ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس
ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ قانداي ءبىر قيىن كەزەڭدەرىنىڭ وزىندە دە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك مۇددەسىن جاقسارتۋدى نازاردان قاعىس قالدىرىپ كورگەن ەمەس. الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ وزدەرى قارجى داعدارىسىنا ۇشىراپ, الەۋمەتتىك سالاعا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىنى ازايتىپ, كەي جاعدايدا ەڭبەك اقىلارىن تومەندەتىپ جاتقاندا ءبىزدىڭ ەل جىل سايىن الەۋمەتتىك جاعىنان از قورعالعان ادامدارعا كورسەتىلەتىن جاردەماقى, زەينەتاقى مەن شاكىرتاقىنى ۇدايى ءوسىرىپ وتىردى. بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ دە جالاقىلارى ءوسۋ ۇستىندە بولدى.
ەندى مىنە, ەلباسى ءوزىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا ءاربىر وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن جاريا ەتتى. بۇل ومىرلىك ماڭىزى بار ماسەلە. ويتكەنى قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى حالىق سانى جاقسى ءوسىپ كەلەدى. جىل سايىن ۇيلەنىپ جاتقان جاستارىمىزدىڭ دا قاتارى تولىعۋدا. اۋىلداردان قالاعا كوشىپ كەلىپ جاتقان جاستار لەگى دە جەتەرلىك. مىنە, وسى تۇرعىدان كەلگەندە ەلباسى تۇرعىن ءۇي يپوتەكاسىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى قادام جاسادى. بۇل بارشامىزدى قۋانتتى. ەندىگى ارادا جۇمىس ىستەيتىن ءار ادام نەسيەگە پاتەر الىپ, ونى وزدەرىنىڭ وتباسىلىق بيۋدجەتىنىڭ مۇمكىندىكتەرى اياسىندا تولەي الاتىنداي جاعداي جاسالىپ وتىر. مۇنى الەۋمەتتىك سالاداعى ۇلكەن جەڭىس دەپ باعالايمىن. سونىمەن بىرگە نەسيە ءوسىمىنىڭ مولشەرلەمەسى قازىرگىدەي 14-16 پايىز ەمەس, جىلىنا 7 پايىزدان اسپايتىن بولىپ بەلگىلەندى. بۇل, اسىرەسە جاستارىمىزعا, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن جانە جالاقىلارى از جاندارعا وتە ءتيىمدى بولماقشى.
ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ ەندىگى ءبىر ماڭىزدىسى, جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سالىق جۇكتەمەسى كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 10 ەسەگە ازايتىلاتىندىعى دەپ بىلەمىز. ويتكەنى ءتۇرلى ەكونوميكالىق قۇرىلىمعا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە جالاقى مولشەرىنىڭ دە ءبىر دەڭگەيدە ەمەستىگى جاسىرىن ەمەس. مىسالى, مۇناي مەن گاز وندىرەتىن ايماقتاعىلاردىڭ ايلىق جالاقىلارىن اگرارلىق ءوڭىر بولىپ سانالاتىن ايماقتىڭ جالاقىسىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. اگرارلىق وڭىرلەردە ەڭبەكاقى ءالى دە تومەن. ەندى مىنە, جالاقىسى تومەن ادامداردىڭ ايلىعىنان 1 پايىز عانا سالىق ۇستالادى. بۇل تومەن جالاقى الاتىندار ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ ءارى كومەك, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى بولىپ سانالادى.
ء بىز, دەپۋتتاتار ۇكىمەتكە ساۋال سالۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماسەلەسىن ايتىپ تا, كوتەرىپ تە جۇردىك. ويتكەنى, توقسانىنشى جىلدارداعى جەكەشەلەندىرۋدىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە وقۋ ورىندارىنىڭ كوپتەگەن جاتاقحانالارى جەكەمەنشىككە ءوتىپ كەتتى. سودان بارىپ, قازاقستانداعى كەز كەلگەن وقۋ ورىندارىندا جاتاقحانا جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الدى دا, بۇل كەلىپ, ولاردىڭ جالدامالى پاتەرلەردى جاعالاپ كەتۋلەرىنە اكەلىپ سوقتى. قىمباتىراق ءتۇسىپ وتىرعان پاتەر اقىنى تولەۋگە كەيبىرەۋلەرىنىڭ جاعدايلارى دا بولماي قينالىپ جۇرگەنى دە بەلگىلى. ءبىلىم الىپ جۇرگەن جاستاردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن دە شەشەتىن كەز كەلگەنىن ايتا وتىرىپ, ەلباسى 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 75 مىڭ ورىندىق جاتاقحانا سالۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. بۇل جاستارعا دەگەن ەلباسىنىڭ قامقورلىعى دەپ بىلەمىن.
كەشەگى كەڭەستىك جۇيەنىڭ ءبىر شەڭبەرىندە بولعان مەملەكەتتەر اراسىندا ءدال قازاقستان سياقتى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قامقورلىق جاساي بىلگەن ەل بولعان ەمەس. بۇل ورايدا ەلباسى قازاقستانداعى بيزنەستىك احۋالدى جاقسارتۋدى ۇدايى ءوز نازارىندا ۇستاپ كەلەدى. ەندى مىنە, تاعى دا شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ ماسەلەسى ايتىلدى, ناقتىلى تاپسىرمالار بەرىلدى. بۇل ءوزىن-ءوزى ەڭبەكپەن قامتىعان جانە جۇمىسسىز تۇرعىنداردىڭ اراسىندا جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا تىڭ جول اشادى, ۇلكەن دەمەۋ بولادى. ەلباسى 2018 جىلى تاعى دا قوسىمشا 20 ميلليارد تەڭگە ءبولىپ, شاعىن نەسيەلەردىڭ جالپى سوماسىن 62 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋدى تاپسىردى. شاعىن نەسيە الاتىنداردىڭ سانىن 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسەگە ۇلعايىپ, ولاردىڭ سانى 14 مىڭ ادامعا جەتەتىن بولادى. ەندى وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ قالۋ كەرەك.
ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ايماقتارىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ دا ماڭىزى بار. اسىرەسە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قاراوزەگىنەن جەزقازعان – قاراعاندى – تەمىرتاۋ – استانا باعىتىندا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋ جوباسىنىڭ ۇسىنىلۋى وتە ماڭىزدى. ويتكەنى استانا قالاسى ءۇشىن, التى اي قىس بويى وت جاعاتىن قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرى ءۇشىن مۇنىڭ ومىرلىك ماڭىزى زور. سونداي-اق بۇل كوكشە ءوڭىرىنىڭ بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋعا, ونىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە بۇلا تابيعاتىن ساقتاپ قالۋعا زور اسەرىن تيگىزەر ەدى.
ەلباسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا زور مىندەتتەر قويدى. ول مىندەتتەردىڭ بارلىعى دا ەلدىڭ مۇددەسى. ولاي بولسا, سول ەلدىك مۇددەلەرىمىزدى ءوز يگىلىگىمىز ءۇشىن جاراتۋعا بار كۇشىمىز بەن مۇمكىندىگىمىزدى جۇمساۋعا ءتيىستىمىز. ارينە, بۇل ءۇشىن بىزگە ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن حالقىمىزدىڭ ىنتىماعى كەرەك. باق تا, ىرىس تا, بەرەكە دە ىنتىماقتى جەرگە بارادى دەگەن حالقىمىزدىڭ ەجەلگى ءبىر دانالىعىن ءاردايىم ەسىمىزدە ۇستاپ, ەلباسىنىڭ بەس باستاماسىن ورىنداۋعا قۇلشىنا كىرىسەيىك.
راشيت اكىموۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
