جالپى وتىرىستى اشقان پالاتا توراعاسى ن.نىعماتۋلين ەكى كۇن بۇرىن جاريالانعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي وقيعا بولعان «بەس الەۋمەتتىك باستاما» اتتى ۇندەۋىنىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ونىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. الەۋمەتتىك باستامالار بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ قولداۋىنا يە بولعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ مىندەتى – وسى باستامالاردى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ساپالى زاڭداردى قابىلداۋ. ءبىزدىڭ وسى كەزەڭدەگى جۇمىسىمىزدىڭ باسىم باعىتى دا سول بولادى, دەدى توراعا.
ودان ءارى ن.نىعماتۋلين كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قاراۋعا كوشتى. ءبىرىنشى بولىپ قارالعان قازاقستان مەن اقش ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇراقتىلىعى جانە قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىلعا اقش-تىڭ قاتىسۋىنا بايلانىستى قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن ارنايى جۇكتىڭ كوممەرتسيالىق تەمىر جول ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جونىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ بايانداما جاسادى. ەلباسىنىڭ الەۋمەتتىك باستامالارى حالىقارالىق ارەنادا دا تولىق قولداۋ تاۋىپ وتىر. وعان قازاقستان مەن امەريكا اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ قارقىندى دامۋى دالەل بولا الادى. ق.ءابدىراحمانوۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاقىندا اقش-قا جاساعان ساپارى بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە جوعارىلاتۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدانعانىن ەسكە سالدى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا اۋعانستانداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋ ۆاشينگتوننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنى ەسكەرىلىپ, قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اقش-پەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزگەنى ايتىلدى. اۋعانستانعا لوگيستيكالىق جاردەم بەرۋ, سونداي-اق گۋمانيتارلىق كومەككە جول اشۋدى كۇشەيتۋگە ۇلەس قوسقانى ءۇشىن اقش پرەزيدەنتى د.ترامپ ن.نازارباەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى, دەي كەلىپ ق.ءابدىراحمانوۆ اقش-تىڭ وتكەن جىلى اۋعانستانعا ارنايى جۇكتەردى تاسىمالداۋ باعىتىنا وزگەرىس ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى بىزگە ءوتىنىش جاساعانىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا امەريكالىق تاراپ ارنايى جۇكتەرىن اۋعانستانعا تاسىمالداۋعا اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىن ەنگىزۋدى ۇسىنعان. ول ازەربايجان ارقىلى كەلگەن جۇكتەردى ودان ءارى تەمىر جول ارقىلى اۋعانستانعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى حاتتاماعا وتكەن جىلدىڭ 21 قىركۇيەگىندە نيۋ-يورك قالاسىندا قول قويىلىپ, ول ارنايى جۇكتىڭ جانە بىرگە جۇرەتىن پەرسونالدىڭ كوممەرتسيالىق ءترانزيتى ءۇشىن اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىن قولدانۋعا جول اشادى جانە قازاقستان مۇددەلەرىنە تولىقتاي سايكەس كەلەدى, ەلىمىزدىڭ لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ۇلەس قوسادى, دەي كەلىپ مينيستر زاڭ جوباسىنىڭ وسى حاتتامانى راتيفيكاتسيالايتىنىن ايتتى.
زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداماشىعا بىرنەشە دەپۋتات سۇراق قويدى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات امانگەلدى داۋرەنباەۆ قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى تۇراقتىلىقتى دامىتۋعا تاعى دا قانداي كومەكتەر كورسەتىپ جاتقانى تۋرالى سۇرادى. وعان قازاقستاننىڭ تۇراقتى نەگىزدە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىپ جاتقاندىعى, سونىڭ ىشىندە جوو-لارىمىزدا ءبىر مىڭنان استام جاستىڭ 50 ملن اقش دوللارى كولەمىندەگى قاراجاتقا تەگىن وقىتىلعانى, ال قازىر ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە دە تۇراقتىلىقتى نەگىزدەۋگە ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىپ جاتقانى ايتىلدى. دەپۋتات جانات جاراسوۆ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلىنە سۇراق بەرىپ, جۇك جانە پەرسونال ءترانزيتى ءۇشىن قازاقستان تارابى قانداي تاريفپەن قانشا قاراجات تاباتىنىن سۇرادى. وعان ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر رومان سكليار جاۋاپ بەرىپ, كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن بەرى 700-دەن ارتىق كونتەينەر وتكەندىگىن جانە ول ءۇشىن قازاقستان تارابى 200 ملن تەڭگەدەي تابىس تاپقانىن ايتتى.
قوسىمشا بايانداما جاساعان دەپۋتات باقىتجان ەرتاەۆ زاڭ جوباسىن ماقۇلداۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزدى. تالقىلاۋعا قاتىسقان دەپۋتات قۋانىش سۇلتانوۆ تا زاڭ جوباسىن قولداعان سوڭ ول ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى.
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردىڭ عيماراتتارىن سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن ءوزارا بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا ارنالدى. بۇل زاڭ جوباسى بويىنشا دا باياندامانى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ جاسادى. كەلىسىمگە سايكەس, تاجىكستان تارابى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىنىڭ عيماراتىن سالۋ ءۇشىن دۋشانبە قالاسىنداعى ي.سوموني داڭعىلىنىڭ بويىنان 1 گا جەر ۋچاسكەسىن 49 جىل مەرزىمگە 1 سوموني مولشەرىندەگى جالداۋ اقىسىمەن, ال قازاقستان تارابى تاجىكستانعا استاناداعى ش.قالداياقوۆ اتىنداعى كوشەدەن 1 گا جەر ۋچاسكەسىن 49 جىل مەرزىمگە 1 تەڭگە مولشەرىندەگى جالداۋ اقىسىمەن پايدالانۋعا بەرەدى.
زاڭ جوباسى شاعىن تالقىلاۋدان كەيىن ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋتاتتار ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا وزدەرىنىڭ ساۋالدارىن جاريالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
