دەسەك تە, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن ويداعىداي جەتىلدىرۋدە كوپتەگەن كەمشىلىكتەر اياققا ورالعى بولىپ جاتاتىن. بۇگىندە اتالعان سالانى جاڭا قىرىنان جاڭعىرتۋ ارقاسىندا سول بىرقاتار كەمشىلىكتەردەن ارىلۋعا قول جەتتى.
وعان نە سەبەپ بولدى؟ وعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا وتكەن جىلى قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ پروتسەستىك نەگىزدەرىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ سەبەپ بولدى. ول ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كۇشىنە ەندى. بىردەن ايتۋ كەرەك, وسى زاڭدى قابىلداۋ ارقىلى قولدانىستاعى قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭناماعا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ەڭ باستىسى, كوپ جىلداردان بەرى قالىپتاسقان قىلمىستىق پروتسەستەگى تاجىريبە ءتارتىبى وزگەردى. بۇل ءوز كەزەگىندە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جەتىلدىرە تۇسۋگە جول اشىپ, زاڭ نەگىزى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن قاداعالاۋدى جانە وعان ۆەدومستۆولىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەدى.
مۇنداي ىرگەلى وزگەرىستەردى ۇلكەن جەتىستىك دەپ ابدەن ايتۋعا بولادى. سەبەبى وسى ءىرى رەفورمالىق قادام قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە جول اشىپ قانا قويمايدى, ەڭ باستىسى, قىلمىستىق پروتسەستى رەفورمالاۋ ارقىلى زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باتىل بەتبۇرىس جاساۋعا نەگىز قالايدى. ويتكەنى وسى كەزگە دەيىن ۇنەمى ايتىلىپ كەلە جاتقانداي, قىلمىستىق پروتسەستى جاڭعىرتۋ ءىسى زامان تالابىنا جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي بولۋعا ءتيىس. ساراپشىلار پىكىرىنە سايكەس, بۇل زاڭنىڭ دا نەگىزگى ماقساتى قىلمىستىق پروتسەستەگى ادام قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, تاراپتاردىڭ جارىسپالىلىعىن ارتتىرۋ, سونداي-اق تەرگەۋ ورگاندارى, پروكۋراتۋرا مەن سوتتىڭ اراسىندا قۇزىرەتتى ناقتى ءبولىپ, ونىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋعا, قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. دەمەك, قىلمىستىق پروتسەستە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن تالاپقا ساي قورعاۋمەن قاتار, كۇدىكتىنىڭ ۇستاۋدا بولۋ مەرزىمىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس قاعيداسى دا قالىپتاسا تۇسەدى.
الايدا زاڭ قابىلدانۋىن قابىلداندى. بىراق ەندى ەڭ باستىسى, ونىڭ ورىندالعانى كەرەك. مىنە, وسى جايتقا بايلانىستى وتكەن جىلى اتالعان زاڭ كۇشىنە ەنگەنىنەن باستاپ, ونىڭ تالاپتارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا, قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى مەن وبلىستىق پروكۋرورلارعا ءتيىستى نۇسقاۋ جولداندى. ونىڭ ۇستىنە زاڭنىڭ نورمالارىن اركىم وزىنشە جورامالداپ قولدانباسى ءۇشىن ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار دا دايىندالدى. ولار زاڭنىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن ءتيىستى قۇزىرلى ورگاندارعا جىبەرىلدى.
قىلمىستىق پروتسەستى جاڭعىرتۋ ماسەلەسى دەگەندە, ەڭ الدىمەن ازاماتتار قۇقىن قورعاۋ كەزىندە زاڭ تالاپتارى تولىعىمەن ساقتالۋى قاجەت. الايدا ول تالاپتاردى ساقتاۋدا بۇرمالاۋشىلىققا, قاعازباستىلىققا سالىنباس ءۇشىن قانداي ىلكىمدى امالدار قولدانىلىپ وتىر؟ مىنە, كونستيتۋتسيامىزدا ايتىلعانداي, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇپكى ماقساتى ادامنىڭ قۇقىن قورعاۋ بولسا, سول مىندەتتەردى بۇلجىتپاي ورىنداۋ ءۇشىن قىلمىستىق پروتسەستى جاڭعىرتۋ جۇمىسىنا جاڭا تەحنولوگيالار لەگى ەنگىزىلدى. وسىلايشا, بۇل باعىتتى جاڭعىرتۋ سالاسىندا زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگى جان-جاقتى قامتىلدى. تسيفرلى تەحنولوگيا ءوز كەزەگىندە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىندە اياققا ورالعى بولىپ كەلگەن كوپتەگەن كەمشىلىكتەردى جويادى. سونىڭ ارقاسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى, سونىڭ ىشىندە قىلمىستىق قۋدالاۋ قىزمەتىن ءجىتى نازاردا, قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ ءتيىمدى جۇزەگە اسادى دەپ كۇتىلۋدە. تەرگەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزگەندە ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋ, ولاردى زاڭسىز قىلمىس پروتسەسىنە تارتپاۋ قاتاڭ ساقتالماق. مىنە, وسىلايشا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋدە, الدىمەن زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ سالتانات قۇرۋى باستى نازارعا الىندى. ال ونىڭ ساقتالۋى ءۇشىن كۇن سايىن بۇكىل رەسپۋبليكاداعى جاعدايعا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ وتىرادى. دەمەك, زاڭ ۇستەمدىگى قانات جايىپ, زاڭداردىڭ بۇلجىتپاي ورىندالاتىنىنا سەنىم زور.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
