ونىڭ ورنىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا سارا نازارباەۆا جەتەكشىلىك جاساعان «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ جوباسى مەن ۇسىنىسىنا سايكەس ءار وڭىردە بالالار اۋىلىن نەمەسە بالالار قالاشىعىن تۇرعىزۋ ءىسى قولعا الىندى.
ونىڭ جەتىمدەر ۇيىمەن سالىستىرا قاراعاندا وزگەشەلىگى قانداي؟ قاتاڭ تارتىپكە نەگىزدەلگەن قۇرىلىمنان باس تارتىپ, قالاشىق ۇلگىسىندە تۇرعىزىلعان باسپانالار كادىمگى وتباسىلىق جاعدايعا ءبىرشاما جاقىنداي ءتۇستى. ءبىر ۇيدە تاربيەلەنۋشىلەردىڭ سانى 4-5 بالادان اسقان جوق. ولاردىڭ ورتاق اناسى بەكىتىلدى. ول بالالاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىن, سانالى تاربيە جولىنا ءتۇسۋىن مۇقيات قاداعالاپ وتىردى. ەڭبەككە باۋلۋعا دا باسا ءمان بەردى. ۇلكەن ءومىر جولىنا اتتانعاننان كەيىن دە ءبىر ءۇيدىڭ بالالارى انالارىمەن بايلانىسىن ۇزبەي, حابارلاسىپ تۇرۋدى ادەتكە اينالدىردى. تاعى ءبىر ايتارىمىز, بالالار اۋىلىنداعى ۇيلەرگە انا دەگەن ارداقتى اتقا ابدەن لايىقتى, انالىق مەيىرىمى مەن شۋاعى, جۇرەگىنىڭ جىلۋى مول ايەل ادامدار ارنايى تاڭداپ الىندى.
جاس مەملەكەتىمىز تاراپىنان جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ جەتىم بالالاردى ءوز قامقورلىعىنا الىپ, تاربيەلەپ ءوسىرۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالدى. بۇل ءۇشىن ارنايى قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ شارالارى بەلگىلەندى. بۇگىنگى بيىكتەن كوز سالعاندا وسى وڭ ءۇردىس قوعامدىق ومىردە, تۇرمىس پەن تاجىريبەدە ءوزىن-ءوزى اقتاپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتكىزە الامىز. جەتىم بالالاردى قامقورلىققا الۋدىڭ, بايتەرەكتەي سايا بولا ءبىلۋدىڭ ومىرشەڭ تەتىكتەرى وڭىرلەردەگى جەتىم بالالار ۇيىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ءبىرشاما ازايتا العانى انىق.
بۇعان دەيىن شەشىمىن تاپپاي كەلگەن الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ ءبىرى – اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعانداردىڭ مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ەشكىمگە كەرەگى بولماي, دالادا قالىپ قوياتىنى ەدى. ون جەتى جاسىندا ءجاسوسپىرىم وڭى مەن سولىن تولىق اجىراتا قويمايتىنى ايان. بۇدان كەيىن دە وعان باعىت-باعدار بەرەتىن, ومىردە اداسپايتىن ايقىن جول نۇسقايتىن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك قۇرىلىمداردىڭ قاجەت ەكەندىگى تالاس تۋعىزبايدى. مۇنداي ساۋابى مول ءىستىڭ وڭ مىسالدارى اقتوبە ايماعىنان تابىلادى. اتاپ ايتقاندا, وڭىردە وتكەن جىلى ء«سابي» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قارجىلاي قولداۋىنىڭ ارقاسىندا «مەيىرىم» ءۇيى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى.
