدەرىنىڭ بىرىندە: «رۋحاني مادەنيەتتىڭ ءبىر بەلگىسى – جۇرت بالاسىنا جالپى وقۋ, گازەت, كىتاپ وقىپ, عىلىم جولىن تانۋ, قول جەتكەنى عىلىم جولىندا ىزدەنىپ ادام بالاسىنا جاقسىلىق جول اشۋ», دەگەن ەدى. قازىر وسىنىڭ ءبارى بار, بىلىمگە كەڭ جول اشىلدى, تەك نيەت مول بولسىن.
ەلباسى جولداۋىنداعى: ء«وزىنىڭ تاريحىن, ءتىلىن, مادەنيەتىن بىلەتىن, سونداي-اق زامانىنا لايىق, شەت تىلدەرىن مەڭگەرگەن, وزىق ءارى جاھاندىق كوزقاراسى بار قازاقستاندىق ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ يدەالىنا اينالۋعا ءتيىس» – دەگەن ءسوز وزەكتىلىگىن ارتتىرىپ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا ماڭىزدى بولماق.
وسىنىڭ ءبارىن تولعانا كەلگەندە, 2006-2008 جىلدارى قازاقستان-قىتاي كونفۋتسي ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان تۇسىمدا كونفۋتسيدىڭ: «ادامگەرشىلىگى بارلار باسقالارعا تىرەك بولادى, باسقالارعا جەتىستىككە جەتۋگە كومەكتەسەدى, ءوزى دە سول جەتىستىككە جەتۋدى قالايدى» دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ويلانتاتىن. بۇل تۇپ-تۋرا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ارناپ ايتىلعانداي كورىنۋشى ەدى. ويتكەنى ول ۇدايى وزگەلەرگە تىرەك بولادى, جەتىستىكتەرگە جەتۋىنە كومەكتەسەدى, ءوزى سول جەتىستىككە جەتۋدىڭ جولىن ويلاستىرىپ, ورىندالۋىن تالاپ ەتەتىن دارىندى باسشى, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى.
تابيعاتىنان ەرەكشە جارالعان ەلباسىنىڭ تاباندى جۇرگىزگەن ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اسا ءىرى داۋ-شارلاردى شەشۋگە قاتىساتىن بەدەلدى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. الەمدىك قاعيداتتا وتانشىلدىق پەن ەلشىلدىكتىڭ ناقتى ءبىر ۇستانىمى – ءداستۇر مەن كوشباسشىنى ارداقتاۋ. قازاق ەلى قاشاندا وسى قاعيداتقا ادال بولىپ كەلەدى. تالاسى جوق تاعى ءبىر اقيقات: «ەل تاريحىن تۇلعالار جاسايدى. تۇلعا – ەلدىڭ تۇعىرى, تۇلعا – ەلدىڭ تۇتقاسى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – وسىنداي تۇلعا! ەلباسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىن وقىعان كەز كەلگەن جان وسىناۋ شىندىقتى مويىندايدى.
جاس ۇرپاق ەلباسىنىڭ كەمەڭگەر باسشىلىعىمەن تۇرالاپ قالعان ەلدەن الەمنىڭ وزىق دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا كوتەرىلۋگە ۇمتىلعان قۋاتتى مەملەكەتكە قالاي اينالعانىن ۇلگى تۇتۋى كەرەك.
سارسەنعالي ءابدىماناپوۆ,
قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