مۇندا جەتىم بالالار مەن پاناسىز قالعاندار 29 جاسقا دەيىن تۇرا بەرەدى. ولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر بولمەلى پاتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. «مەيىرىم» ءۇيىنىڭ يەلەرى بالالاردىڭ ارقايسىسىمەن دەربەس جۇمىس جۇرگىزىپ, مەكتەپتەن كەيىنگى تاعدىرىن ايقىندايدى. بەلگىلى ءبىر كاسىپتىك ماماندىق الۋىنا, جۇمىسقا ورنالاسۋىنا ىقپال ەتەدى. ەگەر وتباسىن قۇرۋ جونىندە شەشىم قابىلداعاندار بولسا – جول اشىق. ەڭ باستىسى, ولار العاشقى كەزدە باسپانا ماسەلەسىنەن قيىندىق كورمەيدى. اتا-اناسىز قالعانداردىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى تۇرعىن ءۇي ەكەنىن ەسكەرسەك, اقتوبە وبلىسىندا قولعا الىنعان جوبانىڭ ەلىمىزدە ەشقانداي بالاماسى جوق ەكەنىنە كوزىمىز جەتەدى.
وڭىردە جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋدىڭ ءتۇرلى جولدارى مەن تاسىلدەرى بار. ارقايسىنا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر جۇيەسى ارقىلى ارنايى ەسەپشوتتار اشىلىپ, قاراجات جيناقتاۋ جۇيەسى ورنىقتى. بۇعان جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ بار. سوندىقتان دا مۇندا تۇڭعىش جارنانى ءتۇسىرۋ جانە جەتىم بالانىڭ ەسەپ شوتىنا قولما-قول اقشانى سالۋ ءۇردىسى سالتاناتتى جاعدايدا وتكىزىلەدى. بۇل قاراجات نەگىزىنەن قايىرىمى مول ازاماتتار مەن دەمەۋشىلەر قاراجاتى ەسەبىنەن جيناقتالادى. وسى ورايدا ناقتى دەرەكتەر مەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, وڭىردەگى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج 372 جەتىم بالانىڭ 77-ءسى دەمەۋشىلەردىڭ قارجىلاي قولداۋىنىڭ ارقاسىندا تۇرعىن ءۇي قورى ەسەبىنەن دەربەس باسپاناعا قول جەتكىزدى.
قازىرگى كەزدە 258 جەتىم بالانىڭ ارقايسىسىنا ءتيىستى دەمەۋشىلەر بەكىتىلگەن. مۇنىڭ ءوزى ۋاقىتى جەتكەن كۇنى ءبارى دە باسپاناعا يە بولادى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. بارلىق شارا قابىلدانسا دا بالالار ۇيىندە تاربيەلەنۋشىلەر ءالى دە بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ايتسە دە قازىرگى كەزدە بالالار ءۇيىنىڭ 200 تاربيەلەنۋشىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنەن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردان قاجەتتى كومەك الىپ جۇرگەنىن ەسكەرسەك, سەڭنىڭ ءبىراز سوگىلىپ قالعانىنا كوز جەتكىزە الاسىز. بۇعان قوسا سوڭعى كەزدەرى دەمەۋشىلەردىڭ ەسەبىنەن تاعى دا سەگىز ميلليون تەڭگەگە تاياۋ قايىرىمدىلىق تولەمدەرى جينالدى.
2018 جىل اقتوبە وبلىسىندا «بالالار جىلى» دەپ جاريالاندى. بيىل وڭىردە جاڭعىرتۋدىڭ بەس باعىتىن جۇزەگە اسىرۋ بەلگىلەندى. اسىرەسە, الەۋمەتتىك باعدارعا باسىمدىق بەرىلگەن. ونىڭ نەگىزگى بولىگىن بيىلعى بالالار جىلىندا اتقارىلاتىن كەشەندى ءىس-شارالار شوعىرى قۇرايدى. ياعني, جەتىم بالالارعا قامقورلىق جاساۋ مەن قولداۋ ىسىنە ايرىقشا كوڭىل بولىنگەن.
وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, ايماقتا مۇمكىندىگىنە قاراي جەتىم بالالار ءۇيى بولماۋى كەرەك. ماسەلەنىڭ ءدال وسىلاي قويىلۋىنىڭ باستى سەبەبى – جوعارىدا ايتىلعان جايتتار. جەتىم كورسە جەبەي جۇرەتىن, كولەڭكەسىمەن قورعاي جۇرەتىن جاندار باردا, ونىڭ قاجەتى تومەندەي بەرمەك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى
